Nóng

Tiin.vn trên Facebook

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội

Không biển hiệu, không quảng cáo, thậm chí là nằm nép mình trong ngôi nhà cũ trên phố Hàng Quạt (Hà Nội), tuy nhiên 40 năm qua, cửa hàng bán khuôn bánh trung thu của ông Phạm Văn Quang (65 tuổi) lúc nào cũng đông khách.

Mâm cỗ trăng rằm của các gia đình ngày Tết Trung thu không thể thiếu những chiếc bánh nướng, bánh dẻo đa dạng hình dáng từ hoa mai, hoa đào đến con cá, con heo. Để làm ra được những hình dạng này, người thợ phải sử dụng khuôn bánh.

Xưa kia, khuôn bánh được làm bằng gỗ. Ngày nay, xã hội phát triển, các loại khuôn bánh Trung thu bằng nhựa với giá thành rẻ dần lên ngôi nhưng ở đâu đó vẫn còn những con người tâm huyết, lặng lẽ gìn giữ nét truyền thống của nghề làm khuôn bánh Trung thu bằng gỗ.

Trên con phố Hàng Quạt (quận Hoàn Kiếm), căn nhà số số 59 nổi bật bởi nét cũ kỹ, lạc lõng so với những căn nhà mới san sát bên cạnh. Trong không gian chưa đầy 10m2, những bức tường cũ mốc được treo la liệt khuôn bánh trung thu lớn bé đủ hình.

Trên chiếc phản gỗ cũ ở góc nhà đặt cái phích hoa, ấm nước chè đặc, đối diện là chiếc tủ treo bộ đồ nghề đục mài. Đó là cửa hàng của ông Phạm Văn Quang (65 tuổi) - người thợ làm khuôn bánh trung thu cuối cùng của đất Hà Thành.

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 0

Người đàn ông cuối cùng làm khuôn bánh trung thu.

Người đàn ông cuối cùng làm khuôn bánh trung thu.

Căn nhà cũ kỹ trên phố Hàng Quạt gần như là nơi duy nhất ở Hà Nội còn ghi dấu nghề làm khuôn bánh trung thu thủ công. Những năm đầu thế kỷ XX, gia đình ông lên con phố này làm nghề bán khuôn bánh Trung thu, đến hiện tại ông cũng đã có hơn 40 năm gắn bó với nghề.

Theo ông Quang, hình chủ yếu để làm khuôn là cá chép, hàm ý 'cá hóa rồng' thể hiện cho khát vọng vươn lên, hay hình hoa cúc, hoa sen, hình chữ Phúc-Lộc-Thọ… bên cạnh đó là những hình ngộ nghĩnh cho trẻ em. Để làm khuôn bánh Trung thu phải chọn loại gỗ có tính dẻo, dai để vân hoa bánh lên chắc rõ và rắn quánh vừa phải để khi gõ ra, mặt bánh bóng nhẵn. Đầu bảng là gỗ thị và gỗ xà cừ.Hàng trăm ngàn chiếc khuôn gỗ thủ công, không có bất kỳ cái nào giống cái nào.

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 2

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 3

Những khuôn bánh trung thu đầy đủ hình thù độc đáo.

Những khuôn bánh trung thu đầy đủ hình thù độc đáo.

Cùng là một hình, những đường vân, độ nông sâu tạo cho mỗi chiếc khuôn những nét riêng biệt.Nhờ sự  nhạy cảm, hiểu lòng khách cũng như cá tính của con người sống lâu năm ở đất Kẻ Chợ, tiếp xúc đủ loại người, ông Quang đón khách thập phương từ Thái Bình, Hải Phòng, Sài Gòn… đến ở nước ngoài tấp cập đến đặt hàng. 

Trước đây chỉ có ba 'tổ sản' làm khuôn bánh Trung thu là Nam Định, Hải Phòng và Hà Nội. Ông Quang chia sẻ: 'Bánh nướng bánh dẻo hồi đó không được bày bán rộng rãi như bây giờ mà là thức quà xa xỉ lắm, chỉ những người người ở Hà Nội mua về quê thắp hương ông bà tổ tiên'.

