Thành phố Hồ Chí Minh: Nỗ lực xử lý nước thải đô thị

Tình trạng chậm đầu tư, hoàn thành các nhà máy xử lý nước thải, cùng sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch, xây dựng và vận hành hệ thống thu gom nước thải đang đặt ra nhiều thách thức đối với Thành phố Hồ Chí Minh.

03/10/2026 09:47

Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc-Thị Nghè (công suất 480.000 m3/ngày), phấn đấu hoàn thành xây dựng và đưa vào vận hành đầu năm 2027, giúp thu gom và xử lý nước thải cho lưu vực Nhiêu Lộc-Thị Nghè (Ảnh: QUÝ HIỀN)

Nước thải chờ nhà máy xử lý

Thành phố Hồ Chí Minh trước sáp nhập đặt mục tiêu đến năm 2025, hình thành mạng lưới 12 nhà máy xử lý nước thải tại 12 lưu vực thoát nước. Nhưng đến thời điểm này chỉ có ba nhà máy đi vào vận hành là Bình Hưng, Bình Hưng Hòa và Tham Lương-Bến Cát, và tổng công suất của ba chỉ đáp ứng khoảng 30% lượng nước thải cần xử lý của thành phố (khoảng 1,6 triệu m3/ngày). Đây là nguyên nhân khiến nhiều tuyến kênh, rạch tiếp tục phải gánh nước thải, dẫn đến ô nhiễm.

Điển hình, Trạm xử lý nước thải Khu tái định cư Vĩnh Lộc B đã hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị từ năm 2011 với công suất 3.700 m³/ ngày đêm, nhưng chưa thể khai thác do chưa có hệ thống cống thu gom; lượng nước thải về trạm chỉ khoảng 165 m³/ngày, tương đương 4,46% công suất thiết kế. Trong khi đó, Nhà máy xử lý nước thải Tham Lương-Bến Cát công suất 131.000 m³/ngày đêm, vận hành từ năm 2018, cũng chỉ khai thác được một phần rất nhỏ công suất (khoảng 10% công suất thiết kế) do mạng lưới thu gom chưa hoàn chỉnh.

Hay một nghịch lý khác là tuyến kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè, công trình mà thành phố mất gần 10 năm để cải tạo, nhưng nay đang đối mặt tình trạng tái ô nhiễm. Nguyên nhân là do Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc-Thị Nghè giai đoạn 2 chưa xây xong, nên nước thải qua đến trạm bơm chỉ được lược bớt rác và bơm ra sông Sài Gòn để pha loãng ô nhiễm.

Đại diện Sở Xây dựng cho biết: Mặc dù đã có hệ thống thu gom hoàn thiện bao gồm gần 8km cống bao, cống nhánh, 48 giếng tách dòng nước mưa và nước thải sinh hoạt, nhưng lưu vực kênh Tân Hóa-Lò Gốm lại không có nhà máy xử lý. Vì vậy, nước thải thu gom từ hàng trăm nghìn hộ dân, các cơ sở sản xuất, lại xả thẳng ra kênh Tân Hóa-Lò Gốm.

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Kinh tế Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận: Những hạn chế này cho thấy nghịch lý: Một bên là nhà máy xử lý được đầu tư với công suất lớn, một bên là hàng triệu mét khối nước thải sinh hoạt vẫn chưa được thu gom. Nếu hai 'mắt xích' này không được kết nối thì nguồn lực dành cho xử lý nước thải khó phát huy đầy đủ hiệu quả, nước thải vẫn tiếp tục chảy vào kênh, rạch và sông.

Cũng theo ông Thuận, kết quả quan trắc mới nhất vừa được Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt, chỉ số chất lượng nước (WQI) tại các kênh, rạch đổ vào sông Sài Gòn chỉ đạt từ 25 đến 84, tức đã ở mức xấu; hàm lượng Amoni vượt quy chuẩn tới 87,8 lần, COD vượt 12,3 lần. Đây là dấu hiệu cho thấy nhiều tuyến kênh, rạch nội đô đang trở thành nơi tiếp nhận lượng lớn nước thải chưa được xử lý triệt để.

Sớm đưa nhà máy mới vào vận hành

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 thu gom nước thải đô thị đạt từ 80% trở lên. Tuy nhiên, đến nay, tỷ lệ thu gom nước thải toàn Thành phố Hồ Chí Minh mới đạt khoảng 52%, trong khi tỷ lệ nước thải được xử lý đạt quy chuẩn chỉ khoảng 19,5%. Sở Xây dựng cho biết, từ nay đến năm 2030, thành phố cần đầu tư xây dựng 14 nhà máy xử lý nước thải, gồm cả ở khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương. Trong đó, hai nhà máy dự kiến vận hành năm 2027 là Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc-Thị Nghè (công suất 480.000 m³/ngày) và Dự án Cải thiện môi trường nước tỉnh Bình Dương (công suất 60.000 m³/ngày); các nhà máy còn lại đều mới ở giai đoạn lập dự án, tổ chức đầu tư.

Ông Võ Đình Dũng, Phó Trưởng ban 5, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, với việc hoàn thành nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc-Thị Nghè, thành phố sẽ nâng công suất xử lý nước thải sinh hoạt đô thị lên hơn 1,1 triệu m3/ ngày đêm, tương đương xử lý khoảng 70% lượng nước thải ra hằng ngày. Vì vậy, dự án này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với môi trường sống của người dân thành phố.

Trước yêu cầu cấp bách về xử lý nước thải đô thị, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu các sở, ngành chức năng tập trung đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành và đưa vào khai thác các dự án xây dựng nhà máy xử lý nước thải; ưu tiên đầu tư hệ thống thu gom tại các lưu vực đã có nhà máy, nhưng chưa khai thác hết công suất và các lưu vực dự kiến hoàn thành nhà máy trong giai đoạn 2026-2030. Việc đầu tư phải bảo đảm tính đồng bộ giữa cống thu gom, cống bao, trạm bơm, tuyến chuyển tải, hố ga và các điểm đấu nối, qua đó nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý nước thải trên toàn hệ thống.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Lê Ngọc Linh cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở công suất các nhà máy xử lý mà còn ở sự thiếu đồng bộ của cả hệ thống, từ mạng lưới thu gom, nhà máy xử lý đến các công trình hạ tầng liên quan.

Thời gian tới, thành phố sẽ chuyển từ cách đầu tư theo từng dự án sang tổ chức đầu tư đồng bộ hệ thống thu gom và xử lý nước thải theo từng khu vực, hướng tới giải quyết căn cơ tình trạng nước thải đô thị. Đẩy nhanh việc mở rộng mạng lưới thu gom thông qua đầu tư hệ thống thoát nước, thu gom nước thải tại khoảng 8.800 tuyến đường, hẻm được mở rộng, sẽ góp phần thực hiện mục tiêu thu gom 80% nước thải đô thị vào năm 2030.

Theo QUÝ HIỀN/Nhân dân