Phòng bệnh sớm từ chế độ ăn uống

Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng ngày càng tăng do các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp… Xu hướng này thường gắn với thói quen ăn uống không lành mạnh, nhất là việc sử dụng nhiều muối, thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đồ uống có đường của người dân.

22/08/2026 07:49

Người dân tìm hiểu thông tin về chế độ dinh dưỡng dành cho người mắc các bệnh không lây nhiễm tại cơ sở khám, chữa bệnh. (Ảnh: VÂN VÂN)

Theo Phó Viện trưởng Dinh dưỡng quốc gia (Bộ Y tế), Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Tuyết Mai, bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Tại Việt Nam, gần 80% tổng số người chết mỗi năm là do bệnh không lây nhiễm gây ra. Đáng lo ngại, hơn 25% người trưởng thành tuổi từ 18 đến 69 bị tăng huyết áp; gần 5 triệu người mắc đái tháo đường tương đương hơn 7% người trưởng thành.

Việt Nam đang phải đối mặt đồng thời với ba gánh nặng dinh dưỡng là: Thiếu dinh dưỡng, thừa cân-béo phì và thiếu vi chất. Điều này cho thấy bài toán dinh dưỡng hiện nay không còn đơn giản là 'ăn đủ' mà phải là ăn đúng và ăn lành mạnh.

Các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp, ung thư có dấu hiệu gia tăng tại Việt Nam. Theo các chuyên gia, xu hướng này có liên quan chặt chẽ đến những yếu tố nguy cơ từ lối sống và chế độ ăn uống không lành mạnh, trong đó lưu ý là tình trạng tiêu thụ nhiều muối, sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đồ uống có đường gia tăng, nhất là trong giới trẻ ở các đô thị lớn.

Cụ thể, năm 2015, mức tiêu thụ muối của người dân Việt Nam là 9,4g mỗi ngày, con số này đã giảm xuống còn 8,1g mỗi ngày vào năm 2023. Tuy nhiên, mức này vẫn còn cao gấp khoảng 1,6 lần mức khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế Thế giới (tương đương một thìa cà-phê).

Việc giảm muối không thể chỉ dừng lại ở lời khuyên 'ăn nhạt', mà cần đồng thời thay đổi cách chế biến, thói quen sử dụng nước chấm, kiểm soát hàm lượng natri trong thực phẩm chế biến và tăng cường ghi nhãn để người tiêu dùng có thông tin lựa chọn.

Tiến sĩ Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết: Lạm dụng và tiêu thụ quá nhiều muối trong chế độ ăn hằng ngày có thể làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh, đặc biệt là bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ và suy thận. Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm có xu hướng gia tăng, việc cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về tác hại của việc tiêu thụ quá nhiều muối, đồng thời hướng dẫn người dân xây dựng lối sống lành mạnh có ý nghĩa rất quan trọng.

Do vậy, công tác phòng, chống tác hại của việc tiêu thụ quá nhiều muối không chỉ được thực hiện tại các cơ sở khám, chữa bệnh, thông qua tư vấn của cán bộ y tế khi người dân đã mắc bệnh, mà cần bắt đầu từ cộng đồng và ngay trong những bữa ăn hằng ngày của mỗi gia đình. Trong đó, những thông tin về tác hại của tiêu thụ quá nhiều muối, lợi ích của việc giảm muối và các giải pháp xây dựng chế độ ăn lành mạnh cần được truyền tải chính xác, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hà, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng (Bộ Y tế) nêu quan điểm: Giảm muối và thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh là một trong những ưu tiên về sức khỏe cộng đồng ở nước ta hiện nay. Các cơ quan chức năng cần quan tâm đến lượng muối trong thực phẩm chế biến sẵn; kiểm soát quảng cáo, nhất là quảng cáo thực phẩm hướng tới trẻ em, đồng thời giúp người dân tiếp cận được những nguồn thông tin khoa học, đáng tin cậy.

Vấn đề này không thể giải quyết bởi riêng ngành y tế mà cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu và đào tạo, ngành giáo dục, ngành thực phẩm… Mỗi bên có một vai trò khác nhau, nhưng cùng hướng tới một mục tiêu chung là giúp người dân có điều kiện tốt hơn để lựa chọn thực phẩm và duy trì lối sống có lợi cho sức khỏe.

Từ gánh nặng bệnh không lây nhiễm gia tăng do chế độ ăn uống nêu trên, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam khuyến nghị: Việt Nam cần triển khai các giải pháp chính sách toàn diện dựa trên bằng chứng khoa học nhằm thúc đẩy chế độ ăn uống lành mạnh và xây dựng môi trường thực phẩm có lợi cho sức khỏe. Những giải pháp này vừa giúp người tiêu dùng có thông tin để lựa chọn thực phẩm, vừa góp phần bảo vệ trẻ em và các nhóm dân số dễ bị tổn thương trước tác động tiêu cực của quảng cáo thực phẩm, đồ uống không lành mạnh.

Theo HUY SƠN/Nhân dân