Nóng

Tiin.vn trên Facebook

Miền Trung xảy ra hàng loạt vụ sạt lở: Lý giải từ chuyên gia

Chỉ trong nửa tháng, đã xảy ra liên tiếp các vụ sạt lở đất, từ thủy điện Rào Trăng 3 (xã Phong Xuân, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên - Huế) đến Nam Trà My (Quảng Nam)...

Điều bất thường mà hiện tại ở Việt Nam chưa có khả năng dự báo 

Theo ông Hà Sĩ Đồng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, thời gian qua, do mưa lớn kéo dài nên rất nhiều điểm trên địa bàn Quảng Trị có nguy cơ sạt lở. Hiện diện rõ ràng nhất là dọc 2 tuyến QL9 và đường Hồ Chí Minh đi qua 2 huyện miền núi Đakrông, Hướng Hóa.

Từ giữa tháng 10 đến nay, đã có hàng chục vụ sạt lở trên 2 tuyến đường này, làm hàng ngàn khối đất đá đổ ụp xuống, gây ách tắc giao thông. Đặc biệt nghiêm trọng là tuyến đường Hồ Chí Minh nhánh tây từ Khe Sanh đi Hướng Phùng, Hướng Việt và đường vào xã Hướng Linh (H.Hướng Hóa), ngành giao thông địa phương buộc phải thừa nhận là hiện ‘không biết đến bao giờ' mới khắc phục được…

Hiện trường sạt lở tại Nhà máy thủy điện Rào Trăng 3 làm 17 công nhân mất tích, đến nay mới tìm được 5 thi thể nạn nhân. ẢNH: HỒNG TRẦN/ thanhnien.vn

Hiện trường sạt lở tại Nhà máy thủy điện Rào Trăng 3 làm 17 công nhân mất tích, đến nay mới tìm được 5 thi thể nạn nhân. ẢNH: HỒNG TRẦN/ thanhnien.vn

Còn theo ông Phan Thanh Hùng, Chánh văn phòng Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh Thừa Thiên-Huế, việc sạt lở đất xảy ra như các vụ thảm họa vừa qua tại địa phương (khu vực thủy điện Rào Trăng 3, Trạm quản lý bảo vệ rừng tiểu khu 67) ‘là điều bất thường mà hiện tại ở Việt Nam chưa có khả năng dự báo được'.

‘Riêng vụ sạt lở tại Nhà máy thủy điện Rào Trăng 3, đây là nhà máy thủy điện đang thi công xây dựng, nên sau khi thực hiện xong công tác cứu hộ cứu nạn tìm kiếm nạn nhân, chắc chắn các ngành chức năng sẽ có khảo sát, đánh giá một cách cụ thể về mức độ thiệt hại cũng như những vấn đề liên quan', ông Phan Thanh Hùng nói

Mất nhiều thảm thực vật là nguyên nhân gia tăng sạt lở

Lý giải về hàng loạt vụ sạt lở xảy ra ở khu vực miền Trung, theo PGS.TS Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện Địa chất khoáng sản (Bộ TN-MT), nguyên nhân kích hoạt chính là do mưa lớn cường độ cao, kéo dài liên tục cả tháng qua tại miền Trung.

Ông cho rằng, mưa to dài ngày như ở miền Trung tháng 10 vừa rồi làm cho các sườn dốc giữ nước. Chính nước làm yếu đi tính chất cơ lý của đất đá. Tính kháng trượt của sườn dốc yếu đi rất nhiều. Hai yếu tố cộng hưởng cùng lúc là nguyên nhân gây ra sạt lở liên tục ở miền Trung. Mưa kéo dài cả tháng qua ở các tỉnh miền Trung đã làm đất đá bị bão hòa, sũng nước nên ngay cả khi không có mưa nữa thì khu vực này vẫn có nguy cơ cao xảy ra sạt lở.

