Cuộc đua sản xuất hydro xanh toàn cầu

Thế giới đang bứt tốc chạy đua sản xuất hydro xanh, chuyển mạnh từ giai đoạn thử nghiệm phòng thí nghiệm sang cạnh tranh khốc liệt về quy mô công nghiệp và thương mại hóa.

04/07/2026 07:30

Các cường quốc kinh tế không chỉ xem hydro xanh là giải pháp khí hậu, mà còn là một ngành công nghiệp chiến lược cốt lõi quyết định vị thế địa chính trị và năng lượng trong tương lai.

Hydro xanh (green hydrogen) là khí hydro được sản xuất bằng phương pháp điện phân nước, trong đó nguồn điện năng được sử dụng hoàn toàn từ các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió hoặc thủy điện. Quá trình này hoàn toàn không phát thải khí nhà kính (CO2) ra môi trường, vì vậy được coi là 'chìa khóa vàng' để khử các-bon trong các ngành công nghiệp nặng.

Thế giới cần hydro xanh vì mặc dù điện mặt trời và điện gió phát triển rất mạnh nhưng không thể thay thế năng lượng hóa thạch trong một số lĩnh vực đặc thù, như khử các-bon các ngành sản xuất thép, xi-măng, hóa chất và phân bón cần nhiệt độ cực cao hoặc cần hydro làm nguyên liệu đầu vào; giao thông vận tải hạng nặng (pin xe điện rất tốt cho xe con, nhưng quá nặng và sạc quá lâu đối với tàu biển tải trọng lớn, máy bay, hoặc xe tải đường dài); lưu trữ năng lượng dài hạn (khi điện gió và điện mặt trời phát dư thừa vào ban ngày, lượng điện thừa này được dùng để điện phân ra hydro, được tích trữ trong các bồn chứa khổng lồ và đem ra phát điện ngược lại vào ban đêm hoặc mùa đông).

Cuộc đua sản xuất hydro xanh đang được định hình bởi ba khối chính với ba chiến lược hoàn toàn khác nhau.

Cuộc đua sản xuất hydro xanh đang được định hình bởi ba khối chính với ba chiến lược hoàn toàn khác nhau. Trung Quốc đang chiếm ưu thế nhất về chuỗi cung ứng thiết bị, áp dụng chiến lược sản xuất quy mô lớn để giảm mạnh giá thành, tương tự cách đã làm với tấm pin mặt trời và xe điện. Quốc gia này đang dẫn đầu về năng lực sản xuất, chiếm hơn 50% số lượng máy điện phân (electrolyzer) toàn cầu, do chi phí sản xuất máy điện phân rẻ hơn từ 3-4 lần so với các nhà máy tại Mỹ hoặc châu Âu. Trung Quốc liên tục khánh thành các tổ hợp hydro xanh lớn nhất thế giới (như dự án Kuqa của Sinopec tại Tân Cương), trực tiếp dùng nguồn điện mặt trời khổng lồ để sản xuất hydro phục vụ các nhà máy lọc dầu nội địa.

Trong khi đó, Mỹ sử dụng đòn bẩy tài chính từ siêu chính sách, chọn cách thu hút dòng vốn toàn cầu bằng tiền mặt và ưu đãi thuế thông qua Đạo luật Giảm lạm phát. Nước này áp dụng chính sách trợ giá, cung cấp khoản tín dụng thuế lên tới 3 USD/kg hydro xanh được sản xuất. Khoản hỗ trợ khổng lồ này ngay lập tức biến Mỹ thành nơi có chi phí sản xuất hydro xanh rẻ nhất thế giới, kích hoạt làn sóng dịch chuyển dòng vốn đầu tư từ châu Âu sang Mỹ. Chính phủ Mỹ đã chi hàng tỷ USD để thiết lập các trung tâm sản xuất và tiêu thụ hydro xanh liên bang nhằm đồng bộ hóa hạ tầng.

Khối thứ ba là châu Âu đóng vai trò thị trường tiêu thụ với luật chơi khắt khe. Liên minh châu Âu (EU) là khu vực thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ mạnh mẽ nhất nhưng lại đang gặp khó khăn về nguồn cung nội địa do giá điện cao. EU thực thi chính sách ép buộc, áp đặt hạn ngạch bắt buộc cho các ngành công nghiệp nặng phải chuyển sang dùng một tỷ lệ hydro xanh nhất định từ nay đến năm 2030. Đồng thời, nhận thấy không thể tự sản xuất đủ do thiếu diện tích và nắng gió, EU đang ráo riết xây dựng các 'hành lang hydro' để nhập khẩu từ Bắc Phi, Trung Đông và Nam Mỹ thông qua các tuyến đường ống ngầm dưới biển.

Do hydro xanh phụ thuộc hoàn toàn vào giá điện tái tạo, một bản đồ năng lượng mới đang được vẽ lại. Các quốc gia có diện tích rộng lớn, nắng gió dồi dào đang nổi lên thành các trung tâm xuất khẩu tương lai. Trung Đông (Saudi Arabia, UAE, Oman) tận dụng sa mạc rộng lớn và giá điện mặt trời rẻ nhất thế giới để xây dựng các siêu nhà máy như dự án NEOM trị giá hàng tỷ USD, đặt mục tiêu chuyển mình từ xuất khẩu dầu mỏ sang xuất khẩu hydro/ammonia xanh. Australia đang hướng tới trở thành nhà cung ứng hydro xanh lớn nhất cho thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc - hai quốc gia gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu năng lượng sạch. Khu vực Nam Mỹ (Chile, Brazil) và châu Phi (Namibia, Ai Cập) đang thu hút hàng chục tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ châu Âu để xây dựng các cảng biển chuyên dụng xuất khẩu hydro dạng lỏng hoặc ammonia.

Ấn Độ đang triển khai chiến lược quy mô lớn với gói hỗ trợ khoảng 2,1 tỷ USD, đặt mục tiêu sản xuất 5 triệu tấn hydro xanh mỗi năm vào năm 2030 - tăng gấp 5 lần quy mô thị trường toàn cầu hiện tại. Dù xuất phát từ những mục tiêu khác nhau, Trung Quốc và Ấn Độ đều đang đặt cược lớn vào hydro xanh như một trụ cột của an ninh năng lượng và tăng trưởng dài hạn, qua đó từng bước tái định hình cục diện thị trường năng lượng sạch toàn cầu. Điểm chung của hai nền kinh tế đông dân nhất thế giới là vai trò mạnh mẽ của nhà nước trong việc định hướng thị trường, bảo lãnh đầu tư và thúc đẩy nhu cầu.

Theo TÔ MINH/Nhân dân