Thu gom rác từ tàu thuyền tại cảng biển

Mỗi con tàu cập bến, bên cạnh hàng hóa và thủ tục ra-vào cảng, luôn có lượng rác thải phát sinh cần xử lý. Nếu không được tiếp nhận kịp thời, rác thải sẽ trở thành nguồn gây ô nhiễm tại khu vực cảng. Thu gom rác ở cảng biển không chỉ là một dịch vụ hậu cần, mà là một mắt xích bắt buộc trong kỷ luật môi trường của cảng.

26/01/2026 08:31

Bốc xếp hàng hóa tại Cảng Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai. (Ảnh ĐỨC TÙNG)

Hiện nay, công tác quản lý thu gom và xử lý chất thải từ tàu thuyền trong vùng nước cảng biển được thực hiện theo Thông tư số 41/2017/TT-BGTVT ngày 14/11/2017 của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) quy định về quản lý thu gom và xử lý chất thải từ tàu thuyền trong vùng nước cảng biển.

Theo ông Bùi Ngọc Nam, Phó Giám đốc Cảng vụ Hàng hải Hải Phòng, thời gian qua công tác quản lý hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt từ tàu tại khu vực cảng biển Hải Phòng được thực hiện đúng quy định, trong đó công bố công khai danh sách đơn vị có năng lực thu gom rác thải, được cơ quan có thẩm quyền cấp phép; yêu cầu doanh nghiệp cảng ký hợp đồng duy trì dịch vụ thu gom rác thải, đáp ứng cho tất cả tàu biển có nhu cầu thanh thải khi vào/rời cảng.

Cảng vụ kiểm tra, giám sát việc phân loại rác thải trên tàu đúng Phụ lục V công ước MARPOL 73/78 và giám sát qua hồ sơ (Giấy biên nhận thu gom rác thải) để bảo đảm không có hiện tượng xả rác thải trái phép xuống vùng nước cảng biển; hướng dẫn thuyền viên kê khai đúng mẫu báo cáo rác thải (Garbage Record Book)…

Ông Đặng Văn Hòa, Phó Tổng Giám đốc Cảng Quy Nhơn cho biết, hiện nay sản lượng hàng hóa qua cảng và số lượt tàu biển tăng nhanh. Việc triển khai hệ thống tiếp nhận, thu gom chất thải từ tàu và hoạt động cảng cần phải 'bài bản'. Đơn vị đã ký hợp đồng với đầu mối thu gom, phân luồng rõ chất thải để thu gom ngay tại cầu cảng. Nhờ đó, lượng rác sinh hoạt thu gom từ tàu gồm nhựa, thức ăn thừa, dầu ăn và các chất thải rắn sinh hoạt khác từ đầu năm đến nay đạt khoảng 578m³ và được vận chuyển, xử lý theo hợp đồng với công ty môi trường đô thị.

Đối với chất thải nguy hại từ hoạt động cảng như lọc dầu, bóng đèn huỳnh quang, dầu thải, bao bì và giẻ lau nhiễm dầu, ắc quy… đơn vị cảng đã xây dựng kho lưu giữ diện tích gần 30m², có mái che, sàn chống thấm, bố trí thùng chứa chuyên dụng và dán nhãn phân loại theo từng chủng loại. Trong năm 2025, tổng khối lượng chất thải nguy hại đã thu gom và chuyển giao cho đơn vị có chức năng đạt 14.259 kg.

Tại Cảng quốc tế Vĩnh Tân (tỉnh Lâm Đồng), mỗi năm có khoảng 2.200 lượt tàu đến/rời, số lượng tàu tăng nhanh đòi hỏi hạ tầng tiếp nhận rác và cặn dầu của cảng phải hoạt động liên tục. Theo lãnh đạo Cảng vụ hàng hải Bình Thuận (tỉnh Lâm Đồng), để tránh 'ùn ứ' khiến tàu phải neo chờ lâu, gia tăng nguy cơ xả thải trộm, ngoài việc kiểm tra thủ tục, đơn vị còn triển khai cơ chế 'Giám sát theo nhu cầu thực tế' bằng cách căn cứ kế hoạch tàu đến và khai báo loại rác/chất thải, yêu cầu doanh nghiệp cảng ký hợp đồng và điều động đủ phương tiện của các đơn vị môi trường chuyên nghiệp để thu gom ngay khi tàu cập bến.