Một điểm sạt lở trên đường vào hiện trường vụ sạt lở ở Trà Leng (ảnh chụp sáng 29-10) - Ảnh: MINH HÒA/ tuoitre.vn

Một điểm sạt lở trên đường vào hiện trường vụ sạt lở ở Trà Leng (ảnh chụp sáng 29-10) - Ảnh: MINH HÒA/ tuoitre.vn

‘Khu vực miền Trung bây giờ chẳng khác nào một túi nước khổng lồ, nếu tới đây còn mưa tiếp tục, chỉ cần một trận mưa lớn bất ngờ thì nguy cơ rất cao sẽ xảy ra hàng loạt vụ trượt lở, cần phải cảnh giác và chủ động ứng phó', ông Văn cảnh báo.

Cũng theo PGS.TS Trần Tân Văn, các tỉnh miền Trung đã mất đi nhiều thảm thực vật, là nguyên nhân gia tăng nhiều vụ trượt lở. 

Theo các báo cáo, rừng ở miền Trung đang phục hồi về mặt số lượng, nhưng về chất lượng thì không thể nói như vậy, vì một khu rừng trồng khác rất nhiều so với một khu rừng nguyên sinh. 

Khi rừng nguyên sinh nhiều tầng, nhiều tán, nhiều loại cây cối đan xen, bộ rễ có tác dụng làm cho các sườn dốc ổn định hơn. Thảm thực vật dày cũng giữ được đất, nước. Mưa xuống, nước ngấm từ từ, giảm thiểu nguy cơ trượt lở. Còn rừng trồng chỉ có một tầng một tán, bên dưới không có thực vật cộng sinh nên khả năng giữ đất, nước hạn chế. Thậm chí, thân, lá của rừng trồng giống như tải trọng bổ sung chất thêm lên các sườn dốc, có khi còn tăng nguy sạt lở.

Dự báo sạt lở không chỉ dựa vào chuyên môn khoa học... 

GS.TS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam đánh giá, tình trạng sạt lở nghiêm trọng tại các tỉnh miền Trung có thể được cảnh báo trước.

‘Nếu càng mưa nhiều sẽ càng sạt trượt mạnh. Sông miền Trung ngắn và dốc, đất dốc và nhiều lớp sét'.

Cũng theo Giáo sư Hồng, kinh nghiệm của các chuyên gia thế giới đã được chắt lọc thành tài liệu phòng chống thiên tai cần được các địa phương chú ý hơn.
‘Các dấu hiệu cơ bản để nhận diện khu vực có khả năng sạt trượt như sau: Thứ nhất, nếu rừng cây nghiêng, thì đã có sự thay đổi bên trong. Thứ 2 là nhìn khe nứt, nếu khe mới thì đất đã có dịch chuyển. Thứ 3 là có nước rỉ ra tức là đất trong đó đã bão hòa nước...

Nếu thấy những đặc điểm đó, chúng ta cắm biển cấm, ngăn chặn từ đầu thì sẽ không có thiệt hại về người. Không đi kiểm tra, không nắm trước tình hình nên mới xảy ra hậu quả như vậy'- Giáo sư Hồng cho hay.

Giáo sư Vũ Trọng Hồng lên tiếng cảnh báo về tình trạng sạt lở đất ở miền Trung. Ảnh: laodong.vn

Giáo sư Vũ Trọng Hồng lên tiếng cảnh báo về tình trạng sạt lở đất ở miền Trung. Ảnh: laodong.vn

Cũng theo ông Hồng, phòng chống thiên tai không thể chỉ sử dụng sức mạnh, mà phải sử dụng ý chí, tư duy, kiến thức.

‘Tôi từng học được kinh nghiệm từ các chuyên gia Nga là khi hòn đá lăn thì chắc chắn sạt, phải hô mọi người chạy ngay. Hoặc khi con chim nó đang đậu ăn mà bay vụt đi, là đất sẽ rung chuyển. Đó là kinh nghiệm, không có sách nào viết, cán bộ của chúng ta buộc phải trau dồi kinh nghiệm đó.

Dự báo được khi nào và chỗ nào sạt lở 2 câu hỏi khó nhất. Dự báo về sạt lở đất không những đòi hỏi phải nghiên cứu về khoa học mà còn đòi hỏi cả kinh nghiệm'- ông khẳng định.

Góp ý cho Tiin