Bảo vệ tài nguyên nước toàn cầu

Cuộc khủng hoảng nước tiếp tục gia tăng cả về quy mô và mức độ khi vẫn còn hàng tỷ người trên thế giới chưa được tiếp cận nguồn nước uống an toàn, nhiều khu vực không có đủ nước phục vụ phát triển kinh tế.

30/03/2026 07:42

Cuộc khủng hoảng nước tiếp tục gia tăng cả về quy mô và mức độ. (Ảnh minh họa: Tân Hoa Xã)

Cuộc khủng hoảng nước tiếp tục gia tăng cả về quy mô và mức độ khi vẫn còn hàng tỷ người trên thế giới chưa được tiếp cận nguồn nước uống an toàn, nhiều khu vực không có đủ nước phục vụ phát triển kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy các giải pháp tổng thể, dài hạn nhằm bảo vệ tài nguyên nước đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tám giờ đồng hồ là khoảng thời gian Damaris, một người phụ nữ sống ở vùng nông thôn Kenya từng phải dành ra mỗi ngày chỉ để đi lấy nước. Hầu như mỗi sáng, Damaris đều rời khỏi làng và bắt đầu hành trình đi tìm kiếm nguồn nước sinh hoạt cho gia đình. Nếu may mắn, cô có thể tìm thấy nước ở Iagha, một con sông nhỏ theo mùa. Cũng có những ngày, Damaris trở về nhà với chiếc thùng rỗng và nỗi thất vọng.

Cuộc sống của Damaris chỉ thay đổi khi một tổ chức từ thiện có trụ sở ở Mỹ hỗ trợ lắp đặt giếng khoan hoạt động bằng năng lượng mặt trời ở gần nơi cô sống, cung cấp nước sạch cho gần 300 hộ gia đình trong khu vực, giúp họ có nguồn nước để sinh hoạt, chăn nuôi và trồng trọt.

Tuy nhiên, không phải ai cũng may mắn có thể chấm dứt những ngày dài đi tìm nước sạch như Damaris. Theo Liên hợp quốc, hơn 2,1 tỷ người trên thế giới chưa được tiếp cận nguồn nước uống an toàn. Hàng triệu hộ gia đình vẫn phụ thuộc vào nguồn nước nằm ngoài khuôn viên nhà. Đặc biệt, ở các vùng nông thôn và khu vực thu nhập thấp thiếu cơ sở hạ tầng cơ bản, nhiều gia đình trông đợi vào nguồn nước không ổn định từ sông, suối hoặc vòi nước công cộng ở xa.

Cuộc khủng hoảng nước toàn cầu ảnh hưởng đến nhiều người dân, nhưng đối tượng gánh chịu thiệt thòi hơn cả là phụ nữ và trẻ em gái. Liên hợp quốc cho biết, trong hai phần ba số hộ gia đình không có nước tại nhà, phụ nữ là người đảm nhiệm công việc đi lấy nước.

Theo thống kê, phụ nữ và trẻ em gái trên toàn cầu dành tổng cộng từ 200 đến 250 triệu giờ mỗi ngày để đi bộ đến các giếng, sông hoặc vòi nước công cộng ở xa để lấy nước, nhiều gấp ba lần nam giới. Bà Cecilia Sharp, Giám đốc phụ trách vấn đề nước, vệ sinh và sức khỏe cộng đồng tại Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) cho rằng, 'mỗi bước chân mà một bé gái đi lấy nước là một bước lùi khỏi cơ hội học tập, vui chơi và sự an toàn'. Cái giá phải trả do thiếu nước sạch nhiều khi quá đắt, thậm chí bằng cả tính mạng. Mỗi ngày thế giới có khoảng 1.000 trẻ em dưới 5 tuổi tử vong do các bệnh liên quan nước bẩn.

Nước ngọt không phải là một thứ xa xỉ, nhưng là nền tảng cơ bản các nước duy trì an ninh lương thực, phát triển các ngành nông nghiệp, công nghiệp và ổn định xã hội. Vì vậy, thiếu nước cũng kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với nền kinh tế. Ủy ban toàn cầu về Kinh tế tài nguyên nước (GCEW) cảnh báo, nếu không có biện pháp khắc phục kịp thời, từ nay đến năm 2050, hơn một nửa sản lượng lương thực toàn cầu có thể bị đe dọa nghiêm trọng.

Đáng lo ngại, dự báo những năm tới, tình trạng khan hiếm nước sẽ tiếp tục gia tăng, nhất là tại các khu vực chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và gia tăng dân số. Viện Nghiên cứu nước, môi trường và sức khỏe thuộc Đại học Liên hợp quốc (UNUINWEH) nhận định, nguồn nước toàn cầu đang bị khai thác vượt quá khả năng phục hồi, đẩy Trái đất vào giai đoạn 'cạn kiệt nước'. Nhiều dấu hiệu cho thấy nguy cơ thiếu nước ngọt không ngừng gia tăng.

Theo đó, các hồ nước lớn bị thu hẹp; dòng chảy ra biển của những con sông lớn bị gián đoạn vào một số thời điểm trong năm; khoảng 410 triệu ha đất ngập nước biến mất trong vòng 5 thập niên qua; 30% lượng băng toàn cầu đã biến mất kể từ năm 1970, kéo theo sự suy giảm nguồn nước tan theo mùa. Ngoài ra, khoảng 70% tầng nước ngầm lớn dưới lòng đất, vốn được khai thác làm nước sinh hoạt và tưới tiêu cũng ghi nhận xu hướng suy giảm dài hạn.

Thực trạng nêu trên là lời cảnh báo mạnh mẽ về sự cấp thiết của việc xây dựng các chính sách toàn cầu nhằm bảo vệ tài nguyên nước. Liên hợp quốc kêu gọi cộng đồng quốc tế chung tay khắc phục tình trạng khan hiếm nước ngọt, nhằm hiện thực hóa Mục tiêu Phát triển bền vững (SDG) về bảo đảm nước sạch và vệ sinh cho tất cả mọi người vào năm 2030.

Theo HÀ NGUYỄN/Nhân dân