Đọc nhiều

Tiin.vn trên Facebook

Về ngoại thành Hà Nội, chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa cắt tỉa nên mâm cỗ Trung thu truyền thống

So với thế hệ ông cha thì mâm cỗ Trung thu ngày nay đã có sự thêm thắt, cầu kỳ hơn về mặt trang trí, thế nhưng, nét văn hóa tinh thần trên một mâm cỗ truyền thống thì vẫn được người dân gìn giữ từ đời này qua đời khác.

Người thợ mộc với bàn tay vàng…

Đây đã là năm thứ 9 anh Hoàng Tiến Lộc (xã Đức Giang, huyện Hoài Đức, Hà Nội) chuẩn bị mâm cỗ Trung thu. Dáng người cao gầy, làn da ngăm đen, thoạt đầu không ai nghĩ chàng trai này sinh năm 1989, mà hẳn phải là một người từng trải trung tuổi.

Hoàng Tiến Lộc - chàng trai 9 năm làm mâm cỗ đêm Trung thu

Hoàng Tiến Lộc - chàng trai 9 năm làm mâm cỗ đêm Trung thu

Anh Tiến Lộc bắt đầu làm mâm cỗ từ năm 2009, anh cho biết mình vốn không học qua trường lớp nào cả, anh làm thợ mộc, lấy kinh nghiệm từ công việc làm gỗ, cộng thêm là niềm đam mê mà anh tự tìm tòi, học hỏi trên mạng, thế mà những mâm cỗ anh làm bà con ai cũng tấm tắc khen. Hình con rồng trên mâm cỗ Trung thu vừa uy nghi, lại vừa thể hiện được sự khéo léo của một bàn tay tài hoa với những đường nét uốn lượn mềm mại.

Đầu rồng được anh Lộc cắt tỉa trong vòng 5 tiếng đồng hồ

Đầu rồng được anh Lộc cắt tỉa trong vòng 5 tiếng đồng hồ

'Trong số những con giáp thì khó nhất là tỉa rồng, nhưng đó cũng là con vật khiến mình hứng thú nhất. Và để tỉa rồng thì khó nhất là phần đầu, riêng phần đầu đã phải cắt tỉa trong vòng 5 tiếng' - anh Tiến Lộc nói. Trong khi đó, với những con vật hay hoa văn khác thì không tốn nhiều thời gian. Tỉa một bông hoa đu đủ thường mất từ 45 phút - 1 tiếng; tỉa dưa hấu thì tùy vào hoa văn mà có quả mất nửa tiếng, có quả chưa tới 15 phút.

Về ngoại thành Hà Nội, chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa cắt tỉa nên mâm cỗ Trung thu truyền thống 2

Về ngoại thành Hà Nội, chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa cắt tỉa nên mâm cỗ Trung thu truyền thống 3

'Nhiều khi có tâm trạng gì đó chẳng hạn, mình cũng thường mua quả dưa hấu hay đu đủ về cắt tỉa, tập trung làm sẽ quên luôn cả những chuyện không vui. Đã là đam mê thì có thể tập trung vào làm nó một cách tốt nhất'. Thế nên mới có chuyện, chính vì quá đam mê công tác đoàn, quá đam mê làm những mâm cỗ Trung thu cho trẻ nhỏ mà mấy năm trước anh Lộc bị người yêu chia tay.

'Từ lúc làm công tác đoàn, làm mâm cỗ thì chưa rằm trung thu nào mình được ăn cỗ ở nhà, thậm chí có thời gian đi từ sáng sớm đến tối khuya, 1-2h sáng mới về. Rồi bị người yêu chia tay vì không có thời gian dành cho cô ấy. Bây giờ cô ấy lấy chồng có con rồi, mình thì vẫn chưa lập gia đình' - anh cười, ngay lập tức lại cúi xuống tập trung với quả bí đỏ trên tay.
 


Gần chục năm là người tỉa mâm cỗ cho trẻ em trong thôn đón Tết Trung thu, anh Lộc tự hào 'khoe' chưa tỉa hỏng bao giờ: 'Thời kỳ đầu thì làm mâm cỗ đơn giản, chỉ có dưa hấu cắt tỉa thành hoa, trang trí rồng cũng rất đơn giản, nhưng mọi người lại trầm trồ khen vì nó lạ, vì thường thì mọi người không làm cầu kỳ như thế bao giờ'. Ấy là cũng bởi vì mâm cỗ Trung thu ngày nay đã có sự thêm thắt, cầu kỳ hơn về mặt trang trí, 'nhưng cái tinh thần trên một mâm cỗ truyền thống thì vẫn được gìn giữ từ đời này qua đời khác' - anh nói.

