Đọc nhiều

Tiin.vn trên Facebook

Từ đề xuất bỏ hộ khẩu của Việt Nam, các quốc gia trên thế giới quản lý dân cư theo phương thức nào?

Mỹ quản lý công dân bằng số an ninh xã hội. Còn Hàn Quốc, hệ thống hoju (hộ khẩu) cũ đã bị bãi bỏ năm 2008 sau khi Tòa Hiến pháp tuyên bố rằng các quy định của hệ thống này làm gia tăng sự bất bình đẳng giới trong xã hội.

Mỹ: Số an ninh xã hội

Ở Mỹ, quản lý công dân bằng số an ninh xã hội được xem là hình thức quản lý cư trú ổn định nhất. Tất cả giấy tờ có giá trị chứng minh con người như: chứng minh nhân dân, hộ chiếu, bằng lái xe, thẻ học sinh, thẻ quân dịch, hồ sơ thẻ tín dụng, bảng lương... đều mang số này.

Ngoài ra, bằng lái xe cũng là một ‘công cụ' quản lý dân cư khá phổ biến tại Mỹ. Khi công dân có sự thay đổi nơi cư trú, sau 15 ngày là phải đến Phòng xe cơ động để đăng ký. Vì vậy, mọi thông tin về chuyển đến, chuyển đi của công dân đều được chính quyền nắm được nhanh chóng.

Nga và một số nước trong cộng đồng quốc gia độc lập (SNG): Hộ chiếu

Nga và một số nước trong cộng đồng quốc gia độc lập (SNG) cấp hai loại hộ chiếu cho mỗi công dân, bao gồm hộ chiếu dùng trong nội địa và hộ chiếu xuất cảnh. Trong hộ chiếu có ghi các thông tin cơ bản về nhân thân công dân như họ tên, ngày tháng năm sinh, địa chỉ cư trú, sơ lược lý lịch tư pháp, ảnh chụp công dân ở 3 mốc thời gian: 14 tuổi, 25 tuổi và 45 tuổi.

Estonia: Thẻ căn cước điện tử 

Ở Estonia, chính phủ cấp cho công dân thẻ căn cước điện tử (không bao gồm hộ chiếu và quốc tịch). 

Trung Quốc: Sổ hộ khẩu

Quản lý dân cư bằng hộ khẩu được Trung Quốc áp dụng từ năm 1953 và được coi là biện pháp quan trọng chi phối hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội. Ngoài việc sử dụng hộ khẩu để nắm dân số, con người, chuyển đến, chuyển đi, Chính phủ Trung Quốc đã thực thi chế độ hộ khẩu phân chia giữa đô thị và nông thôn, quản lý nghiêm ngặt sự dịch chuyển dân cư từ vùng nông thôn vào vùng thành thị.

Cảnh sát kiểm tra thẻ căn cước của cư dân tại một quán cà phê internet ở Sơn Đông, Trung Quốc/Ảnh minh họa

Cảnh sát kiểm tra thẻ căn cước của cư dân tại một quán cà phê internet ở Sơn Đông, Trung Quốc/Ảnh minh họa

Nhưng do vấn đề quản lý dân cư giữa thành thị và nông thôn gặp nhiều vướng mắc nên sau đó Trung Quốc đã tiến hành cải cách hộ khẩu (năm 1987 và 2001) nhằm nới lỏng các điều kiện cho công dân nhập cư thành phố.

Nhật Bản: Hệ thống đăng ký hộ khẩu - koseki

Tại Nhật Bản, hệ thống đăng ký hộ khẩu - koseki - thu thập tên đầy đủ của một người, giới tính, ngày sinh và nơi sinh, các mối quan hệ với cha mẹ, người hôn phối và các thông tin hôn nhân, người giám hộ, người thừa kế... 

Chính phủ Nhật không thu thập những thông tin này của người nước ngoài. Khi một người nước ngoài kết hôn với một công dân Nhật Bản, hoặc là người nước ngoài gia nhập hệ thống koseki và trở thành công dân Nhật, hoặc là người kia phải rời khỏi hệ thống và mất quốc tịch.

Hệ thống koseki hiện hoạt động tách biệt với hệ thống đăng ký cư trú jūminhyō. Jūminhyō lưu trữ thông tin về địa chỉ sinh sống.

Thông tin koseki được dựa trên lời khai của người dân lên chính quyền địa phương hoặc các thông tin mà chính quyền địa phương ghi nhận được dựa trên sự kiện thực tế trong đời họ (sinh, tử, kết hôn, ly dị...).

Các thông tin được thu thập trong koseki thường rất chi tiết và nhạy cảm. Vào năm 1974, Bộ Y tế và Phúc lợi đã ra quy định cấm các nhà tuyển dụng đòi hỏi ứng viên tương lai của họ trình hộ khẩu. 

Trước đây, ai cũng có thể tiếp cận bản sao hộ khẩu của người khác. Đến ngày 1/5/2008, luật mới có hiệu lực tại Nhật đã giới hạn chỉ những người có tên trong hộ khẩu hoặc những người cần bản sao hộ khẩu để thực thi một số quyền của họ (như người thu nợ, người thực thi di chúc) mới có thể tiếp cận bản sao một hộ khẩu nào đó.

Tại đất nước này, người dân dùng phiếu cư dân (phiếu chứng nhận nơi cư trú) nhiều hơn. Công dân Nhật Bản phải đăng ký cư trú tại quận, huyện nơi đang cư trú. Phiếu cư dân cần dùng cho việc đăng ký nhà đất, thi lấy giấy phép lái xe hay gia hạn giấy phép lái xe… Nếu không thay đổi địa chỉ cư trú thì không phải nộp phiếu cư dân khi gia hạn giấy phép lái xe. 

