Đọc nhiều

Tiin.vn trên Facebook

Thế hệ trầm cảm ở Singapore: Đâu chỉ là bệnh tật, họ đang sống trong sợ hãi...

Câu chuyện về 4 con người với những số phận khác nhau nhưng họ có chung tâm sự: đều đang vật lộn với căn bệnh trầm cảm và nỗi sợ hãi vì ánh nhìn kỳ thị của những người xung quanh.

Năm 2015, Singapore là quốc gia có số người trầm cảm cao nhất châu Á. Áp lực công việc, xã hội khiến người lớn cảm thấy mệt mỏi, chán nản và chỉ muốn buông xuôi mọi thứ.

Ở Đảo quốc Sư tử, có một thế hệ gọi là thế hệ trầm cảm – những người không tìm thấy niềm vui và hạnh phúc trong cuộc sống hàng ngày, mọi thứ từ công việc, gia đình đến bạn bè đều không còn ý nghĩa. Thế nhưng, họ lại phải giấu bệnh của mình, cố gắng tỏ ra thật ổn vì những áp lực vô hình từ xã hội.

Mak Kean Loong là một trong những người như thế. Nhìn bên ngoài, ai cũng nghĩ anh là một người may mắn và hạnh phúc với gia đình nhỏ và hai đứa con trai kháu khỉnh. Thế nhưng trong sâu thẳm tâm thức của người đàn ông ấy là cuộc ‘chiến đấu' để cảm nhận được cảm xúc vui vẻ hay hạnh phúc.

Mak bên vợ và con trai. Anh phát hiện mình bị trầm cảm một năm trước khi con trai đầu lòng ra đời. (Ảnh: Channel News Asia)

Mak bên vợ và con trai. Anh phát hiện mình bị trầm cảm một năm trước khi con trai đầu lòng ra đời. (Ảnh: Channel News Asia)

‘Đã mấy mấy năm rồi, tôi không còn cảm nhận được xúc cảm ấy rồi.' – người đàn ông 38 tuổi mệt mỏi tâm sự.

Ban đầu, ai cũng cho rằng anh chỉ là ‘đang dần hướng nội hơn thôi'. Nhưng thực tế, đó là nguồn gốc của căn bệnh trầm cảm. ‘Tôi không nói gì với vợ mình về chuyện này. Nếu muốn từ bỏ cuộc sống, liệu bạn có nói với người thân yêu của mình không' – Anh chia sẻ.

Tuy nhiên, trách nhiệm của người chồng, người cha không cho phép Mark bỏ cuộc. ‘Điều khiến tôi luôn ám ảnh là phải mang lại cho vợ và con trai cuộc sống tốt đẹp hơn, để họ luôn tự hào về mình. Tôi chẳng còn cảm xúc gì ngoài sự đau đớn và mệt mỏi.'

Mak quyết định không tự tử. Nhưng không lâu sau, qua một cuộc thỏa thuận với cấp trên, Mak đã xin nghỉ công việc kỹ sư cơ sở hạ tầng ở công ty công nghệ để tập trung điều trị bệnh.

Và đây là sự mất mát khiến người đàn ông cảm thấy cay đắng.

‘Tôi cảm thấy tổn thương khi thấy ai đó đi qua trong trang phục công sở. Tôi đã từng giống như họ, nhưng giờ thì chẳng gì nữa cả. Vị trí của tôi đã có người thay thế rồi.'

Ước tính, khoảng 7% lực lượng lao động ở Singapore có tiền sử về các bệnh tâm lý. Nghiên cứu về sức khỏe tâm lý người Singapore năm 2010 đã chỉ ra rằng rối loạn trầm cảm nghiêm trọng ảnh hưởng đến khoảng 159.000 người trưởng thành trong suốt cuộc đời họ.