Trên mâm cỗ Trung thu truyền thống của vùng quê Bắc bộ

Vừa sửa soạn lại mâm cỗ Trung thu được chuẩn bị vô cùng cầu kỳ, bác Tạ Đăng Nối (SN 1955, ở xã Tiền Yên, huyện Hoài Đức, Hà Nội) vừa gật gù bình phẩm: 'Các cháu trẻ bây giờ sáng tạo thật, mâm cỗ Trung thu nay còn có cả nhạc nước, đúng là chưa từng nghĩ tới'.

Bác Tạ Đăng Nối bên mâm cỗ Trung thu của xã Tiền Yên (Hoài Đức) được làm trong cuộc thi do Huyện đoàn tổ chức vào ngày 21/9 (12/8 âm lịch)

Bác Tạ Đăng Nối bên mâm cỗ Trung thu của xã Tiền Yên (Hoài Đức) được làm trong cuộc thi do Huyện đoàn tổ chức vào ngày 21/9 (12/8 âm lịch)

Bác Nối nhiều năm là một trong những người tự tay chuẩn bị mâm cỗ cúng rằm Trung thu cho người dân địa phương, những mâm cỗ đúng chuẩn truyền thống của vùng quê Bắc bộ.

'Trên mâm cỗ Trung thu truyền thông bắt buộc phải có ảnh Bác Hồ - một người gần gũi với các cháu thiếu nhi, có ông Nghè (ông Tiến sĩ) với mong ước để các cháu phấn đấu học hành và đỗ đạt, có bánh nướng bánh dẻo, có mâm ngũ quả, càng ngày thì càng có thêm nhiều loại quả được cắt tỉa thành hình những con vật thân thương với các cháu thiếu nhi' - bác Nối chia sẻ, đồng thời cho biết thêm, những mâm cỗ ngày nay có nhiều điểm khác so với mâm cỗ ngày xưa, nhưng về cơ bản thì từ sau 1956 đến bây giờ người dân Tiền Yên vẫn giữ được nét truyền thống trên mâm cỗ ngày Trung thu.

Những vật phẩm được dùng để bày trí hầu hết là hoa quả, vật chất của địa phương tự trồng, sản xuất được, chỉ một số rất ít phải đi mua thêm. 'Bây giờ chủ yếu các cháu trẻ làm, còn các bác thì cố vấn thêm. Mâm cỗ vẫn giữ được nét văn hóa từ lâu đời của người dân, năm nào cũng không bỏ'. Tất nhiên, qua từng năm lại có thêm những biểu tượng mới sinh động và đẹp mắt hơn như rồng, hạc, thiên nga, con thuyền, cánh sen… được giới trẻ tỉ mần trang trí thêm.

Được biết đến đúng đêm rằm tháng 8, người dân quê bác Nối lại cùng nhau làm một mâm cỗ Trung thu thịnh soạn tương tự

Được biết đến đúng đêm rằm tháng 8, người dân quê bác Nối lại cùng nhau làm một mâm cỗ Trung thu thịnh soạn tương tự

Thông thường, ở những vùng quê Bắc bộ còn giữ những phong tục Trung thu truyền thống thì việc làm mâm cỗ sẽ được tiến hành vào đúng ngày rằm 15/8 âm lịch. Tuy nhiên, với việc xã hội ngày càng phát triển, những lễ nghi càng được đầu tư để làm một cách thịnh soạn, đủ đầy nhất, thậm chí còn mang cả tính nghệ thuật thì những ý tưởng và kế hoạch để chuẩn bị mâm cỗ nhiều khi còn được tiến hành trước đó cả tuần trời: làm khung, chuẩn bị các vật phẩm… việc cắt tỉa hoa quả dù là phần gây ấn tượng nhất nhưng lại không phải là khâu tốn nhiều thời gian nhất, được làm trong buổi sáng và chiều ngày rằm, và thường sẽ do một vài cá nhân khéo tay nhất của thôn xóm đảm nhận.

Về ngoại thành Hà Nội, chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa cắt tỉa nên mâm cỗ Trung thu truyền thống 6

Về ngoại thành Hà Nội, chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa cắt tỉa nên mâm cỗ Trung thu truyền thống 7

Ngày xưa, mâm cỗ Trung thu thường được làm để cho người khiêng như khiêng kiệu với khung bằng gỗ hoặc tre nứa, nhưng bây giờ đa phần cũng đã được cải tiến thành mâm cỗ được đặt trên xe đẩy, sẽ đỡ tốn sức người khiêng, cũng không dễ bị đổ khi di chuyển.

Mâm cỗ được khiêng là dạng mâm cỗ có từ xa xưa của ông cha

Mâm cỗ được khiêng là dạng mâm cỗ có từ xa xưa của ông cha

Vào đêm rằm, khi các mâm cỗ của các xóm cùng được rước về đình sẽ có thêm màn chấm điểm xem mâm cỗ của xóm nào đẹp hơn, đúng với truyền thống hơn. Ý tưởng thì phải có lời bình, mỗi thôn khi sẽ cử một bạn nhỏ đứng ra để bình về mâm cỗ của xóm mình. Trong bài bình thường có cả thơ, văn giống như một bài diễn thuyết.

