Cảnh giác cơn hen cấp ở trẻ những tuần đầu năm học

Trẻ mắc hen phế quản có nguy cơ tái phát cơn cấp khi trở lại trường, nhất là trong 2-3 tuần đầu sau khai giảng. Virus đường hô hấp, môi trường lớp học, bụi, nấm mốc và thay đổi nhiệt độ là những yếu tố có thể kích hoạt cơn hen, đòi hỏi gia đình và nhà trường chủ động phòng ngừa.

10/09/2026 12:59

Nhân viên y tế khám sàng lọc sức khỏe đầu năm cho học sinh. (Ảnh minh họa: Bệnh viện đa khoa Đống Đa)

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng-Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, khoảng 2-3 tuần sau khai giảng thường ghi nhận số trẻ nhập viện vì hen phế quản gia tăng. Không ít trường hợp đến viện khi đã khó thở nhiều, lồng ngực co rút, khò khè, thậm chí thở rít.

Đây là giai đoạn trẻ thay đổi đột ngột môi trường sinh hoạt, trong khi đường thở của trẻ mắc hen vốn nhạy cảm với các tác nhân từ bên ngoài.

Nhận biết sớm dấu hiệu cơn hen cấp

Theo Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường, sau nhiều tháng nghỉ hè, trẻ trở lại lớp học, sinh hoạt trong không gian kín, sử dụng điều hòa và tiếp xúc với đông bạn bè. Đây là điều kiện thuận lợi để các virus đường hô hấp, đặc biệt là Rhinovirus, lây lan.

Ở trẻ khỏe mạnh, Rhinovirus thường chỉ gây các triệu chứng như hắt hơi, chảy nước mũi. Tuy nhiên, ở trẻ có cơ địa hen, virus có thể kích hoạt phản ứng viêm tại đường thở, gây phù nề, co thắt và tắc nghẽn phế quản.

Bên cạnh đó, bụi nhà, mạt bụi và nấm mốc có thể tích tụ tại rèm cửa, phòng học hoặc hệ thống điều hòa nếu không được vệ sinh thường xuyên. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khi trẻ di chuyển từ môi trường ngoài trời nóng bức vào phòng điều hòa cũng có thể làm đường thở bị kích thích.

Những yếu tố này kết hợp với nhau khiến trẻ mắc hen có nguy cơ xuất hiện đợt cấp trong thời gian đầu năm học.

Một trong những nguyên nhân khiến trẻ hen đến viện muộn là phụ huynh nhầm lẫn cơn hen cấp với cảm cúm hoặc viêm đường hô hấp thông thường.

Nhiều cha mẹ khi thấy con ho, sổ mũi, mệt mỏi thường nghĩ trẻ bị lây bệnh từ bạn bè và tự mua siro ho, thậm chí kháng sinh cho trẻ sử dụng.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường lưu ý, kháng sinh không có tác dụng điều trị tình trạng co thắt phế quản do hen. Việc tự điều trị không đúng nguyên nhân có thể khiến trẻ chậm được xử trí cơn hen cấp.

Phụ huynh cần chú ý đến cách trẻ thở. Với cảm cúm thông thường, trẻ có thể sốt, mệt mỏi, hắt hơi, chảy nước mũi nhưng nhịp thở thường không có tiếng khò khè đặc trưng.

Trong khi đó, khi xuất hiện cơn hen cấp, trẻ có thể ho nhiều, đặc biệt về đêm; thở khò khè, thở rít; khó thở. Trường hợp nặng, vùng hõm cổ, các khoảng liên sườn có thể bị co lõm theo nhịp thở. Trẻ khó nói thành câu dài, bồn chồn, hoảng sợ hoặc phải ngồi, chống tay để dễ thở.

Đây là những dấu hiệu cần được nhận biết sớm để trẻ được xử trí kịp thời.

Hạn chế nguy cơ hen tái phát mùa tựu trường

Để hạn chế nguy cơ hen tái phát, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hữu Trường khuyến cáo phụ huynh không tự ý ngừng thuốc kiểm soát hen, ngay cả khi trẻ đã ổn định trong thời gian dài.

Việc trẻ không xuất hiện cơn khó thở trong mùa hè không đồng nghĩa bệnh đã khỏi. Ngừng thuốc kiểm soát khi chưa có chỉ định của bác sĩ có thể khiến bệnh không được kiểm soát tốt khi trẻ trở lại môi trường học tập và tiếp xúc với các yếu tố kích hoạt.

Cha mẹ cần cho trẻ sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời gian theo đơn của bác sĩ. Đồng thời, nên thông báo cho giáo viên chủ nhiệm và nhân viên y tế trường học về tiền sử hen của trẻ.

Thuốc cắt cơn theo chỉ định của bác sĩ, cùng buồng đệm nếu được khuyến cáo, nên được chuẩn bị sẵn để sử dụng khi cần thiết. Nhà trường cũng cần biết cách hỗ trợ trẻ khi xuất hiện dấu hiệu khó thở.

Nếu trẻ đã sử dụng thuốc cắt cơn theo kế hoạch điều trị nhưng triệu chứng không cải thiện, đặc biệt khi tiếng khò khè, khó thở vẫn tăng; trẻ không thể nói thành câu dài hoặc có biểu hiện co lõm lồng ngực, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu và điều trị kịp thời.

Chủ động kiểm soát bệnh, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và phối hợp chặt chẽ giữa gia đình-nhà trường-cơ sở y tế sẽ giúp trẻ mắc hen phế quản an toàn hơn trong những ngày đầu năm học.

Theo THIÊN LAM/Nhân dân