Hà Nội giải bài toán 'ngộp thở' đô thị bằng không gian ngầm

Đất chật, người đông, ùn tắc xe, ngập lụt nhiều nơi… Đây là 'bức tranh bề mặt' của Hà Nội nhiều năm qua. Trong bối cảnh đó, Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được phê duyệt đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển đô thị của Hà Nội.

23/05/2026 08:13

Máy khoan ngầm TBM đang thi công tuyến ngầm của metro Nhổn - ga Hà Nội

'Cứu tinh' của hạ tầng đô thị

Nằm giữa trung tâm phố cổ nhộn nhịp, ngã năm Đường Thành - Bát Đàn - Phùng Hưng - Nhà Hỏa (phường Hoàn Kiếm) lâu nay là nỗi ám ảnh của người dân mỗi khi mưa lớn. Chỉ cần vài cơn mưa rào khu vực này nước đã lênh láng làm cuộc sống của người dân nơi đây rất khó khăn. Nhưng, câu chuyện này đang dần thành dĩ vãng. Mới đây, sau gần 3 tháng thi công 'thần tốc', công trình bể ngầm chứa nước chống ngập phía trước chợ Hàng Da (phường Hoàn Kiếm) đã hoàn tất, mặt đường được hoàn trả phẳng phiu cho người dân.

Đứng trước cửa hàng phong quang, sạch sẽ sau những ngày dài bị che chắn bởi tôn thép và bụi bặm, chị Lê Thu Vân (39 tuổi, chủ hộ kinh doanh tại phố Đường Thành) nhẹ nhõm: 'Khu vực này hệ thống thoát nước đã quá cũ, cứ mưa lớn là ngập lụt. Nên khi thành phố đào đường làm bể ngầm, thú thực những tháng qua việc kinh doanh của chúng tôi gần như đình trệ nhưng ai cũng vui vẻ chấp nhận vì chịu khổ một thời gian mà đổi lấy sự phát triển của thành phố, cuộc sống sau này tốt hơn, sạch sẽ hơn thì hoàn toàn xứng đáng'.

Theo đại diện Trung tâm Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng Hà Nội), bể ngầm chứa nước trước chợ Hàng Da nằm ở độ sâu 6,5m dưới lòng đường, có dung tích lên tới 2.500m3, đây là bể ngầm lớn nhất của thủ đô hiện nay, được xây dựng khẩn cấp để xóa sổ 'điểm đen' ngập úng dai dẳng giữa vùng lõi đô thị.

Vượt ra ngoài công năng chống ngập cục bộ, bể ngầm chứa nước khổng lồ trên là minh chứng cho thấy khi mặt đất không còn chỗ trống, không gian ngầm chính là 'cứu tinh' của hạ tầng đô thị. Thực tế nhiều năm qua, tốc độ đô thị hóa nhanh, quy mô dân số không ngừng tăng cao ở Hà Nội đã đẩy hạ tầng bề mặt, nhất là khu vực bên trong Vành đai 3 bị quá tải trầm trọng.

Tại các khu vực trung tâm như phường Hoàn Kiếm, Ba Đình, Cửa Nam, Hai Bà Trưng… quỹ đất để làm bãi đậu xe, không gian công cộng, mở rộng đường sá cạn kiệt. Sự ngột ngạt của đô thị phát triển nóng dẫn tới hàng loạt điểm nghẽn về ùn tắc giao thông, ô nhiễm, úng ngập… ảnh hưởng lớn tới sự tăng trưởng, phát triển của thủ đô. Tuy nhiên, việc khai thác không gian ngầm tại Hà Nội hiện vẫn ở mức 'khiêm tốn'. Thành phố chỉ có vài khu đô thị lớn sử dụng lòng đất làm trung tâm thương mại và bãi đậu xe. Về giao thông công cộng, Hà Nội vẫn đang thi công chưa xong tuyến metro Nhổn - ga Hà Nội đoạn ngầm dài 4km và tuyến metro số 2 (Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo) dài 10,84km cũng chỉ có gần 9km chạy ngầm.

Lối thoát 'đa tầng, đa lớp'

Trong khi đó, với Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, lần đầu tiên Hà Nội xác lập cấu trúc phát triển theo mô hình 'đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm' và không gian ngầm là một trục phát triển đột phá. Theo ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội, trong Quy hoạch tổng thể thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Hà Nội tập trung xây dựng không gian ngầm theo hướng đồng bộ, phân tầng nhiều lớp, theo độ sâu với các chức năng riêng biệt.

Theo đó, tầng ngầm từ 0 đến 15m sẽ ưu tiên cho các chức năng gắn trực tiếp với đời sống đô thị như bãi đậu xe ngầm, đường đi bộ, trung tâm thương mại và hạ tầng kỹ thuật. Đây cũng là khu vực có khả năng thương mại hóa cao nhất khi kết nối trực tiếp với các ga metro và khu giao thông công cộng (TOD) trong tương lai. Các tầng sâu hơn phục vụ hệ thống tiêu thoát nước, xử lý kỹ thuật và các công trình hạ tầng chiến lược.

Không gian ngầm cũng được quy hoạch theo từng khu vực chức năng, như khu vực phía Nam sông Hồng được định hướng phát triển các tuyến giao thông ngầm, hệ thống hầm kết nối và bãi đỗ xe quy mô lớn; phía Bắc sông Hồng sẽ hình thành các sảnh chuyển tuyến và khu thương mại ngầm, trong khi trục Sơn Tây - Hòa Lạc - Xuân Mai - Phú Xuyên được định vị là khu vực phát triển hạ tầng ngầm cho công nghệ cao, dữ liệu và các cơ sở tính toán hiệu năng lớn.

Đồ án cũng đặt ra lộ trình triển khai theo nhiều giai đoạn, trong đó giai đoạn 2026-2035 tập trung hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế quản lý và quy hoạch nền tảng. Từ sau năm 2035, Hà Nội bắt đầu bước vào giai đoạn triển khai sâu hơn với mục tiêu nâng tỷ lệ xây dựng không gian ngầm tại khu vực trung tâm lên khoảng 20% diện tích đất xây dựng đô thị (vào năm 2045) và đạt khoảng 40% (năm 2065). Cùng với đó, Hà Nội đang lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết quy định các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ nhằm thu hút đầu tư phát triển công trình ngầm và khai thác không gian ngầm đô thị nhằm tăng thêm động lực thúc đẩy phát triển hạ tầng đô thị.

TS-KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, chia sẻ, mô hình phát triển đa tầng, đa lớp không chỉ giúp tối ưu hóa sử dụng không gian đô thị mà còn tạo điều kiện tổ chức các chức năng đô thị hợp lý hơn. Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là yêu cầu rất lớn về quản trị đô thị. Nếu không kiểm soát tốt sự kết nối giữa không gian ngầm, mặt đất và trên cao rất dễ xảy ra tình trạng đứt gãy không gian, thiếu liên thông hạ tầng và phát sinh xung đột chức năng.

Theo MINH KHANG/Sài Gòn Giải Phóng