Với những trường hợp như Mak, căn bệnh này khiến cho công việc của họ như một cuộc chiến căng thẳng: họ hoặc phải ‘đeo mặt nạ' nơi làm việc, cố tỏ ra mình là người bình thường như những người khác, hoặc nhận được cái lắc đầu từ chối của nhà tuyển dụng. Bốn người Singapore dưới đây đã thẳng thắn chia sẻ về trải nghiệm của mình trong cuốn phim tài liệu: ‘Đối mặt với trầm cảm'.

Cuộc chiến giữa bệnh tật và cái nhìn kỳ thị của xã hội

Một trong những cuộc chiến mà người trầm cảm phải chiến đấu là ánh nhìn kỳ thị của các nhà tuyển dụng. Năm ngoái, Mak đã gặp phải tình trạng này khi anh công khai bệnh của mình trên blog và vẽ truyện tranh online về trầm cảm.

Anh hy vọng rằng những gì mình chia sẻ sẽ mang đến thông điệp về trầm cảm, giúp mọi người hiểu hơn về căn bệnh này và cách để vượt qua nó. Thế nhưng, một người sếp cũ cảnh báo nếu người trong ngành biết anh bị trầm cảm, anh sẽ bị để ý.

Sẽ có người nói rằng: ‘Anh từng bị trầm cảm, vậy anh có chắc là bệnh của mình sẽ không tái phát? Tôi không nghĩ là tôi muốn thuê anh' hay ‘Anh cần phải khám bác sĩ thường xuyên, vậy nên tôi sẽ trả lương cho anh thấp hơn.' – Mak kể lại.

Lim Yufan – người đàn ông 30 tuổi nhưng đã có đến 15 năm mắc bệnh trầm cảm hiểu được cuộc sống mà luôn phải sống trong sợ hãi vì bị phán xét sẽ như thế nào.

Anh Lim mới chỉ 30 tuổi nhưng đã có tiền sử 15 năm mắc bệnh trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

Anh Lim mới chỉ 30 tuổi nhưng đã có tiền sử 15 năm mắc bệnh trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

‘Ngoài công việc đầu tiên, tôi không nói với bất cứ nhà tuyển dụng hay đồng nghiệp nào rằng tôi từng bị trầm cảm.Tôi sợ họ sẽ không tin tưởng để tôi làm việc.' – anh Lim chia sẻ.

Mặc dù vậy, trầm cảm vẫn ảnh hưởng ít nhiều đến công việc của anh. Lim thường xuyên phải nhảy việc và không làm được nơi nào lâu dài, nhiều nơi anh chỉ làm được gần 1 tháng.

Anh cho rằng, gần nửa số người chủ của mình không thấu hiểu được trầm cảm, đây là lí do anh nghỉ việc. Một trong số họ từng nói với anh: ‘Yufan, anh thực sự rất phiền phức đấy. Vì anh mà tôi sắp điên đầu rồi đấy.'

Theo nhà tư vấn tâm lý Pauline Sim của phòng khám LP, nhiều khi cấp trên chỉ muốn chứng minh sự ảnh hưởng của mình với cấp dưới – cho dù họ có bị trầm cảm hay không. ‘Nếu bạn gặp phải ông chủ hay đòi hỏi, cầu toàn, chỉ để ý đến những thứ tiêu cực và khó cảm thông, sẽ rất khó khăn cho các cá nhân khi làm việc.'

Lim và tiến sĩ Sim trong một cuộc nói chuyện về căn bệnh trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

Lim và tiến sĩ Sim trong một cuộc nói chuyện về căn bệnh trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

Trong trường hợp của Mak, ông chủ của anh đã cho anh nghỉ phép một vài tháng để ‘có thời gian và không gian hồi phục'.

Nhưng vì là nhân viên mới cộng thêm việc thời gian phục hồi bị kéo dài, chúng tôi đã đi đến thỏa thuận rằng sẽ tốt hơn cho tôi nếu nghỉ việc.' - Mak chia sẻ.

