Điểm thi tốt nghiệp vẫn là 'cửa chính' vào đại học

Tỉ lệ thí sinh trúng tuyển đại học bằng kết quả học tập THPT và các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, kỳ thi riêng tăng trong những năm gần đây, trong khi phương thức sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT có xu hướng giảm.

23/09/2026 15:31

Theo cơ cấu các phương thức tuyển sinh chủ yếu giai đoạn 2022-2025 vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) công bố, các trường đại học đang sử dụng 7 nhóm phương thức chính, gồm xét kết quả thi tốt nghiệp THPT; xét kết quả học tập THPT; xét tuyển thẳng; thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và các kỳ thi riêng; sử dụng kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy do đơn vị khác tổ chức; thi văn hóa do cơ sở đào tạo tổ chức và kết hợp điểm thi tốt nghiệp THPT với các phương thức khác.

Trong năm 2025, khoảng 50,3% số người trúng tuyển theo các phương thức chủ yếu có sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, giảm 1,86 điểm phần trăm so với năm 2024.

Ngược lại, xét kết quả học tập THPT tiếp tục tăng. Tỷ trọng thí sinh trúng tuyển bằng học bạ tăng từ 28,2% năm 2024 lên 29,2% năm 2025.

Các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và kỳ thi tuyển sinh riêng cũng ngày càng được sử dụng. Tỷ trọng tuyển sinh theo nhóm phương thức này tăng từ 1,8% năm 2022 lên 1,9% năm 2024 và 2,5% năm 2025.

Theo Bộ GD&ĐT, những con số trên cho thấy kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là nguồn dữ liệu tuyển sinh được các cơ sở đào tạo sử dụng rộng rãi. Đồng thời, quyền tự chủ trong phát triển và sử dụng các phương thức tuyển sinh riêng của các trường tiếp tục được bảo đảm.

Quy mô tuyển sinh tăng, áp lực cạnh tranh thay đổi

Cùng với sự đa dạng về phương thức xét tuyển, quy mô tuyển sinh giáo dục đại học tiếp tục mở rộng.

Giai đoạn 2020-2025, số người nhập học tăng từ 460.160 lên 681.688 người, tương đương mức tăng 48,1%. Tỷ lệ nhập học so với số người dự thi tăng từ khoảng 51,1% lên 59%.

Tỷ lệ cơ sở đào tạo có số người nhập học đạt từ 80% chỉ tiêu trở lên cũng tăng đáng kể, từ 58,6% năm 2022 lên 76% năm 2025.

Bộ GD&ĐT nhận định diễn biến này cho thấy áp lực cạnh tranh tuyển sinh trên toàn hệ thống không còn tập trung như trước, mà chủ yếu diễn ra tại một số cơ sở đào tạo, ngành và chương trình có sức hút cao.

Cơ cấu phương thức tuyển sinh chủ yếu giai đoạn 2022 - 2025.

Mô hình tuyển sinh hiện nay được đánh giá có ưu điểm khi kết hợp quyền tự chủ của cơ sở đào tạo với trách nhiệm giải trình; đa dạng phương thức trên nền tảng dữ liệu thống nhất; bảo đảm quyền ưu tiên nguyện vọng của thí sinh, hạn chế tình trạng trúng tuyển nhiều nơi nhưng không nhập học và tạo dữ liệu phục vụ quản lý, giám sát.

Tuy nhiên, việc tồn tại nhiều phương thức cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cách quy đổi tương đương giữa các phương thức, chuẩn tối thiểu đối với các kỳ thi độc lập, công khai phổ điểm và đánh giá hiệu quả thực tế của từng phương thức tuyển sinh.

Từ nhiều phương thức đến thu hẹp 'cửa vào' đại học

Bức tranh tuyển sinh những năm tới được dự báo sẽ có thêm thay đổi khi Bộ GD&ĐT từng bước thu hẹp số phương thức mà các trường được sử dụng.

Từ năm 2026, mỗi cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, thay vì không giới hạn như trước. Với xét học bạ THPT, thí sinh phải sử dụng kết quả học tập của cả 6 học kỳ lớp 10, 11 và 12 ở tối thiểu 3 môn, trong đó bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn; đồng thời phải đạt từ 15/30 điểm thi tốt nghiệp THPT trở lên.

Bên cạnh đó, nhiều trường có xu hướng giảm việc xét riêng điểm học bạ mà kết hợp thêm các thành phần điểm khác. Trong khi đó, số thí sinh đăng ký tham dự các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy và kỳ thi riêng tiếp tục tăng.

Đáng chú ý, theo định hướng của Bộ GD&ĐT, từ năm 2027, mỗi ngành, chương trình đào tạo chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức tuyển sinh, không tính xét tuyển thẳng và xét nhóm cử tuyển.

Đến năm 2028, mỗi ngành, chương trình đào tạo chỉ được sử dụng một phương thức tuyển sinh.

Bộ GD&ĐT cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục duy trì mô hình tự chủ tuyển sinh đa phương thức trên nền tảng dữ liệu chung, đồng thời hoàn thiện các quy định về trách nhiệm giải trình, chuẩn khảo thí đối với các kỳ thi độc lập, nguyên tắc quy đổi tương đương và công khai dữ liệu.

Cùng với đó, Bộ dự kiến xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông từ kết quả học tập THPT, phương thức trúng tuyển đến quá trình học tập, tốt nghiệp và việc làm. Đây sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả thực tế của từng phương thức tuyển sinh, thay vì chỉ dựa vào số lượng thí sinh được tuyển.

Theo Văn Hiền/Nhà báo và Công luận