Chung tay bảo vệ 'sức khỏe' đại dương

Bao phủ hơn 70% bề mặt Trái đất, giữ vai trò không thể thay thế trong điều hòa khí hậu, duy trì đa dạng sinh học và cung cấp nguồn thực phẩm, khoáng sản dồi dào cho nhân loại, song các đại dương trên thế giới đang đối mặt những áp lực nghiêm trọng.

11/07/2026 08:45

Liên hợp quốc kêu gọi các nước chung tay hợp tác bảo vệ các đại dương, vì tương lai phát triển bền vững của nhân loại.

Liên hợp quốc cảnh báo, 'sức khỏe' của các đại dương đang xuống cấp do chịu áp lực ngày càng gia tăng từ hoạt động của con người. Báo cáo Đánh giá đại dương thế giới lần thứ 3, với sự tham gia của khoảng 600 nhà khoa học đến từ 86 quốc gia đã phác họa nên một bức tranh khá ảm đạm về 'sức khỏe' của các đại dương. Theo đó, tình trạng ô nhiễm môi trường, nhiệt độ tăng cao, khai thác quá mức đang kéo theo những hệ lụy nặng nề đối với đại dương.

Đại dương đóng vai trò là 'bể chứa nhiệt' của Trái đất. Trong nhiều thập niên, các đại dương hấp thụ hơn 90% lượng nhiệt dư thừa và 30% lượng khí thải carbon dioxide phát sinh từ việc con người đốt nhiên liệu hóa thạch. Quá trình này giúp làm chậm sự nóng lên trên đất liền nhưng lại khiến nhiệt độ đại dương ấm lên. Mức độ ấm lên mạnh nhất hiện được ghi nhận tại Đại Tây Dương, khu vực phía nam Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Nhà nghiên cứu về đại dương tại Cơ quan khảo sát Nam Cực của Anh Michael Meredith cho rằng, nhiệt độ bề mặt biển tăng không phải điều bất ngờ, nhưng tốc độ nóng lên hiện nay đang ở mức đáng báo động. Theo Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ bề mặt biển toàn cầu đã tăng lên mức cao kỷ lục trong tháng 6/2026, làm gia tăng nguy cơ gây tổn hại hệ sinh thái biển và đẩy nhanh quá trình nước biển dâng. Mực nước biển tiếp tục dâng cao với tốc độ ngày càng tăng, từ dưới 2mm/năm trước năm 2015 lên 4,3mm/năm vào năm 2023.

Nhựa cũng nổi lên như một mối đe dọa lớn đối với 'sức khỏe' của đại dương. Trong giai đoạn 2021-2025, mỗi năm có khoảng 52,1 triệu tấn rác thải nhựa bị đổ vào đại dương, tăng đáng kể so với giai đoạn trước đó. Lượng rác thải khổng lồ này gây ảnh hưởng đến hơn 4.000 loài sinh vật biển. Ngoài ra, tình trạng đánh bắt quá mức cũng gây mất đa dạng sinh học trên diện rộng, đặt hệ sinh thái đại dương vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.

Ở chiều ngược lại, dù còn nhiều thách thức, thế giới vẫn ghi nhận những bước tiến đáng kể trong công tác bảo tồn biển. Hiệp ước Biển cả chính thức có hiệu lực từ tháng 1 năm nay đã thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện đầu tiên nhằm bảo vệ biển tại các khu vực ngoài quyền tài phán quốc gia - không gian chiếm khoảng 61% diện tích đại dương trên thế giới và 43% bề mặt Trái đất. Ngoài ra, hơn 50 hiệp định quốc tế khác liên quan bảo vệ đại dương cũng góp phần tăng cường năng lực bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý bền vững tài nguyên biển. Lần đầu, diện tích các khu bảo tồn biển trên toàn cầu đã vượt mốc 10% diện tích đại dương. Tuy nhiên, không phải khu bảo tồn biển nào cũng được áp dụng các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt và toàn diện.

Theo Chỉ số Starfish, vốn được xem như một 'bảng điểm sức khỏe' của đại dương thế giới, các biện pháp bảo tồn đang đi đúng hướng nhưng cần nhiều thời gian mới có thể phát huy hiệu quả. Trong khi đó, những tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và suy giảm đa dạng sinh học vẫn diễn ra nhanh chóng. Một trong những chỉ dấu đáng lo ngại là số lượng loài sinh vật biển có nguy cơ tuyệt chủng tiếp tục tăng. Các rạn san hô vốn được ví như 'rừng mưa nhiệt đới dưới biển' cũng chịu tác động ngày càng nghiêm trọng của hiện tượng Trái đất nóng lên. Từ đầu năm 2023 đến giữa năm 2025, khoảng 84,4% diện tích rạn san hô trên thế giới đã trải qua tình trạng căng thẳng nhiệt nghiêm trọng dẫn tới hiện tượng tẩy trắng, cao hơn đáng kể so với mức 68,2% được ghi nhận trong giai đoạn 2014-2017.

Trước lời kêu cứu khẩn thiết từ đại dương, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres cho rằng, không thể tiếp tục coi đại dương là nguồn tài nguyên vô tận. Liên hợp quốc kêu gọi các nước chung tay hợp tác bảo vệ các đại dương, vì tương lai phát triển bền vững của nhân loại.

Theo BẢO CHÂU/Nhân dân