![]()
Robot phục vụ đồ ăn và đồ uống tại gian hàng của China Mobile trong khuôn khổ Mobile World Congress - sự kiện trưng bày và hội chợ công nghệ di động lớn nhất thế giới. Ảnh: AFP
Tác động từ tỷ lệ sinh giảm
Từ lâu, tỷ lệ sinh giảm được xem là lực cản đối với tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng triển vọng có thể không hoàn toàn ảm đạm như chúng ta nghĩ.
Trên thế giới, áp lực nhân khẩu học đang thúc đẩy đầu tư vào robot và trí tuệ nhân tạo (AI) tại những quốc gia vừa già hóa nhanh, vừa có nền tảng công nghệ tiên tiến này.
Qua đó giúp bù đắp tình trạng thiếu lao động và duy trì năng suất ngay cả khi dân số thu hẹp.
Các nhà phân tích tại đơn vị nghiên cứu thị trường của ngân hàng Bank of America (BofA Global Research) ghi nhận Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản vẫn có thể chứng kiến tăng trưởng nhờ công nghệ dù dân số già hóa.
Trong báo cáo ngày 24.2 đề cập đến tỷ lệ sinh thấp ở châu Á, các nhà phân tích cho rằng quá trình phát triển AI và tự động hóa sẽ gia tăng khi lực lượng lao động thu hẹp và áp lực tiền lương tăng lên.
'Các hệ sinh thái sâu rộng về bán dẫn, phần cứng công nghệ và máy móc của khu vực giúp việc triển khai công nghệ nhanh hơn và rẻ hơn so với các khu vực khác', các tác giả báo cáo cho biết, đồng thời lưu ý rằng Trung Quốc và Hàn Quốc đã đi đầu trong việc phát triển và ứng dụng các công nghệ tiên tiến.
Theo dữ liệu năm 2024 của Liên đoàn Robot Quốc tế, Hàn Quốc có mật độ robot cao nhất thế giới, với khoảng 1.012 robot công nghiệp trên mỗi 10.000 lao động trong ngành sản xuất. Trung Quốc có 470 và Nhật Bản 419, cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu là 162.
Ông Louis Kuijs, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương của S&P Global Ratings nhấn mạnh Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore sẽ là những nước chủ động nhất trong việc áp dụng và triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) cùng robot trên thế giới.
Nhật Bản nhiều khả năng sẽ đẩy nhanh việc triển khai các công nghệ này, do lực lượng lao động của nước này suy giảm rõ rệt và sự miễn cưỡng ngày càng tăng trong việc tiếp nhận lao động nước ngoài.
Sự tham gia của AI
Từng là động lực chính của tăng trưởng dân số toàn cầu, châu Á hiện chứng kiến tỷ lệ sinh giảm xuống dưới mức thay thế sớm hơn nhiều so với dự đoán.
Theo BofA Global Research, đến năm 2050, khoảng 37% dân số Nhật Bản và gần 40% dân số Hàn Quốc được dự báo sẽ từ 65 tuổi trở lên, trong khi tỷ lệ này ở Trung Quốc có thể đạt khoảng 31%. Tỷ lệ người cao tuổi được dự báo chỉ khoảng 23% tại Mỹ và 15% tại Ấn Độ.
Lo ngại tăng trưởng chậm lại và sự suy giảm sức năng động của nền kinh tế, chính phủ các nước trong khu vực đã triển khai nhiều gói chính sách và dành nguồn lực tài chính đáng kể nhằm nâng tỷ lệ sinh.
Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, quan niệm lâu nay cho rằng lao động là động lực chính của tăng trưởng kinh tế cần xem xét lại, khi những tiến bộ công nghệ làm suy yếu mối liên hệ giữa sản lượng kinh tế và quy mô lực lượng lao động.
Không chỉ tự động hóa các công việc mang tính lặp lại, AI và robot còn tăng cường năng lực của con người và nâng cao năng suất lao động.
Trong một báo cáo công bố vào tháng 2.2025, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cảnh báo rằng lực lượng lao động thu hẹp do tỷ lệ sinh thấp và quá trình già hóa nhanh có thể khiến tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này giảm 16,5% trong giai đoạn từ năm 2023 đến 2050.
Việc mở rộng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp hạn chế mức suy giảm này xuống còn 5,9% trong kịch bản tốt nhất.
Dù vậy, các nhà phân tích cảnh báo sự chuyển dịch sang tự động hóa có thể tạo ra những kết quả không đồng đều.
'AI có thể bù đắp một phần tác động tiêu cực từ tỷ lệ sinh thấp và biến động nhân khẩu học, nhưng không phải toàn bộ,' Eugene Lee, nhà kinh tế tại tập đoàn đầu tư CLSA, cho biết.
Ông nói thêm rằng công nghệ này sẽ không thể giải quyết hoàn toàn áp lực nhân khẩu học, bởi những động lực tăng trưởng khác ngoài lao động cũng có khả năng bị ảnh hưởng.
'Tiêu dùng sẽ chậm lại khi số lượng hộ gia đình giảm. Chính sách tài khóa sẽ chịu áp lực khi chính phủ các nước phải đối mặt với nghĩa vụ chi trả lương hưu và chi phí chăm sóc y tế ngày càng tăng', ông Lee nói thêm.
Một mối lo ngại khác là tăng trưởng tiền lương của hầu hết người lao động có thể bị chậm lại bởi lợi ích từ tiến bộ công nghệ thường tập trung vào các chủ sở hữu vốn và những lao động có kỹ năng cao, trong khi những lao động ở vị trí đầu vào đặc biệt dễ bị thay thế.
Chính phủ có thể giảm bớt phần nào sự gián đoạn này thông qua các chương trình đào tạo nghề có mục tiêu và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động.
'Nếu nhìn lại 250 năm qua, xét trên bình diện rộng, kinh nghiệm với những thay đổi công nghệ thường gần với kịch bản lạc quan hơn. Tuy nhiên, trong ngắn hạn thường vẫn xuất hiện những ma sát và khó khăn kinh tế, bởi những người bị công nghệ thay thế khỏi việc làm không phải lúc nào cũng tìm được công việc mới phù hợp,' Kuijs nói.
Copy link
Quay lại
