Đọc nhiều

Tiin.vn trên Facebook

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X

Có ai đó đã từng nói rằng, Ý 'điên' là kẻ bất thường giữa những người bình thường và là người bình thường giữa những kẻ bất thường...

Nghiệt ngã một tài năng...

Nói về họa sĩ 'kỳ lạ' Ý 'điên', những người sành mỹ thuật đều biết đến anh như 'huyền thoại' một thời của trường Mỹ thuật, một tài năng 'nghiệt ngã'. Tượng của Ý trong veo không toan tính, mà vẫn có cái hồn hậu của người tâm lành ít nghĩ ngợi sâu xa và cả cái lơ ngơ của gã đàn ông trung niên không màng đến sự đời. Đó cũng chính là cách để Ý 'điên' được nhớ tới, yêu quý và mến mộ trong nghệ thuật điêu khắc. 

Ý 'điên' tên thật là Nguyễn Như Ý sinh năm 1970, theo học tại trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Đến năm 25 tuổi, tức vào năm 1995, anh mới tốt nghiệp khoa Điêu khắc, ra trường. Một cái tên khai sinh thật bất ngờ, bởi cha mẹ xưa có lẽ mong ước thế mà cuộc đời thì… bất như ý, đến nỗi nghiệt ngã tưởng như không cứu vãn nổi.

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 0

Ngày còn là sinh viên, Ý đã nổi tiếng lắm. Nổi tiếng không phải vì gã điên điên, mà vì cái cách sáng tạo tác phẩm của anh. Ý ra ngồi ở cổng trường, con dao bầu trong tay cùng mấy cái đục và vô số khúc củi gỗ vứt cạnh. Gã trai vạm vỡ như lực điền suốt ngày cặm cụi đẽo gọt, đục khoét những khúc gỗ.

Cuối cùng thì những tác phẩm hao hao như tượng nhà mồ Tây nguyên ra đời. Nhiều người xúm lại xem. Có người phát hiện ra chút gì như là tài năng trong từng nhát đẽo của Ý thì hứng chí hỏi mua. Bao nhiêu cũng bán. Ý bán tượng để gom tiền đãi rượu bạn bè. Lâu dần cái hình ảnh Ý ngồi đẽo tượng ấy thành ra một nét gì rất kỳ khôi lãng mạn trong mắt người qua lại địa chỉ số 42 Yết Kiêu, Hà Nội.

Ý thi vào trường là môn Hội họa, nhưng không hiểu sao khi ra trường, anh lại tốt nghiệp ngành điêu khắc. Ý vẽ xuất thần lên tất cả những chất liệu có đươc. Nhưng lĩnh vực làm Ý nổi tiếng lại là tượng. Người sáng tác tượng đấy nhưng không thể gọi anh là nhà điêu khắc. Ý vượt ra ngoài cái mỹ danh ấy, tượng của Ý không chỉ có điêu khắc.

Hơn thế, nó là điệu thức dân gian, nhưng mang trong nó một tâm hồn nghệ sĩ bậc thầy. Tượng của Ý rặt những mặt người, hình người hồn nhiên dân dã như chưa có bao giờ biết đến đua chen, đố kị giữa chợ đời. Tôn chỉ nghệ thuật của anh là sự giản dị, sự hồn nhiên trong trẻo.

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 1

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 2

Thế rồi nhiều năm về trước, Ý nằm như cái xác bên đường cao tốc sau một tai nạn giao thông. Anh bị mất một chân do vết thương mất máu và phần dập nát bị hoại tử. Cuộc đời lang thang của anh bỗng nhiên dừng bước. Ý không còn tung hoành khắp mọi nẻo đường Hà Nội. Không ai tìm thấy anh và những bức tượng trông như phác thảo dở dang mà đã cất lên cái hồn cốt nhân vật của anh.

Gã giờ thành người tàn tật, đã lại trở về Sóc Sơn nương nhờ nhà anh trai ngày ngày chống đôi nạng bằng những đoạn gỗ buộc chằng chịt lại với nhau, lần hồi ra đồng mò cua bắt cá đem bán chợ làng. 

Đằng sau chữ 'điên' của một huyền thoại

Nhắc đến Ý 'điên', người ta vẫn xót xa cho một số phận, tiếc nuối cho một tài năng. Nhưng ở một góc nhìn khác, điều đáng thương nhất ở người nghệ sĩ ấy không phải là sự nghiệt ngã của số phận, không phải nỗi mất mát của một phần cơ thể bị khuyết, mà là tình yêu. Góc khuất ấy đã được nữ nhiếp ảnh gia trẻ tuổi Đỗ Vy phản ánh qua những bức ảnh đầy cảm xúc.

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 3

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 4

Vy tìm đến căn nhà của người họa sĩ này ở xã Đức Hòa, Sóc Sơn (Hà Nội) vào một ngày tháng 5. Hình ảnh người đàn ông cởi trần, mặc độc chiếc quần jean cắt ống, chỉ còn một chân, đi chân đất, di chuyển bằng cách nhảy lò cò nhiều hơn là mang nạng đã trở thành nguồn cảm hứng đặc biệt để cô gái trẻ cho ra những shoot hình ấn tượng.

'Lần đầu gặp nhân vật Ý điên, tôi cảm nhận được một sự thân quen và một năng lượng đặc biệt toả ra từ con người này, không phải bởi sự kết nối những con người yêu cái đẹp, yêu nghệ thuật với nhau, mà bởi ở ông luôn có một sự gần gũi vô hình, giầu tình người với sự cảm thông và chia sẻ. Do vậy, ngay giây phút đầu tiên khi bước vào khoảng sân với đầy những bức tượng, gốc cây kì qoặc, những bức tranh trên vải, trên gỗ thô mộc, tôi đã được ông chào đón như những người bạn tri kỉ', Vy chia sẻ.