Dù vậy thì sự kỳ thị không bắt nguồn hay chấm dứt ở nhà tuyển dụng. Nghiên cứu của Viện sức khỏe Tâm thần năm 2015 đã chỉ ra rằng, những người rối loạn trầm cảm nặng được coi là ‘không đủ sức khỏe' chứ không phải là ‘bị bệnh'.

Gánh trên vai áp lực vì sự kì vọng quá lớn

Cho dù người mạnh mẽ đến mấy cũng có thể bị trầm cảm. Ví dụ như nhà đồng sáng lập Học viện Tennis Ignite kiêm huấn luyện viên trưởng Jaime Wong.

Năm 12 tuổi, cô trở thành nhà vô địch tennis trẻ nhất Singapore và sau 1 năm, Wong là thành viên đội tuyển quốc gia Singapore thi đấu ở Seagames.

Nhà đồng sáng lập Học viện tennis Ignite kiêm huấn luyện viên trưởng Jaime Wong thành công khi còn trẻ tuổi. (Ảnh: Channel News Asia)

Nhà đồng sáng lập Học viện tennis Ignite kiêm huấn luyện viên trưởng Jaime Wong thành công khi còn trẻ tuổi. (Ảnh: Channel News Asia)

‘Tôi không biết làm thế nào đối mặt với thất bại. Sau một trận thua, tôi buồn bã hàng giờ, thậm chí là vài tuần, tôi không nói chuyện với ai cả. Tôi nghĩ mình là mẫu người ưa thích chủ nghĩa hoàn hảo, thậm chí là xuất chúng.

‘Tôi đã quen với chiến thắng. Suốt cuộc đời mình, tôi luôn cho rằng mình là giỏi nhất trong hầu hết những gì mình làm. Và có lẽ đó cũng là nguyên nhân lớn nhất khiến tôi rơi vào trầm cảm.' – Người phụ nữ 35 tuổi nhớ lại.

Quá nhiều yếu tố tích tụ khiến người mạnh mẽ như cô rơi vào trạng thái tuyệt vọng và trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

Quá nhiều yếu tố tích tụ khiến người mạnh mẽ như cô rơi vào trạng thái tuyệt vọng và trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

Căn bệnh trầm cảm của cô bị tích tụ bởi nhiều yếu tố: công việc, bệnh tật, chuyện tình cảm. Mối quan hệ tan vỡ khiến cô bị tổn thương sâu sắc, một căn bệnh mãn tính gây viêm và nhiễm trùng hệ tiêu hóa, không lâu sau, câu lạc bộ mà học viện của cô dựa vào đóng cửa để tái cơ cấu.

‘Chúng tôi phải chuyển đến CLB biển Changi, và mất đến 90% khách hàng. Mọi thứ dường như ngày càng tệ. Bởi vậy mà tôi như ở vực sâu của tuyệt vọng.' - Cô kể lại.

Tương tự, Lim cũng là học sinh xuất sắc khi anh đang theo học tại một trường trung học danh giá, nơi mà như một lẽ tự nhiên, ‘yêu cầu và kì vọng lúc nào cũng cao'.

Năm thứ 3 trung học, anh là nhạc trưởng trong ban nhạc giao hưởng của trường và là tay chơi trumpet ‘khá đỉnh'. Anh được nhiều người công nhận, đánh giá cao năng lực và được tín nhiệm.

Anh Lim là học sinh xuất sắc khi còn học cấp 2. (Ảnh: Channel News Asia)

Anh Lim là học sinh xuất sắc khi còn học cấp 2. (Ảnh: Channel News Asia)

Nhưng khi điểm số của anh rơi xuống dưới mức có thể chấp nhận, vị trí dẫn đầu của Lim bị đe dọa. ‘Tôi là kiểu người dễ bị áp lực, chủ yếu là do mình, để điểm số cao hơn.'

