Để xe buýt hấp dẫn hơn - Bài 2: Xe buýt oằn mình, hành khách nhọc nhằn

Trong khi nhiều tuyến xe buýt chạy bằng CNG hoặc điện đang dần tạo dựng hình ảnh văn minh, hiện đại cho giao thông công cộng của TPHCM thì vẫn còn không ít tuyến xe buýt cũ kỹ cả về chất lượng cũng như cung cách phục vụ.

07/04/2026 07:21

Bất ngờ với chuyến xe 'buýt cũ'

Vào lúc 15 giờ ngày 5-4, chúng tôi lên tuyến xe buýt số 613 xuất phát từ Bến xe Thủ Dầu Một (tuyến xe buýt Bình Dương cũ) đến Bến xe An Sương. Rời bến với 12 hành khách, chuyến xe khiến chúng tôi đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác vì chẳng hơn gì nhiều xe đò của những thập niên trước. Xe không bật máy lạnh, mở cửa sổ lấy gió bên ngoài, nệm lót trên ghế xe bị rách loang lổ, tiếng động cơ rất ồn ào. Mỗi khi phía trước có xe xả khói đen hoặc xe chở rác thì hành khách trong xe lãnh đủ!

Hành khách trên xe buýt tuyến số 613 (Bến xe An Sương - Bến xe Thủ Dầu Một). ẢNH: ĐÌNH DƯ

Suốt hành trình, chuyến xe buýt số 613 vừa đón - trả khách tại các trạm, vừa dừng dọc đường để đón khách. Chẳng hạn, khi xe tới cổng chào phường Lái Thiêu, mặc dù không có trạm dừng nhưng xe vẫn chạy chậm để đón khách. Khi đến quốc lộ 1A, quốc lộ 13, nếu có khách đứng ven đường đón thì xe vẫn dừng lại để rước. Tới Bến xe An Sương hết 1 giờ 30 phút.

Chị Hồng Hoa, một hành khách trên chuyến xe, cho biết: 'Hôm nay tôi đi thăm bà con ở An Sương. Vì chỉ có chuyến xe này chạy theo lộ trình cố định nên tôi mới đi, chớ vất vả quá. Nay còn nhanh đó. Có hôm đi vào ngày thường, giờ cao điểm ùn tắc khủng khiếp, gần 3 tiếng đồng hồ mới tới nơi'. Trả lời thắc mắc của chúng tôi, chị Thúy An, nhân viên thu tiền vé khách trên xe giải thích, đây là tuyến xe buýt không được trợ giá.

Theo chị Thúy An, do không có điều kiện sắm sửa xe mới nên chạy được ngày nào hay ngày đó, bảng giá xe phải tự điều chỉnh theo thị trường. Như ngày 5-4, giá vé tăng lên 50.000 đồng/người vì giá nhiên liệu tăng (trong khi những ngày trước đó, giá vé từ 30.000-35.000 đồng/người cho quãng đường 32km), cao gấp nhiều lần so với xe buýt được trợ giá. Hiện nay, tuyến này chỉ còn 2 chiếc xe, một chiếc ở đầu Bến xe Thủ Dầu Một, chiếc kia ở đầu Bến xe An Sương.

Trong khi đó, ngay ở nội thành, mặc dù là những tuyến xe buýt được trợ giá nhưng vẫn khá bất tiện. Khoảng 14 giờ ngày 3-4, chúng tôi đón xe buýt tuyến số 19 (Bến Thành - Khu chế xuất Linh Trung - Đại học Quốc gia TPHCM). Đây là một trong những tuyến giao thông quan trọng phục vụ số lượng lớn hành khách mỗi ngày, đặc biệt là sinh viên. Tuy nhiên, hầu hết nội thất trên xe đã cũ, xuống cấp rõ rệt sau thời gian dài khai thác. Ghế ngồi bằng nhựa cứng, không có đệm, hành khách bị dằn xóc khi xe chạy qua đoạn gồ ghề khiến cho càng mệt mỏi bởi di chuyển quãng đường dài. Một sinh viên ngồi cạnh chúng tôi còn cho biết: 'Có hôm em đi xe mà máy lạnh trên xe không hoạt động, không khí bên trong rất nóng bức, ngột ngạt'.

Tương tự, để đi tuyến xe buýt số 91 (Bến xe miền Tây - Chợ nông sản Thủ Đức), chúng tôi chờ tại trạm dừng ở Công viên Hòa Bình, phường An Đông vào lúc 15 giờ 55 chiều 3-4 theo hướng về Bến xe miền Tây. Vừa bước lên xe, khách cảm nhận ngay sự khó chịu vì xe chạy bằng dầu, tiếng động cơ rất ồn. Thêm vào đó, nội thất xe cũ kỹ, khiến không gian trong xe khó chịu mặc dù có máy lạnh...

Nỗi lo chờ chuyến

Những ngày xuôi ngược cùng xe buýt, chúng tôi đã lý giải được phần nào vì sao người dân chưa muốn bỏ xe cá nhân để đi xe buýt, mặc dù giá vé xe buýt rẻ, đi an toàn và tránh được mưa nắng.