'Nhiều năm, có những mâm cỗ ánh sáng hay cắt tỉa không phải là xuất sắc nhất, nhưng lời bình của em nhỏ quá thuyết phục thì có thể vẫn được giải' - Lê Hà Thu (SN 1993, Bí thư chi đoàn thôn Lưu Xá, xã Đức Giang, huyện Hoài Đức, Hà Nội) chia sẻ - 'Xóm nào mà được giải nhất thì phải nói là trẻ con xóm đó đến mấy ngày hôm sau vẫn không thôi bàn tán, vui sướng'.

Một em nhỏ đang cố gắng học thuộc bài bình về mâm cỗ của địa phương mình

Một em nhỏ đang cố gắng học thuộc bài bình về mâm cỗ của địa phương mình

Trung thu không chỉ có cỗ…

Theo Hà Thu, trước Trung thu từ 1-1,5 tháng, các thành viên của từng chi đoàn thôn đã làm kế hoạch tổ chức trung thu cho các em nhỏ để gửi chi bộ thôn và đoàn xã xin ý kiến. Sau đó, những hoạt động như tập hợp đoàn viên thanh niên, tập các tiết mục văn nghệ, dạy múa hát như múa lân, múa sư tử, nhảy sạp, tập làm chú Cuội - chị Hằng… cho các cháu nhỏ cũng phải được tiến hành.

Các đoàn viên thanh niên thôn Lưu Xá (Đức Giang, Hoài Đức, Hà Nội) làm đèn ông sao

Các đoàn viên thanh niên thôn Lưu Xá (Đức Giang, Hoài Đức, Hà Nội) làm đèn ông sao

Và kiệu rước cho đêm rằm Trung thu

Và kiệu rước cho đêm rằm Trung thu

Những chiếc đèn hoa đăng

Những chiếc đèn hoa đăng

Cách Trung thu khoảng 2 tuần, chi đoàn bắt đầu làm kiệu rước ông Nghè, ông sao, ảnh Bác Hồ, làm đèn đom đóm, trang trí đầu lân, đầu sư tử... Từ ngày 10-13/8 âm lịch, những thành viên sẽ đi múa sư tử xung quanh làng xin kinh phí tổ chức, ngày 14/8 âm lịch là hoạt động tặng quà cho các em khuyết tật, có hoàn cảnh khó khăn.

Hoạt động tặng quà cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt diễn ra trước đêm rằm Trung thu

Hoạt động tặng quà cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt diễn ra trước đêm rằm Trung thu

Những bài múa lân vốn được truyền lại từ thế hệ trước đến thế hệ sau, không một trường lớp đào tạo, nhưng lại được những bạn trẻ trình diễn rất thành thục, bài bản. Đoàn múa lân đi xung quanh làng trong đêm phá cỗ, đến điểm nào rộng lại dừng lại múa, khi về đến đình lại thể hiện bài múa chào đình truyền thống. Trong khi đó, nhảy sạp lại thường là tiết mục kết thúc trong đêm diễn văn nghệ Trung thu.

Những bài múa lân, múa sư tử được các thanh thiếu niên trong thôn luyện tập

Những bài múa lân, múa sư tử được các thanh thiếu niên trong thôn luyện tập

Nhiều thôn xóm ở vùng quê Bắc bộ còn tổ chức 2 hôm rằm cho thiếu nhi, 1 hôm rước cỗ về đình, thi cỗ giữa các xóm với nhau, sau đó là liên hoan phá cỗ (thường diễn ra vào đúng ngày 15/8 âm lịch) và 1 hôm liên hoan văn nghệ (có thể diễn ra trước hoặc sau ngày rằm, để có thể giao lưu giữa các xóm với nhau). 'Vì 1 năm mới có một dịp Trung thu nên không làm sơ sài được. Đó là dịp mà không chỉ các em thiếu nhi mà bà con ai cũng mong chờ' - Hà Thu chia sẻ.

Về ngoại thành Hà Nội, chiêm ngưỡng những bàn tay tài hoa cắt tỉa nên mâm cỗ Trung thu truyền thống 15

Một mùa Trung thu nữa lại đến, trên những ngả đường, con phố nay đã rộn ràng tiếng trống nhạc, nhưng có lẽ không phải ở bất cứ vùng đất nào cũng còn giữ được những nét văn hóa truyền thống. Hẳn nhiên, sự pha trộn giữ truyền thống và hiện đại cũng là điều đáng trân quý nếu giới trẻ ngày nay biết tiếp thu và gìn giữ những điều tốt đẹp mà ông cha đã để lại.

>> XEM THÊM: Chiếc lồng đèn và hai ông cháu bán vé số - bộ ảnh nhắc nhở những người con: Trung thu này, về nhà đi!

Giúp Tiin sửa lỗi