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 5

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 6

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 7

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 8

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 9

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 10

Những khuôn bánh trung thu độc đáo được sáng tạo nên bởi nghệ nhân phố cổ.

Những khuôn bánh trung thu độc đáo được sáng tạo nên bởi nghệ nhân phố cổ.

Ngoài những hình khuôn truyền thống, ông cũng nhận đúc khuôn có tên, logo riêng theo yêu cầu. 'Công làm một chiếc khuôn chỉ 1 đồng, nhưng thêm sự sáng tạo vào giá trị có thể thành 10 đồng', ông Quang lý giải cho những chiếc khuôn tinh xảo giá đặc biệt lên tới cả triệu đồng do khách đặt.

Điều khiến ông gắn bó với khuôn đúc thủ công trong suốt 40 năm qua dù có khó khăn là niềm vui khi chiếc khuôn vừa lòng người khách.

Người thợ 65 tuổi không chịu nhận danh nghệ nhân cho dù đến nay, thật khó để tìm được cửa hàng làm khuôn thủ công thứ hai ở Hà Nội. Các con của ông đều không theo nghiệp cha. Ông bảo, nghề nghiệp là duyên nên bên chữ nghề mới có cả chữ nghiệp, nếu không chuyên tâm thì cho có làm cũng dễ lụi bại.

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 12

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 13

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 14

Tùy vào độ cầu kỳ, khuôn bánh bằng gỗ có giá từ vài trăm nghìn đồng đến 3-4 triệu đồng/chiếc.

Tùy vào độ cầu kỳ, khuôn bánh bằng gỗ có giá từ vài trăm nghìn đồng đến 3-4 triệu đồng/chiếc.

Lật giở từng trang sổ ghi tên khách, ông Quang tâm sự, hàng năm, cứ vào dịp Trung thu là các hiệu bánh lớn nhỏ ở Hà Nội đều đến tìm ông để đặt hàng. Mỗi tiệm lại đưa ra một đề bài khó nhưng tất cả đều được lý giải bởi người thợ tài ba. 

Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, những chiếc khuôn bánh trung thu bằng gỗ của ông Quang hiện còn chu du ở nhiều quốc gia trên thế giới. Trong đó phải kể đến là Trung Quốc, ông vua của nghề điêu khắc truyền thống.

Ảnh minh họa

Ảnh minh họa

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 17

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 18

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 19

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 20

Nghệ nhân hơn 40 năm 'giữ lửa' nghề làm khuôn bánh trung thu bằng gỗ ở phố cổ Hà Nội 21

Thời gian để làm ra một chiếc khuôn bánh từ 2 - 3 tiếng đồng hồ, tùy thuộc vào độ khó của sản phẩm.

Thời gian để làm ra một chiếc khuôn bánh từ 2 - 3 tiếng đồng hồ, tùy thuộc vào độ khó của sản phẩm.

Cẩn thận, chỉn chu đến mức khó tính, với ông Quang, dù làm bất cứ nghề gì cũng cần có 3 điều: 'cái duyên, sự kiên trì, sự nhanh nhạy trong việc nắm bắt tâm lý khách hàng và nhu cầu thị trường'.

Trong quá trình làm nghề ông luôn tự học, tự sáng tạo ra những mẫu mới theo yêu cầu của khách hàng. Không chỉ làm các loại khuôn bánh Trung thu, xôi oản, ông Quang còn làm tranh khắc gỗ, làm ban thờ để bán cho các nơi thờ tự.

Trải qua bao thay đổi của thời cuộc, ông Quang vẫn chọn gắn bó với nghề làm khuôn bánh bằng gỗ. Nhiều người bỏ nghề vì áp lực kinh tế nhưng ông Quang quyết không 'quay lưng' với nghề truyền thống của cha ông. 

Góp ý cho Tiin

TIN CÙNG CHUYÊN ĐỀ