Có thể nói, đầu tiên là vấn đề giờ giấc. Sáng 3-4, chúng tôi đón tuyến xe 19 tại Bến xe buýt Saigon (Công viên 23-9, phường Bến Thành) để đến Đại học Quốc gia TPHCM. Chờ đợi hơn 20 phút, mặc dù tới giờ xuất phát nhưng xe chưa chạy, khi chúng tôi hỏi thì tài xế bảo là 'chờ thêm vì chưa có khách'. Ông Nguyễn Minh Ngọc, cùng chờ tuyến xe này (có thâm niên 15 năm đi xe buýt từ Công viên 23-9 tới Khu du lịch Suối Tiên và ngược lại) cho biết, tình trạng trễ giờ xảy ra thường xuyên, đôi khi 30 phút mới có xe chạy. Thắc mắc về nguyên nhân chậm chuyến, một nhân viên tại trạm điều hành xe buýt phân trần: 'Trước đây tuyến số 19 có hơn 20 xe, tần suất 7-8 phút/chuyến. Nay giảm còn hơn 10 xe nên phải 20-30 phút mới có một chuyến'.

TS NGUYỄN HỮU NGUYÊN, Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM: Một vấn đề đáng lưu ý là hạ tầng giao thông đô thị hiện nay khoảng 72% tuyến đường có lộ giới chỉ 5-6m. Do đó, việc phát triển xe buýt điện cỡ nhỏ, buýt taxi điện là cần thiết nhằm tăng khả năng tiếp cận các khu dân cư, hẻm nhỏ, góp phần mở rộng mạng lưới phục vụ. Bên cạnh đó, việc tổ chức kết nối giao thông giữ vai trò then chốt. Mỗi điểm dừng, bến xe buýt cần được bố trí bãi giữ xe máy để người dân thuận tiện trung chuyển. Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ nâng cao tính tiện lợi, từ đó thu hút người dân sử dụng xe buýt nhiều hơn.

Cũng trong ngày 3-4, từ bến xe buýt ở Công viên 23-9, chúng tôi đón tuyến xe buýt 172 đi Bến xe Vũng Tàu (phường Vũng Tàu). Chuyến xe xuất bến lúc 11 giờ với 4 hành khách, đến 20 phút sau mới qua hầm vượt sông Sài Gòn, trước khi kết thúc hành trình tại Bến xe Vũng Tàu, tổng thời gian là hơn 3 giờ 30 phút, trong khi thời gian quy định là khoảng 2 giờ 40 phút! Tài xế Anh Tuấn (lái xe biển kiểm soát 50E-207...) giải thích, vì ùn tắc thường xảy ra tại đầu vào đường cao tốc TPHCM - Long Thành và khu vực cảng Phú Mỹ, khiến xe di chuyển chậm, ảnh hưởng toàn hành trình. Mặt khác, do quy định dừng đón trả khách tại 26 điểm cố định, không đón dọc đường để góp phần đảm bảo trật tự, nhưng làm giảm tính linh hoạt tuyến. Đặc biệt, những ngày cuối và đầu tuần, có khi mất hơn 4 giờ mới kết thúc lộ trình.

Tình trạng cũng tương tự đối với tuyến xe buýt 171 từ trung tâm TPHCM đi phường Bình Dương. Với lộ trình dài 46km, thời gian lý thuyết của tuyến xe là 1 giờ 40 phút, nhưng vào giờ cao điểm có thể kéo dài tới 3 giờ. Xe buýt phải len lỏi qua các tuyến đông đúc, cửa ngõ phía Bắc TPHCM, khu công nghiệp và nút giao lớn khi vào khu vực phường Bình Dương, khiến hành khách khó dự đoán thời gian đến nơi.

Một nguyên nhân khác là việc tiếp cận trạm xe buýt vẫn là rào cản với nhiều hành khách. Chị Huỳnh Thanh Nga, cư dân chung cư gần vòng xoay Liên Phường (phường Long Trường), phải đi bộ hơn 1,5km mới đến trạm gần nhất. Thời tiết bất lợi như nắng gắt, mưa lớn càng làm quãng đường vất vả, trạm dừng thiếu mái che và ghế ngồi, khiến việc chờ xe trở nên khó khả thi. Chị Võ Đoàn Nguyên Trang, nhà ở Mỹ Xuân, phường Phú Mỹ, làm việc tại Bệnh viện Từ Dũ, chia sẻ, mặc dù vẫn hay đi xe buýt tuyến 172 để về nhà, nhưng đây không phải lựa chọn số một của chị. Bởi tuyến xe buýt dừng tại trạm ngã ba Mỹ Xuân, chị xuống xe và tiếp tục đi xe công nghệ hoặc nhờ người thân đón với đoạn đường về nhà là gần 5km không có tuyến xe buýt. 'Sự bất tiện này khiến tôi chọn xe dịch vụ công nghệ, xe đón trả tận nhà, tiện lợi và tiết kiệm thời gian, mặc dù chi phí cao hơn rất nhiều', chị Trang nói.

- Năm 2023:

Các tuyến xe buýt phổ thông khoảng 90 triệu lượt hành khách, trong đó:

Có trợ giá hơn 83 triệu lượt hành khách

Không trợ giá hơn 6,5 triệu lượt hành khách

- Năm 2024:

Các tuyến xe buýt phổ thông gần 91,5 triệu lượt hành khách, trong đó:

Có trợ giá 84,3 triệu lượt hành khách

Không trợ giá hơn 7,1 triệu lượt hành khách

- Năm 2025:

Các tuyến xe buýt phổ thông khoảng 95,8 triệu lượt hành khách, trong đó:

Có trợ giá hơn 86 triệu lượt hành khách

Không trợ giá hơn 9,8 triệu lượt hành khách