Cậu học sinh ấy ngày càng lo lắng về thành tích học tập của mình và trải qua giai đoạn đầu của trầm cảm. ‘Nó khiến tôi không còn cảm thấy muốn đi học.'

Với Mak, anh có dấu hiệu trầm cảm năm 2006, một năm trước khi con trai đầu ra đời, sau những nỗi thất vọng và mâu thuẫn với đồng nghiệp.

‘Bất cứ khi nào tôi phải làm gì đi ngược với giá trị cốt lõi của mình, tôi lại cảm thấy bản thân đang dần bị xói mòn.'

‘Khi công nghệ thông tin được sử dụng ở công ty, nhiều người tranh thủ trục lợi. Mỗi lần chứng kiến, tôi lại phải đấu tranh với chính mình.'

Sau 3 năm làm việc căng thẳng, Mak nghĩ mình đã chiến thắng trầm cảm. Nhưng anh lại rơi vào chứng rối loạn trầm cảm nhẹ khác có tên dysthymia. Căn bệnh này khéo dài lâu hơn, khiến cho tinh thần người bệnh rơi vào trạng thái chán nản, tuyệt vọng và thiếu tự tin.

Thế hệ trầm cảm ở Singapore: Đâu chỉ là bệnh tật, họ đang sống trong sợ hãi... 6

Không được điều trị hay công nhận

Mặc dù luôn bị cảm xúc tiêu cực xâm chiếm, nhưng Mak chưa bao giờ coi những triệu chứng trầm cảm của mình là một căn bệnh. Đây không phải là điều lạ - rất khó để chúng ta có thể nhận ra trầm cảm, bác sĩ Sim nhấn mạnh.

Christan Tan là một ví dụ khác. Cơn đột quỵ năm 2015 khiến anh phải đi tập tễnh và tay trái mất linh hoạt. Anh liên tục khóc khi được xuất hiện mà không biết rằng đây chính là dấu hiệu của trầm cảm.

Christan Tan được phát hiện bị trầm cảm sau cơn đột quỵ năm 2005.  (Ảnh: Channel News Asia)

Christan Tan được phát hiện bị trầm cảm sau cơn đột quỵ năm 2005.  (Ảnh: Channel News Asia)

Sau khi được bác sĩ chuẩn đoán, anh nhận ra mình có thể đã phải vật lộn với chứng trầm cảm từ khi còn học cấp 2. ‘Đã có rất nhiều xung đột xảy ra giữa bố mẹ tôi về vấn đề tiền bạc.' – người đàn ông 45 tuổi giải thích.

Cha anh là một người bán cá và ‘có cuộc sống vất vả'. ‘Tôi chưa bao giờ hiểu được ông khi trưởng thành.' Năm 2003, cha anh bị chuẩn đoán ung thư và qua đời 1 năm sau đó. Đến nay, Tan vẫn không thể tha thứ cho mình vì những gì xảy ra trước đó.

Anh Tan và cha của mình. (Ảnh: Channel News Asia)

Anh Tan và cha của mình. (Ảnh: Channel News Asia)

‘Tôi nhận được cuộc gọi của mẹ vào sáng sớm. Bà nói rằng có gì đó không ổn với cha tôi.' – anh kể lại.

‘Tôi đã bảo rằng bà đừng có làm quá vấn đề lên. Tôi vừa thay đồ chuẩn bị đi làm. Cho đến cuộc gọi thứ 2 của tài xế xe cấp cứu…'

Tạm dừng để ngăn cơn xúc động, người đàn ông tiếp tục: ‘Tôi hận bản thân mình… Đây là trăn trở khiến tôi phải gặp chuyên gia tư vấn.'

Mỗi khi cảm thấy tâm trạng trùng xuống không thể vực dậy, anh lại tới Viện sức khỏe tâm thần, gặp gỡ chuyên gia, nói chuyện với người từng mắc bệnh trầm cảm như mình và đã vượt qua được.

