Đào đá cổ của người Mông xuống phố khoe sắc

Những ngày cận Tết, từ các triền núi mây phủ ở Nghệ An, từng cành đào rêu mốc, dáng cổ kính được đưa xuống núi, mang theo không khí xuân miền biên viễn. Dù có giá cao hơn đào trồng nhưng nhiều người sẵn sàng mở hầu bao để 'săn' những nhánh đào rừng có dáng độc, hiếm.

07/02/2026 08:12

'Săn' đào rừng

Những ngày này, trung tâm các xã Tri Lễ, Na Ngoi…(Nghệ An) nhộn nhịp hơn thường lệ bởi hoạt động tập kết, bán đào rừng. Đào từ trên núi xuống, khách từ dưới xuôi lên, khiến cho vùng rẻo cao biên giới những ngày cuối năm trở nên nhộn nhịp, náo nức không khí Tết.

Mặc dù giá khá cao, song đào rừng vẫn được thị trường ưa chuộng. Ảnh: Kim Long

Gọi là 'đào rừng', song thực chất đây là giống đào bản địa do người Mông trồng trên các sườn núi cao. Đào rừng, hay còn gọi đào mốc, đào rêu, đào đá, sinh trưởng trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, quanh năm mây phủ, thổ nhưỡng đặc biệt nên cành thô, thân mốc, hoa to, dày cánh, màu sắc đậm và bền. Với những nét đặc trưng riêng nên đào rừng luôn thu hút một lượng khách hàng chọn mua để chơi.

Là thương lái chuyên săn đào rừng, anh Trương Công Đức (trú xã Đô Lương, Nghệ An) cho biết, năm nay là năm nhuận, thời tiết diễn biến thất thường nên đào phai và đào rừng quả nhỏ nở hoa sớm. Riêng loài đào rừng quả to thời điểm này nụ vừa nhú, dự kiến nở vào đúng những ngày Tết.

Là người khá kỹ tính, anh Đức phải đi đến từng vườn thuộc bản Pù Khả 2 (xã Na Ngoi), để chọn cây ưng ý dù giá cao hơn mua 'quạ' cả vườn. Ngoài tiền mua đào, anh phải trả thêm chi phí vận chuyển từ vườn xuống bãi tập kết. Trung bình công vận chuyển mỗi cành 300.000 đồng.

Tuy nhiên, với những cành to, dáng đẹp, phải 2-3 người khiêng thì tiền công vận chuyển có thể lên tới cả triệu đồng. Người đàn ông này bật mí, trong nửa đầu tháng Chạp, anh đã 'săn' được gần 200 cành đào đẹp. Một số cành đào được khách qua đường chốt mua, phần còn lại sẽ được chở về xuôi phục vụ nhu cầu chơi tết của người dân.

Những người sành chơi đào rừng chia sẻ, so với đào phai hay đào Nhật Tân, đào mốc có vẻ đẹp riêng. Mật độ nụ trên cành khá dày, không nở bung một lúc mà thời gian nở kéo dài hơn, cánh hoa dày, màu đẹp lại lâu tàn. Đào rừng cũng vì thế mà có giá cao hơn những loại khác. Năm nay, do diễn biến bất thường của thời tiết nên giá đào rừng cũng cao hơn. Một cành đào rừng xuống chân núi có giá 1,5-1,8 triệu đồng/cành, với những cành đẹp, to có thể bán 5-7 triệu đồng.

Trồng đào để phát triển kinh tế, giữ cho con cháu

Mặc dù giá khá cao, song đào rừng vẫn được thị trường ưa chuộng. Theo các tiểu thương, một yếu tố quan trọng khiến giá đào rừng năm nay cao hơn các năm là tâm lý sẵn sàng chi trả của người mua.

Khác với đào trồng đại trà ở đồng bằng, đào rừng được nhiều khách xem như một 'món chơi Tết' mang giá trị tinh thần hơn là vật trang trí đơn thuần. Người mua thường chấp nhận giá cao để đổi lấy một cành đào có dáng độc, hiếm và không trùng lặp.

Sau khi chọn mua đào cổ, anh Đức tập kết bên đường chờ xe đến bốc chở về xuôi bán phục vụ thị trường Tết. Ảnh: Kim Long

Chị Nguyễn Thị Thủy, tranh thủ chuyến công tác lên miền núi cũng chọn một cành đào mốc. Chị chia sẻ, bản thân thích cành đào nhìn tự nhiên, có vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng. Đào mốc nở không ồ ạt, chơi được lâu, cánh hoa dày, màu đẹp nên chị rất thích. Chị quan niệm, tết mỗi năm chỉ có một lần nên không chi ly cho việc mua nhánh đào rừng để chơi Tết. Chính việc khách hàng ưu tiên giá trị trải nghiệm, độ bền và tính độc bản của đào rừng đã góp phần giữ mặt bằng giá ở mức cao.

Nhận thấy giá trị kinh tế cao mà đào rừng mang lại, thời gian qua nhiều hộ dân đã mở rộng mô hình trồng đào. Nhất là tại những vùng đất đá, rẫy dốc, việc trồng ngô, trồng lúa khó khăn thì cây đào rừng thực sự trở thành sinh kế cho bà con. Mỗi gốc đào là một khoản tích lũy dài hạn, mỗi cành đào bán ra là tiền học cho con, tiền sửa nhà, chi tiêu, mua sắm Tết.

Ông Xồng Bá Lẩu là một trong những hộ dân trồng đào rừng sớm và nhiều nhất xã Na Ngoi. Từ 3ha ban đầu, sau 24 năm, ông Lẩu đang sở hữu 2 vườn đào rộng 9ha dưới chân đỉnh núi Puxailaileng nơi được mệnh danh là 'nóc nhà' của dãy Bắc Trường Sơn. Ông cho biết, chỉ riêng bán đào Tết, năm ngoái gia đình ông thu hơn 300 triệu đồng.

Khác với các loại đào khác, đào rừng chỉ bán cành. Sau 3 năm trồng, đào có thể ra hoa, người dân cắt cành, trừ gốc lại chăm sóc cho những mùa Tết tiếp theo. Nhờ vậy, những gốc đào tiếp tục phát trển cành, giúp nhiều thế hệ của bà con kế thừa, khai thác.

Những năm gần đây, nhận thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt, chính quyền các địa phương vùng cao đã tích cực hướng dẫn bà con trồng, chăm sóc đào đúng kỹ thuật, tạo điều kiện cho thương lái vào tận bản thu mua. Nhiều vùng trồng đào tập trung dần hình thành, có thương hiệu riêng, giúp người dân yên tâm gắn bó lâu dài.

Những ngày giáp Tết, trên các tuyến đường vùng cao, dễ bắt gặp cảnh xe chở đầy cành đào rẽ sương để xuống phố. Cây đào đá của người Mông không chỉ là một nét văn hóa, làm đẹp bản làng mà giờ còn mang lại giá trị kinh tế, góp phần đem đến cái Tết no đủ cho bà con ở rẻo cao xứ Nghệ.

Theo Kim Long/Nhà báo và Công luận