![]()
Lực lượng chức năng kiểm tra, phát hiện hàng trăm cá thể chim hoang dã tại một nhà hàng ở tỉnh Ninh Bình. (Ảnh: C05)
Hạn chế trong thực thi
Thời gian qua, Việt Nam đã xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương đối hoàn chỉnh và đáp ứng các yêu cầu quốc tế về nội luật hóa các quy định của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) và Công ước về đa dạng sinh học (CBD) gồm Luật Lâm nghiệp, Luật Thủy sản, Luật Đa dạng sinh học, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đầu tư và Bộ luật Hình sự năm 2025, sửa đổi năm 2017. Các văn bản nêu trên đã xác lập những yêu cầu cao nhất để bảo vệ các loài động vật hoang dã.
Theo số liệu của Cục Phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an), kết quả phối hợp giữa Bộ Công an với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong công tác bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư và nguồn lợi thủy sản đã có những chuyển động tích cực, từ Trung ương tới địa phương. Tất cả 34/34 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch thực hiện, 33/34 địa phương thành lập ban chỉ đạo. Cùng với chỉ đạo, công tác tuyên truyền cũng được đẩy mạnh, các lực lượng đã tổ chức ký cam kết cho 4.782 cơ sở, hộ gia đình, cá nhân; vận động 131 cá nhân tự nguyện giao nộp 1.065 cá thể chim và 195 cá thể động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm.
Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cùng với các lực lượng chức năng tại các địa phương đã kiểm tra, xử lý 1.784 vụ vi phạm pháp luật liên quan bảo vệ động vật hoang dã và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Những kết quả đạt được đã góp phần từng bước khôi phục hệ sinh thái và đa dạng sinh học.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn còn những hạn chế. Theo Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam, thống kê có 407 loài động vật vào sách đỏ Việt Nam năm 2007 bị đe dọa tuyệt chủng, 7 loài động vật nằm trong danh sách 100 loài bị đe dọa nhất trên thế giới. Tội phạm buôn bán, vận chuyển với nhiều thủ đoạn tinh vi ngày càng gia tăng.
Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng săn bắt, buôn bán, vận chuyển trái phép động vật hoang dã là do nhu cầu tiêu thụ động vật hoang dã xuất phát từ những quan niệm sai lệch và lợi ích kinh tế lớn.
Ông Nguyễn Đức Lượng, hướng dẫn viên Trung tâm Cứu hộ bảo tồn và phát triển sinh vật (Vườn quốc gia Cúc Phương) cho biết, tại Trung tâm hiện đang chăm sóc 14 trong tổng số 25 loài linh trưởng nguy cấp của Việt Nam, mỗi cá thể được cứu hộ đều là minh chứng cho nạn bị săn bắt, nuôi nhốt trái phép hoặc buôn bán động vật hoang dã. Nhiều người tin rằng việc sử dụng các bộ phận của động vật hoang dã có thể giúp chữa bệnh, tăng cường sức khỏe và kéo dài tuổi thọ. Chính niềm tin thiếu cơ sở này đã thúc đẩy nhu cầu săn bắt, buôn bán động vật hoang dã, khiến quần thể của nhiều loài trong tự nhiên suy giảm nghiêm trọng.
Ông Nguyễn Đức Lượng cho biết: Nhiều người săn bắt voọc để lấy dạ dày chữa bệnh nhưng theo các nhà khoa học, dạ dày của voọc không có đặc tính đặc biệt nào khác biệt so với các loài động vật khác.
Chính quyền địa phương chịu trách nhiệm chính trong tổ chức kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, thế nhưng theo báo cáo của cơ quan chức năng, số vụ việc được kiểm tra còn hạn chế, số đối tượng bị phát hiện chưa nhiều; hoạt động chủ yếu vẫn dừng ở việc tháo gỡ bẫy, lưới, công cụ kích điện và tuyên truyền tại những địa bàn xảy ra vi phạm. Nguyên nhân do việc triển khai kế hoạch phối hợp còn chậm từ khâu tham mưu, tổ chức thực hiện. Ở một số địa phương nhiều hành vi vi phạm chỉ bị xử lý hành chính, chưa đủ sức răn đe. Lực lượng Công an cấp xã, phường còn hạn chế về kinh nghiệm, chuyên môn trong kiểm tra, lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính.
Thiếu tướng Tô Anh Dũng, Giám đốc Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết, nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân về bảo vệ động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản vẫn còn hạn chế, địa bàn rộng, địa hình phức tạp, giao thông khó khăn khiến công tác phối hợp kiểm tra, tuần tra, phát hiện và ngăn chặn vi phạm gặp nhiều trở ngại. Các đối tượng thường hoạt động ban đêm, sử dụng công cụ săn bắt dễ mua, giá rẻ, khiến việc kiểm soát chưa thể toàn diện.
Đồng bộ các giải pháp
Theo Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an, cần tiếp tục thực hiện quyết liệt kế hoạch phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Lực lượng chức năng cần kiên quyết khắc phục tình trạng phát hiện, xử lý qua loa, chiếu lệ, nể nang, né tránh. Việc kiểm tra phải được duy trì liên tục đối với chợ chim, cơ sở nuôi nhốt, nhà hàng, tuyến vận chuyển, điểm phóng sinh, vùng có chim di cư và các khu vực thường xảy ra khai thác thủy sản tận diệt.
Để tăng tính phòng ngừa, răn đe tội phạm, nhiều chuyên gia cho rằng cần có văn bản hướng dẫn đối với các loại cá thể động vật nằm trong Danh mục nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ và Phụ lục CITES để khi xử lý hình sự chỉ cần quy định số lượng cá thể làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự thay vì phải định giá tài sản làm căn cứ xử lý.
Với mục tiêu thay đổi quan niệm sử dụng động vật hoang dã làm thuốc, lãnh đạo Viện Dược liệu cho biết, đơn vị đã nỗ lực triển khai nhiều hoạt động, như đã tổ chức tuyên truyền trực tiếp, xuất bản các tài liệu, giới thiệu nhiều loài cây thuốc có công dụng tương tự những sản phẩm bị hiểu nhầm như sừng tê giác, tê tê hay hổ cốt.
Các chuyên gia cũng cho rằng, công tác tuyên truyền cần được tăng cường, nhất là đối với đồng bào sống trong khu vực rừng, khu bảo tồn rừng đặc dụng, khu bảo tồn biển hiểu về tầm quan trọng, ý nghĩa, trách nhiệm trong việc bảo tồn thiên nhiên và động vật hoang dã; tuyên truyền từ bỏ thói quen sử dụng sản phẩm động vật hoang dã, nâng cao nhận thức trong việc tố giác tội phạm.
Các hộ dân, chủ cơ sở kinh doanh, nhà hàng, quán ăn và các điểm thu gom nông sản cần được ký cam kết không săn bắt, bẫy, mua bán, tàng trữ động vật hoang dã.
Cơ quan chức năng cần thường xuyên công bố các kết quả xử lý các vụ việc điển hình, các bản án nghiêm khắc vi phạm về bảo vệ động vật hoang dã, đánh bắt tận diệt thủy sản gây hậu quả nghiêm trọng để cảnh tỉnh, răn đe, phòng ngừa chung trong xã hội.
Copy link
Quay lại