Ngoài ra, cảng vụ còn giám sát chặt chẽ đầu ra, thiết lập quy trình 'Niêm phong-Thu gom-Xác nhận'. Tàu chỉ được cấp phép rời cảng khi có đầy đủ biên bản bàn giao chất thải cho đơn vị xử lý hợp pháp trên bờ. Cách làm này khiến yêu cầu thu gom rác từ tàu trở thành thủ tục bắt buộc trước khi tàu rời cảng.

Tuy nhiên, thu gom rác từ tàu trên thực tế không hề đơn giản. Theo ông Ngô Thế Đông, Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Môi trường đô thị Hải Phòng, với một doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, nhiệm vụ chính của đơn vị vẫn là thu gom rác sinh hoạt của người dân thải ra hằng ngày; còn rác từ tàu và bến cảng chỉ chiếm một phần rất nhỏ. Mỗi lần thu gom ở khu vực cảng thường không nhiều, có thời điểm chỉ vài trăm ki-lô-gam.

Dù khối lượng nhỏ, việc thu gom vẫn phải làm đúng quy trình, đủ nhân lực, phương tiện và bảo đảm an toàn môi trường, cho nên chi phí 'cố định' không nhỏ. Dịch vụ thu gom rác từ tàu khó tạo ra lợi nhuận hấp dẫn như nhiều dịch vụ logistics khác. Do vậy, phần việc thu gom rác ở nhiều địa phương vẫn phải dựa vào doanh nghiệp có vốn nhà nước để duy trì dịch vụ.

Một vướng mắc khác là dịch vụ thu gom ở cảng được phân chia theo giấy phép: Rác sinh hoạt do một đơn vị nhà nước thực hiện, còn rác nguy hại do đơn vị khác. Theo quy định, phân chia như vậy là đúng vì mỗi loại chất thải có quy trình xử lý riêng. Nhưng trên thực tế, khi thời gian tàu neo đậu cần nhanh để giảm chi phí, cách chia dịch vụ dễ tạo ra cách làm thu gom 'cho xong'. Nhiều đầu mối, bảng giá và mẫu giấy tờ khiến chủ tàu ngại làm thủ tục; còn cơ quan quản lý muốn kiểm tra rác có đúng nơi xử lý hay không lại không có công cụ, chế tài thực hiện. Đáng chú ý, cơ chế phí-giá dịch vụ dù đã minh bạch, nhưng chi phí đầu tư lớn và thủ tục cấp phép phức tạp, lợi nhuận thấp sẽ không tạo ra động lực để doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào 'hạ tầng môi trường'...

Cần đẩy mạnh tuyên truyền việc phân rác tại nguồn từ tàu, bến cảng để giảm áp lực, thời gian cho đơn vị thu gom. Ngoài ra, cần xem xét tập trung nguồn lực, kêu gọi đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng cảng biển đồng bộ, ưu tiên mô hình cảng xanh phù hợp xu thế của ngành hàng hải trong giai đoạn tới và kiểm soát tốt ô nhiễm môi trường.

Do vậy, theo một số chuyên gia môi trường, trước hết, phải rà soát, cập nhật Thông tư số 41/2017/TT-BGTVT phù hợp Luật Bảo vệ môi trường 2020, nhất là cách phân loại rác, điều kiện năng lực, chứng từ và quản lý dữ liệu. Cùng với đó, tổ chức cơ chế 'một cửa' để tàu khai báo một lần, cảng làm đầu mối điều phối, phân luồng rác sinh hoạt, chất thải nguy hại và chuyển giao cho đơn vị có chức năng. Chứng từ cần được số hóa và gắn chặt với thủ tục rời cảng, không có xác nhận thu gom, thì không được rời bến.

TIN LIÊN QUAN