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 5

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 6

Người đàn ông 'điên' đã từng yêu, một tình yêu không so đo tính toán. Đó là người vợ đầu của Ý, người đàn bà nhiễm chất độc màu da cam chỉ nặng chừng 35kg, cũng nửa tỉnh nửa mê. Nhưng có hề gì, bệnh tật chẳng đủ làm lý do để Ý thôi yêu say đắm người con gái ấy. Thế mà cuối cùng họ vẫn phải xa nhau vì gia đình cấm cản.

Người đàn bà thứ 2 của Ý là người vợ ham mê cờ bạc, hai người đến với nhau như một nghĩa vụ, rồi ở lại với nhau cũng chỉ vì cái nghĩa cái tình, chứ chẳng phải vì yêu. Khi Ý gặp tai nạn, không mong chờ gì được ở ông nữa thì ông và người vợ thứ 2 đã chia tay nhau như một sự giải thoát.

Vy kể: 'Ông đi lại bằng đôi nạng tự chế hoặc lấy chân đẩy chiếc xe đạp cũ kĩ. Người ta hay bắt gặp hình ảnh của Ý la cà trên cánh đồng mò tôm, bắt cá, hoặc nhảy lò cò giữa đường, hay ngồi bệt bán cá nơi chợ quê. Ý sống trong một căn phòng rất lập dị. Xung quanh là bốn bức tường tối tăm, mốc thếch, chỉ duy nhất có một khung cửa sổ nhỏ ánh sáng có thể lọt vào làm người ta nhận ra chiếc màn cũ kĩ đã xỉn màu lúc nào cũng buông rủ.

Chiếc giường là những tấm gỗ thô mộc đặt trên những thân cây buộc lại với nhau. Chỉ có một thứ bừng sáng là cái tượng bằng sáp hình một người đàn bà đứng lặng lẽ trong góc cửa sổ, bên cây quạt cũ đặt trên ghế, một cái túi và vô số những quần áo vất ngổn ngang đây đó. Ông gọi đó là thiên đường của mình, thiên đường sặc sụa mùi thuốc lá và nồng nặc mùi rượu'.

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 7

Dù là làm tượng, hay là vẽ tranh, bức nào Ý cũng vẽ đôi nam nữ sánh bước trong khung cảnh cổ tích. Ý bảo, các cụ đã dạy, âm dương phải hòa hợp nên bức tranh nào, anh cũng vẽ như vậy. Nhưng kỳ thực, mỗi bức tranh, Ý đều thể hiện khát vọng về một mái ấm gia đình mà đến nay anh vẫn chưa có được.

'Ý 'điên' trở lại với nghệ thuật chính nhờ sự khích lệ của người thầy đã nhận ra tài năng của Ý - Nhà giáo Phan Cẩm Thượng, cộng với tình yêu thương của người anh ruột, ông Nguyễn Xuân Sơn, một người lính giải ngũ. Thể nhưng, ẩn sâu trong cái sự kiên cường đó, ẩn sâu sau cái sự ngưỡng mộ của người đời với tài năng của ông là những nỗi thống khổ mà chỉ có nghệ thuật cứu rỗi được ông. Trở lại với nghệ thuật, Như Ý làm việc miệt mài, hối hả. Những bức tượng của ông lại xuất hiện với những gương mặt người, những số phận, những suy tư đọng trong những triết lý nhân sinh. 

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 8

Dường như tượng của ông cũng như cuộc đời ông, nằm trong cái hỗn độn của cái lí cái tình. Cái tình và lí đó làm mê hoặc con người. Xem ra tượng của ông cũng xù xì, thô mộc như con người ông, nhưng rất hồn nhiên trong trẻo. 

Trong cái sự cô đơn dằng dặc, tình yêu của Ý lại rất mãnh liệt và điên cuồng, mọi tâm tình ông gửi lại vào tượng, vào tranh. Dù là Ý điên trong mắt người đời, nhưng khi gặp ông, tôi không cảm thấy sợ hãi và xa lánh hay toát lên lòng thương xót cho số phận. Bởi như lời ông chia sẻ, ông tự thấy mãn nguyện mà chia sẻ rằng: "Có hạnh phúc nào bằng khi sống mà được làm cái mình thích, được yêu cái mà mình yêu'.

Ẩn sâu sau sự ngưỡng mộ của người đời với tài năng của Ý là những nỗi thống khổ mà chỉ có nghệ thuật cứu rỗi được ông. 

Ẩn sâu sau sự ngưỡng mộ của người đời với tài năng của Ý là những nỗi thống khổ mà chỉ có nghệ thuật cứu rỗi được ông. 

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 10

Mỗi tác phẩm là một sự khắc khoải về khao khát tình yêu mà cả đời chưa bao giờ Ý có được

Mỗi tác phẩm là một sự khắc khoải về khao khát tình yêu mà cả đời chưa bao giờ Ý có được

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 12

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 13

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 14

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 15

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 16

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 17

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 18

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 19

Họa sĩ cụt chân Ý 'điên' - huyền thoại trường Mỹ thuật một thời dưới ống kính của nữ nhiếp ảnh gia 9X 20

Ảnh: Đỗ Vy

Giúp Tiin sửa lỗi