Khi được hỏi về nơi mà bệnh nhân trầm cảm có thể tìm kiếm hỗ trợ, 54% ý kiến phản hồi cho rằng đó là người thân và bạn bè.

Theo Giáo sư Chong Siow Ann của Viện Sức khỏe tâm thần, trong số 7% người dân Singapore có tiền sử về các bệnh tâm lý, chỉ có 2 trên 10 người tìm đến các biện pháp điều trị.

Nhiều người cố che giấu bệnh của mình bằng cách vùi đầu vào công việc, bà Wong là một ví dụ. Nhưng điều này thậm chí còn phản tác dụng. ‘Tôi từng huấn luyện những đứa trẻ rất khắc nghiệt, nhiều đứa không chịu nổi mà khóc trên sân tập.'

Nhiều người cố che giấu bệnh của mình bằng cách vùi đầu vào công việc, bà Wong là một ví dụ. Nhưng điều này thậm chí còn phản tác dụng. ‘Tôi từng huấn luyện những đứa trẻ rất khắc nghiệt, nhiều đứa không chịu nổi mà khóc trên sân tập.' (Ảnh: Channel News Asia)

Nhiều người cố che giấu bệnh của mình bằng cách vùi đầu vào công việc, bà Wong là một ví dụ. Nhưng điều này thậm chí còn phản tác dụng. ‘Tôi từng huấn luyện những đứa trẻ rất khắc nghiệt, nhiều đứa không chịu nổi mà khóc trên sân tập.' (Ảnh: Channel News Asia)

‘Tôi đã nói với cha mẹ chúng rằng: ‘Những đứa trẻ đến đây để luyện tập, chúng không tới để chơi đùa. Nếu muốn vui đùa, hãy đi tìm nơi khác.'

‘Trong một thời gian dài, tôi đã do dự và không đủ tự tin để tìm sự giúp đỡ chuyên nghiệp. Nhiều người cho rằng tôi có thể bị điên và không kiểm soát nổi bản thân nữa rồi.'

Học cách đối mặt

Ngoài việc can thiệp và điều trị sớm, điều mà tiến sĩ Sim khuyên mọi người đó là ‘có một cuộc sống cân bằng' và đảm bảo ưu tiên bản thân hàng đầu. Tất nhiên, đây không phải là điều khả thi với một quốc gia có thời gian làm việc dài nhất thế giới như Singapore.

Theo thống kê Bộ Nhân lực nước ngày, trong năm 2016, số giờ làm việc trung bình của công nhân là 2370 giờ/ năm, trong khi Nhật Bản – quốc gia nổi tiếng vì áp lực làm việc cũng chỉ là 2.069 giờ và Hàn Quốc là 1.713 giờ.

‘Người lao động nên tự hỏi mình: Nếu họ sụp đổ, ai sẽ thực sự nhớ đến họ?'

‘Tùy thuộc vào tầm quan trọng của bạn trong công việc, người ta có thể cúi đầu trước bạn 3 lần, một số tiền chia buồn và có thể là một cái vòng hoa – nếu bạn có tiếng nói hơn, có lẽ là một cáo phó hoặc chuyến đưa tiễn cuối cùng về với đất mẹ, chỉ có thế thôi.'

Nhưng người sẽ đau buồn mãi và bị tổn thương nhất là những người thân yêu của bạn.

Anh Tan, người luôn đạt và vượt chỉ tiêu bán hàng trước khi đột quỵ, nhận ra anh bị trầm cảm khi cố gắng hòa nhập với văn háo công ty. Anh bị sa thải, và sự nghiệp đóng băng.