Hàn Quốc: Mã số đăng ký cư trú 

Tại Hàn Quốc, hệ thống hoju (hộ khẩu) cũ đã bị bãi bỏ năm 2008 sau khi Tòa Hiến pháp tuyên bố rằng các quy định của hệ thống này làm gia tăng sự bất bình đẳng giới trong xã hội. 

Hệ thống hoju cũ bắt buộc người đàn ông lớn nhất trong gia đình phải là ‘chủ hộ', khi một người phụ nữ kết hôn, họ sẽ phải gia nhập hộ khẩu của chồng. Đến khi ly hôn, người phụ nữ buộc phải trở về với hộ khẩu của bố mẹ hoặc thiết lập đăng ký hộ khẩu của riêng mình, trong khi con cái không thể gia nhập hộ khẩu của mẹ.

Hệ thống hộ khẩu mới định nghĩa thành viên gia đình là con của một người cha và một người mẹ, đồng thời không cho phép những mối liên hệ gia đình khác. Việc này khiến những người từng ly hôn và sau đó tái hôn không được đăng ký hộ khẩu cho con cái của vợ/chồng mới của họ.

Về cư trú, người Hàn Quốc có một mã số đăng ký cư trú riêng, gồm 13 chữ số và được in lên cả căn cước cá nhân.

Indonesia: Kartu Keluarga

Tại Indonesia, Kartu Keluarga (Thẻ Gia đình) là tài liệu chứng minh nơi cư trú và có ghi chép cả các mối quan hệ lẫn thành viên trong gia đình. Mỗi gia đình ở Indonesia được yêu cầu phải có một Kartu Keluarga. 

Nếu một gia đình chuyển đến khu vực cư trú mới, Kartu Keluarga cũ sẽ bị tước đi và địa phương mới sẽ cấp một Kartu Keluarga cho gia đình vừa chuyển tới.

Malaysia: Thẻ Mykad

Ở Malaysia công dân được cấp thẻ Mykad tích hợp 4 loại thẻ (căn cước, bằng lái xe, thông tin hộ chiếu, thông tin sức khỏe). Ngoài ra, Mykad còn tích hợp 4 thông tin điện tử khác (ví điện tử, truy cập ATM, ứng dụng dùng để di chuyển, PKI - sử dụng để giao dịch điện tử). 

Người dân Malaysia đã thay thế chứng minh thư bằng thẻ thông minh Mykad từ năm 2001. Ảnh: Internet

Người dân Malaysia đã thay thế chứng minh thư bằng thẻ thông minh Mykad từ năm 2001. Ảnh: Internet

Tại đây còn quy định giới hạn số lần được phép thay thế thẻ là 4 lần và chỉ có chủ sở hữu thẻ và cơ quan chức năng có liên quan mới được quyền truy cập, đăng nhập thông tin căn cước.

Thái Lan: Tabien baan

Tabien baan là cách gọi cuốn sổ liệt kê tên của tất cả người sống trong một địa chỉ nhất định. Tài liệu này không có giá trị chứng minh quyền sở hữu nhà đất, nhưng nó đặc biệt quan trọng đăng ký khu vực bầu cử hoặc tuyển người đi nghĩa vụ quân sự. 

Tabien baan sẽ quyết định một người đàn ông đến tuổi đi lính có phải nhập ngũ hay không, nếu khu vực của anh ta cư trú đã đủ tình nguyện viên, giới chức sẽ không quan tâm nữa, nhưng nếu họ thiếu người, những người sống trong khu vực, theo đăng ký trong tabien baan, sẽ bị xem xét.

Vì vậy, tabien baan có thể có ảnh hưởng lớn đến cuộc đời một người đàn ông.

Pháp: Thẻ căn cước

Tại Pháp, công dân có thể yêu cầu cấp thẻ căn cước ở bất cứ độ tuổi nào. Và thẻ căn cước được sử dụng vào mục đích cơ bản là nhận dạng, chứng minh danh tính. 

Việt Nam: Hộ khẩu

Vừa qua, Chính phủ đề nghị trình Quốc hội sửa Luật cư trú ngay trong năm 2020, bắt đầu bỏ sổ hộ khẩu giấy từ tháng 7/2021.

Dự thảo Luật cư trú (sửa đổi) gồm bảy chương, 41 điều, có nhiều nội dung mới. Đáng chú ý, dự thảo luật đã sửa đổi theo hướng thay thế phương thức quản lý cư trú từ thủ công là sổ hộ khẩu, sổ tạm trú (bằng giấy) sẽ chuyển qua quản lý bằng dữ liệu điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin. Cụ thể là sử dụng mã số định danh cá nhân của công dân để truy cập, cập nhật thông tin trên cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; cơ sở dữ liệu này chạy trên mạng được chia sẻ, kết nối với các bộ, ngành, cơ quan, đơn vị có liên quan. 

‘Đây là phương thức quản lý hiện đại, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý cư trú, giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi tối đa cho nhân dân' - Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm nhấn mạnh.

Cũng theo Bộ trưởng Tô Lâm, đủ điều kiện tháng 4-2021 đưa vào hoạt động và đến tháng 6-2021 hoạt động bình thường. Hiện CSDL cập nhật 80 triệu phiếu dân cư, 16 triệu số định danh cá nhân cơ bản đang được cập nhật vào hệ thống. 

Dự luật Cư trú sẽ được Quốc hội thảo luận tại tổ ngày 9/6, tại hội trường vào 16/6, dự kiến sẽ thông qua tại kỳ họp cuối năm nay và có hiệu lực từ 1/7/2021. 

Giúp Tiin sửa lỗi