Chim cánh cụt hoàng đế đối mặt nguy cơ tuyệt chủng

Sự suy giảm băng biển tại Nam Cực đang gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với loài chim cánh cụt hoàng đế, đặc biệt là các cá thể non chưa phát triển đủ lớp lông chống nước.

10/04/2026 08:33

Chim cánh cụt hoàng đế đã được thêm vào danh sách đỏ các loài chính thức có nguy cơ tuyệt chủng. Ảnh: Getty Images

Tình trạng băng tan sớm khiến nhiều chim non rơi xuống biển và chết đuối, buộc Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp loài này vào nhóm 'nguy cấp', cảnh báo nguy cơ tuyệt chủng trong tương lai.

Chim cánh cụt hoàng đế phụ thuộc vào lớp băng biển 'cố định', loại băng bám chắc vào bờ, trong khoảng 9 tháng mỗi năm để sinh sản và nuôi con. Chim non nở ra và phát triển trên lớp băng này cho đến khi có bộ lông không thấm nước.

Trong khi đó, chim trưởng thành cũng cần môi trường ổn định để thay lông hàng năm, trước khi có thể quay trở lại đại dương kiếm ăn.

Tuy nhiên, kể từ năm 2016, lượng băng biển Nam Cực đã giảm xuống mức thấp kỷ lục do tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu. Khi băng tan sớm, toàn bộ đàn chim có thể bị cuốn xuống đại dương. Những con non chưa đủ lông chống nước dễ dàng chết đuối, còn những cá thể sống sót cũng có nguy cơ chết cóng do cơ thể bị ướt.

Những hậu quả này đã được ghi nhận rõ rệt trong những năm gần đây. Năm 2022, bốn trong năm khu vực sinh sản của chim cánh cụt hoàng đế tại biển Bellingshausen sụp đổ, khiến hàng nghìn chim non thiệt mạng. Trước đó, một thuộc địa tại biển Weddell cũng đã sụp đổ vào năm 2016. Các nhà nghiên cứu mô tả những sự kiện này là 'ảm đạm' và 'đau lòng'.

Theo đánh giá mới nhất của IUCN, quần thể chim cánh cụt hoàng đế có thể giảm một nửa vào những năm 2080 nếu xu hướng băng biển tiếp tục suy giảm. Hiện nay, số lượng cá thể trưởng thành ước tính khoảng 595.000, đã giảm 10% trong giai đoạn 2009 – 2018. Với diễn biến này, loài chim cánh cụt lớn nhất thế giới đã bị nâng mức cảnh báo từ 'sắp bị đe dọa' lên 'nguy cấp'.

Những chú chim cánh cụt hoàng đế con thực hiện chuyến bơi đầu tiên của mình tại vịnh Atka, Nam Cực vào năm 2025. Ảnh: National Geographic

Không chỉ chim cánh cụt, nhiều loài động vật khác tại Nam Cực cũng chịu tác động từ khủng hoảng khí hậu. Theo IUCN, số lượng hải cẩu lông Nam Cực đã giảm hơn một nửa kể từ năm 1999, còn khoảng 944.000 cá thể trưởng thành vào năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu là do nhiệt độ đại dương tăng, khiến nguồn thức ăn suy giảm. Tại đảo Nam Georgia, tình trạng thiếu thức ăn đã làm giảm đáng kể tỷ lệ sống sót của hải cẩu con trong năm đầu đời.

Trong khi đó, hải cẩu voi phương Nam cũng đang đối mặt với nguy cơ khi dịch cúm gia cầm từ năm 2020 lan rộng, ảnh hưởng đến bốn trong năm quần thể chính và khiến hơn 90% cá thể non tại một số khu vực bị chết. Loài này hiện được xếp vào nhóm 'dễ bị tổn thương'.

Các chuyên gia cảnh báo biến đổi khí hậu do con người gây ra là mối đe dọa lớn nhất đối với hệ sinh thái Nam Cực. Ông Martin Harper, Giám đốc điều hành BirdLife International, nhấn mạnh việc chim cánh cụt hoàng đế bị xếp vào danh sách nguy cấp là 'lời cảnh báo nghiêm khắc' về tốc độ của cuộc khủng hoảng tuyệt chủng.

Tiến sĩ Philip Trathan, nhà sinh thái học biển, cho rằng những thay đổi về băng biển sẽ tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sinh sản, kiếm ăn và thay lông của loài này. Theo ông, chim cánh cụt hoàng đế là 'loài chỉ thị', phản ánh rõ nét mức độ tác động của biến đổi khí hậu lên hành tinh.

Các nhà khoa học cũng bày tỏ lo ngại sâu sắc trước những gì đang diễn ra. Tiến sĩ Peter Fretwell, thuộc Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh, cho biết ông 'bị sốc' khi chứng kiến sự sụp đổ của các đàn chim, trong khi Tiến sĩ Barbara Wienecke từ Phân viện Nam Cực của Úc mô tả đây là 'điều kinh khủng và vô cùng đau lòng'.

Trong bối cảnh đó, các tổ chức bảo tồn như WWF kêu gọi cộng đồng quốc tế khẩn trương cắt giảm phát thải khí carbon xuống mức bằng không để hạn chế tốc độ nóng lên toàn cầu.

Đồng thời, đề xuất đưa chim cánh cụt hoàng đế vào danh sách 'loài được bảo vệ đặc biệt' tại cuộc họp Hiệp ước Nam Cực sắp tới cũng được xem là một trong những giải pháp nhằm giảm thêm áp lực từ các hoạt động của con người như du lịch và vận tải biển.

Theo KHÁNH MY/baovanhoa.vn