Gia đình là động lực khiến nhiều người trầm cảm có thêm niềm tin vào cuộc sống, anh Tan là một ví dụ. (Ảnh: Channel News Asia)

Gia đình là động lực khiến nhiều người trầm cảm có thêm niềm tin vào cuộc sống, anh Tan là một ví dụ. (Ảnh: Channel News Asia)

Bây giờ, khi trở thành dịch giả tự do, anh vẫn phải chiến đấu với trầm cảm nhưng đã biết cách đối mặt, bởi anh có trách nhiệm với gia đình, cung cấp khoản trợ cấp hàng tháng cho mẹ. ‘Đó không chỉ là vật chất mà nó còn là tấm lòng.' – Tan chia sẻ.

‘Nếu tôi có khả năng kiểm soát được các triệu chứng và sống thật tích cực, với tôi, đó là định nghĩa của sự hồi phục. Nghĩa là tôi không mất đi tính cách của mình, và cũng như người con, người anh hay thậm chí là người lao động bình thường.

Với cô Wong, một người bị trầm cảm hơn 1 năm trời, tin vào chúa giúp chị rất nhiều trong việc hồi phục. Chị không cần dùng đến thuốc chống trầm cảm từ năm 2014.

Theo Tiến sĩ Sim, khi con người hồi phục nhờ tâm linh, họ sẽ nhận ra ‘mọi thứ chúng ta có chằng qua đều là đồ được vay mượn, chẳng có gì thuộc về bản thân cả.'

Bà nói thêm: ‘Khi bạn cho rằng bạn là một phần của một tổng thể, bạn học được cách quan sát mọi thứ khác đi.'

Giúp đỡ và hy vọng có thể đến từ nhiều hình thức để phục hồi, anh Lim cũng vậy. Tập luyện thể hình giúp anh cảm thấy ‘vẫn còn sống' và thi thoảng, thậm chí quên rằng anh bị trầm cảm.

Tập luyện thể hình giúp Lim cảm thấy ‘vẫn còn sống' và thi thoảng, thậm chí quên rằng anh bị trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

Tập luyện thể hình giúp Lim cảm thấy ‘vẫn còn sống' và thi thoảng, thậm chí quên rằng anh bị trầm cảm. (Ảnh: Channel News Asia)

Lim giờ đây là ông chủ một cửa hàng đồ sưu tầm online nên anh không còn chịu áp lực từ việc phải trả lời ai đó. Công việc này giúp anh có ‘cơ sở để bấu víu', chẳng hạn như công bằng và quyền đối xử bình đẳng.

‘Câu chuyện về những siêu anh hùng đều bắt nguồn từ bi kịch: với Batman là khi cha anh qua đời, Superman là khi hành tinh của anh bị phá hủy. Chúng khiến tôi có niềm tin rằng trong hoàn cảnh của mình, tôi có thể trở nên mạnh mẽ hơn.'

Trong khi đó, Mak đang nhìn lại những gì anh muốn ngoài công việc. ‘Tôi không tìm công việc lương cao. Tôi chỉ muốn công việc có ý nghĩa.' – anh nói một cách chán nản.

‘Nhưng khi bị trầm cảm, tôi nhận ra rằng điều đơn giản mới là quý giá. Cuối cùng thì được sống như hiện tại còn quan trọng hơn bất cứ thứ gì.'

Thế hệ trầm cảm ở Singapore: Đâu chỉ là bệnh tật, họ đang sống trong sợ hãi... 12

Anh không đặt thời gian cụ thể cho quá trình hồi phục. Vợ anh, một giáo viên nướng bánh, giờ là trụ cột gia đình. Gia đình chính là lí do lớn nhất giúp anh chiến đấu với trầm cảm.

‘Tôi chắc chắn cô ấy biết tôi đang ở đâu, làm gì. Tôi tự nhắc bản thân phải có trách nhiệm với cô ấy.'

>> XEM THÊM: Lạ đời quán bún 'chửi' Sài Gòn: vừa nghe 'chửi', vừa đợi lâu, khách vẫn kéo tới ùn ùn

Giúp Tiin sửa lỗi