'Giờ vàng' đột quỵ: Ranh giới của hồi phục và tàn phế

Đều bị tắc mạch máu não và được tái thông thành công, nhưng một bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường sau 5 ngày trong khi người còn lại đối mặt nguy cơ tàn tật. Hai trường hợp tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho thấy 'giờ vàng' không chỉ quyết định việc 'cứu não' mà còn quyết định phần đời còn lại của người bệnh.

29/07/2026 20:57

Nhận biết sớm để không bỏ lỡ 'giờ vàng'

Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương, (Trưởng khoa Can thiệp điện quang, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Can thiệp điện quang, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội), đây là minh chứng rõ nhất cho giá trị của 'giờ vàng' trong điều trị đột quỵ.

Trường hợp bệnh nhân nam 73 tuổi ở Yên Khánh (Ninh Bình). Khoảng 16 giờ chiều hôm trước, ông xuất hiện dấu hiệu yếu nửa người bên phải và đột ngột quên tên những người vừa gặp. Dù con trai định đưa đi viện ngay, ông cho rằng triệu chứng đã đỡ nên quyết định ở nhà theo dõi.

Sáng hôm sau, bệnh nhân bị ngã, méo miệng, liệt hoàn toàn tay chân bên phải nên gia đình lập tức đưa đến bệnh viện, nhưng tới nơi là đầu giờ chiều khi 'giờ vàng' trôi qua.

Kết quả chụp cho thấy bệnh nhân bị tắc nhánh động mạch não giữa bên trái, não đã xuất hiện các ổ nhồi máu do thiếu máu kéo dài. Theo bác sĩ, những triệu chứng từ chiều hôm trước cho thấy mạch máu chưa tắc hoàn toàn nhưng sau đó cục máu đông tiếp tục phát triển và gây tắc 'cứng'.

Khoảng 3-4,5 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng là 'giờ vàng' để điều trị tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch. Trong thời gian này, nhiều tế bào não vẫn còn có thể cứu được nếu mạch máu được tái thông kịp thời.

Dù ê-kíp vẫn tái thông hoàn toàn được mạch máu bị tắc, phần não đã tổn thương không thể phục hồi. 'Trường hợp bệnh nhân phải đối mặt với nguy cơ mang di chứng suốt đời như yếu nửa người hoặc tàn tật, thậm chí chưa chắc đã tự chăm sóc được bản thân', bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương chia sẻ.

Trái ngược hoàn toàn là trường hợp nữ bệnh nhân 57 tuổi. Buổi sáng sau khi thức dậy, người bệnh xuất hiện cảm giác tê nhẹ một bên cơ thể. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, chị lập tức gọi người nhà đưa đến bệnh viện.

Khi nhập viện, bệnh nhân mới ở giờ thứ hai kể từ khi khởi phát triệu chứng. Kết quả chụp xác định bệnh nhân bị tắc hoàn toàn một động mạch não do cục máu đông từ tim di chuyển lên trong bối cảnh có tiền sử rung nhĩ.

Quy trình cấp cứu đột quỵ được kích hoạt, đưa bệnh nhân vào can thiệp. Sau khoảng 20 phút lấy huyết khối, mạch máu được tái thông hoàn toàn. Ngay trên bàn mổ, người bệnh đã cảm nhận tay chân bớt yếu, giọng nói rõ ràng hơn.

Sau 5 ngày điều trị, bệnh nhân được xuất viện trong tình trạng hoàn toàn bình thường và có thể trở lại sinh hoạt, tập thể dục, nấu ăn, chăm sóc gia đình như trước.

'Đến sớm thì làm gì cũng dễ và khả năng hồi phục gần như hoàn toàn'

Đây là khẳng định của bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương, bởi điểm khác biệt giữa hai trường hợp không nằm ở kỹ thuật điều trị.

'Cả hai ca đều được tái thông hoàn toàn mạch máu. Nhưng một người đến viện ở giờ thứ nhất, thứ hai, còn một người đến sau khoảng 12-24 giờ. Khi vùng não đã thiếu oxy quá lâu và tổn thương không hồi phục thì không có sự kỳ diệu hay tiến bộ y học nào có thể khỏa lấp được hậu quả đó', bác sĩ đánh giá.

Khi nghi ngờ đột quỵ, việc đầu tiên tại bệnh viện là chụp hình ảnh để xác định mức độ tổn thương não và vị trí mạch máu bị tắc và bác sĩ sẽ lựa chọn chiến lược can thiệp phù hợp.

Có hai phương pháp chính để lấy huyết khối. Một là sử dụng ống hút áp lực âm để hút cục máu đông ra ngoài; hai là sử dụng stent lấy huyết khối. Khi stent được mở bung, cục máu đông sẽ mắc vào mắt lưới của dụng cụ và được kéo ra ngoài cùng với stent.

Trong can thiệp lấy huyết khối cơ học, ống thông được đưa từ động mạch đùi, đi qua động mạch chủ, lên vùng cổ và vào đúng vị trí cục máu đông trong não dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch.

Theo bác sĩ, phần lớn các cục máu đông gây đột quỵ xuất phát từ tim hoặc từ các mảng xơ vữa trong lòng mạch. Ở giai đoạn sớm, cục máu đông còn nguyên khối nên việc lấy ra tương đối thuận lợi.

Ngược lại, nếu để quá lâu, cục huyết khối sẽ dần bị tiêu, xơ hóa hoặc vỡ thành nhiều mảnh nhỏ. Khi đó, việc lấy huyết khối trở nên khó khăn hơn, đồng thời các mảnh nhỏ có thể tiếp tục trôi xuống những nhánh mạch xa hơn, gây tắc các mạch máu nhỏ trong não.

Chính vì vậy, theo bác sĩ Nguyễn Ngọc Cương, yếu tố quyết định kết quả điều trị không chỉ là kỹ thuật can thiệp mà còn là thời gian người bệnh được đưa đến bệnh viện.

Theo Nguyễn Trung Hiếu/Nhân dân