Đừng đem tư duy phổ thông bước vào đại học

Hiện các trường đang bắt đầu đón tân sinh viên làm thủ tục nhập học. Từ phổ thông bước vào giảng đường đại học (ĐH), bên cạnh niềm háo hức, không ít tân sinh viên rơi vào cảm giác bỡ ngỡ, hụt hẫng, thậm chí 'choáng ngợp' trước những thay đổi về học tập và cuộc sống. Làm thế nào để các bạn trẻ vượt qua giai đoạn chuyển tiếp này? Phóng viên Báo SGGP có cuộc trao đổi với GS-TS Huỳnh Văn Sơn (ảnh), Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TPHCM, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý học Việt Nam.

14/08/2026 07:21

* PHÓNG VIÊN: Thưa GS-TS Huỳnh Văn Sơn, từ môi trường phổ thông bước vào đại học, tân sinh viên thường đối diện với những 'choáng ngợp' nào?

* GS-TS HUỲNH VĂN SƠN: Chúng ta không nên quá lo lắng khi dùng từ 'choáng ngợp'. Bước vào ĐH là bước chuyển tiếp phát triển quan trọng. Người trẻ gần như cùng lúc phải thay đổi môi trường, phương pháp học, các mối quan hệ và đặc biệt là mức độ tự chịu trách nhiệm với bản thân. Vì vậy, những xáo trộn tâm lý trong những tuần đầu là hoàn toàn tự nhiên.

Ở phổ thông, mọi thứ khá rõ ràng từ thời khóa biểu đến sự nhắc nhở của thầy cô, cha mẹ. Vào ĐH, tự do nhiều hơn nhưng trách nhiệm cũng lớn hơn. Có bạn 'choáng ngợp' vì học tập: từng học giỏi ở phổ thông nhưng vào môi trường mới lại thấy mình bình thường. Có bạn cô đơn vì lần đầu xa nhà hoặc hụt hẫng vì thực tế không giống hình dung.

* Nhiều bạn từng học rất tốt ở phổ thông nhưng khi vào đại học lại mất phương hướng. Nguyên nhân do đâu, thưa ông?

* Thay đổi lớn nhất là: ở phổ thông học sinh được dẫn dắt khá sát, còn ở ĐH, sinh viên phải trở thành chủ thể. Giảng viên không thể nhắc nhở từng bài học. Môi trường mới đòi hỏi năng lực tự học, đọc tài liệu, quản lý tiến độ và làm việc nhóm cao hơn… Vì thế, đừng cố học ĐH bằng phương pháp phổ thông. Tân sinh viên cần 'học lại cách học': chủ động đọc đề cương môn học, chia nhỏ mục tiêu theo tuần, tìm nhóm học tập phù hợp và khai thác hiệu quả tài nguyên học liệu…

* Các trường đại học đồng hành thế nào để hỗ trợ tân sinh viên hiệu quả?

* Tuần sinh hoạt công dân đầu khóa không nên chỉ có phổ biến quy chế, mà cần được thiết kế như một giai đoạn chuyển tiếp. Sinh viên cần được hướng dẫn cụ thể kỹ năng học ĐH, sử dụng thư viện số, giao tiếp với giảng viên và biết tìm kiếm sự hỗ trợ ở đâu khi gặp vướng mắc. Nhà trường cần phát huy vai trò cố vấn học tập; phòng tư vấn tâm lý, đoàn - hội và các câu lạc bộ sinh viên hỗ trợ kịp thời. Đặc biệt, cần nhận diện sớm những trường hợp bất thường. Một sinh viên liên tục vắng mặt, kết quả giảm sút hay thu mình không đơn thuần là 'thiếu ý thức', mà đằng sau đó có thể là những khó khăn tâm lý cần được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.

* Lần đầu sống xa gia đình tại một đô thị lớn như TPHCM, tân sinh viên cần chuẩn bị gì để chủ động thích nghi, thưa ông?

* Học ĐH, sinh viên còn học một 'ngành' rất quan trọng là tự quản trị cuộc đời mình. Tự do nếu thiếu năng lực quản lý sẽ nhanh chóng biến thành áp lực. Các em nên sớm thiết lập nhịp sống ổn định về giờ giấc học tập, nghỉ ngơi. Về tài chính, cần lập ngân sách theo tháng (cho nhà ở, ăn uống, học tập, dự phòng...). Trong quan hệ xã hội, hãy cởi mở nhưng cẩn trọng. Cần thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân, vay mượn tiền bạc hoặc trước những lời mời gọi đầu tư, kiếm tiền bất thường.

Theo TS Lê Thị Thanh Mai, nguyên Trưởng Ban Công tác sinh viên (ĐHQG TPHCM), thống kê hàng năm của các trường cho thấy, có nhiều sinh viên bị cảnh báo học vụ hoặc đình chỉ học tập, chủ yếu do các nguyên nhân: nợ quá nhiều môn, không hoàn thành học phí, không đi học (chuyên cần)... Vì vậy, tân sinh viên cần tham dự đầy đủ các tuần sinh hoạt đầu khóa vì chương trình này giúp ích cho tân sinh viên rất nhiều trước khi bước vào chương trình học chính thức.

Theo CÔNG CHƯƠNG thực hiện/Sài Gòn Giải Phóng