Lập lại trật tự vỉa hè từ sự đồng thuận

Nếu trước đây tình trạng buôn bán lấn chiếm lòng đường, vỉa hè khó giải quyết thì nay nhiều địa phương tại TPHCM đang đổi mới cách tiếp cận trong quản lý. Thay vì tập trung xử phạt, các địa phương ưu tiên tuyên truyền, vận động, ứng dụng công nghệ để tạo sự đồng thuận từ người dân, hướng tới việc lập lại trật tự đô thị theo hướng bền vững hơn.

15/05/2026 08:04

'Mềm trước, cứng sau'

Sáng sớm trên đường Đô Lương (phường Phước Thắng, TPHCM), khi nhiều hàng quán còn chưa mở cửa, tổ công tác trật tự đô thị đã đi từng tuyến đường nhắc nhở người dân thu gọn mái che, bàn ghế, vật dụng lấn chiếm vỉa hè. Thay vì chỉ xử phạt như trước, địa phương chuyển sang cách làm 'mềm trước, cứng sau': ưu tiên tuyên truyền, vận động để tạo sự đồng thuận trước khi xử lý vi phạm.

Lực lượng chức năng phường Rạch Dừa (TPHCM) ra quân xử lý vi phạm trật tự vỉa hè. Ảnh: MẠNH THẮNG

Trong đó, có nhiều buổi ông Nguyễn Việt Dũng, Chủ tịch UBND phường Phước Thắng, trực tiếp cùng lực lượng chức năng đến từng hộ kinh doanh tuyên truyền, hướng dẫn người dân tự tháo dỡ mái che, di dời bàn ghế, bảng hiệu đặt sai quy định. Tuy nhiên, với những trường hợp đã được nhắc nhở nhiều lần nhưng vẫn cố tình tái phạm, địa phương sẽ xử lý nghiêm để chấm dứt tình trạng lấn chiếm vỉa hè kéo dài. Sự thay đổi này đang tạo ra những tín hiệu tích cực trong công tác lập lại trật tự đô thị tại địa phương.

Đường Đô Lương là một trong những điểm nóng về trật tự đô thị của phường Phước Thắng. Tuyến đường dài khoảng 1,6km, tập trung khoảng 600 trường hợp buôn bán, kinh doanh hàng rong. Trước khi ra quân xử lý, phường cho đo ranh mốc sử dụng đất của khoảng 250 hộ dân mặt tiền đường để xác định phần diện tích vi phạm, làm cơ sở pháp lý cho công tác xử lý. Các hộ kinh doanh được đề nghị ký cam kết chấp hành quy định về trật tự lòng đường, vỉa hè. Đến nay, nhiều hộ dân đã chủ động tháo dỡ công trình vi phạm, di dời hàng hóa khỏi khu vực lấn chiếm. Ông Vũ Văn Mừng, một hộ kinh doanh trên đường Đô Lương, đang tháo dỡ phần mái che lấn ra vỉa hè cho biết, khi được lực lượng chức năng phường tuyên truyền, vận động, gia đình ông đồng thuận thực hiện.

Nhiều người dân sống quanh khu vực cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực về trật tự đô thị trong thời gian gần đây. Theo bà Nguyễn Thị Lan, cư dân sinh sống gần tuyến đường Đô Lương, trước đây tình trạng buôn bán lấn chiếm lòng đường diễn ra khá phổ biến, nhất là vào giờ cao điểm, gây cản trở giao thông và ảnh hưởng mỹ quan đô thị. 'Từ khi phường tăng cường kiểm tra, nhắc nhở thường xuyên, đường sá thông thoáng hơn nhiều. Người dân đi bộ, tập thể dục cũng thuận tiện và an toàn hơn', bà Lan chia sẻ. Lãnh đạo phường Phước Thắng cho biết, phường tiếp tục duy trì lực lượng tuần tra thường xuyên, đồng thời lắp đặt camera giám sát tại các khu vực trọng điểm nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp tái lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, hướng đến mục tiêu lập lại trật tự đô thị bền vững.

Điều chỉnh thói quen bằng phần mềm cấp phép

Tại khu vực trung tâm thành phố, quản lý lòng đường, vỉa hè luôn là áp lực lớn, nhất là những khu vực thương mại sầm uất, chẳng hạn như chợ An Đông (phường An Đông). Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn quản lý mở rộng nhưng không còn Đội Quản lý trật tự đô thị chuyên trách, dẫn đến tình trạng buôn bán lấn chiếm vỉa hè, lòng đường tái diễn. Nhiệm vụ được giao cho công an phường, song với lực lượng còn mỏng, việc tuần tra, kiểm soát trên diện rộng gặp không ít khó khăn.

Lực lượng chức năng phường Phước Thắng nhắc nhở người dân dọn dẹp vỉa hè ngày 14-5. ẢNH: TRÚC GIANG

Từ thực tế đó, phường An Đông xây dựng phần mềm 'Cấp phép lòng đường, vỉa hè An Đông' (chính thức vận hành từ hôm nay 15-5). Phần mềm hướng đến giảm áp lực cho lực lượng cơ sở trong bối cảnh khối lượng công việc lớn, nhân sự mỏng và cách quản lý thủ công có nhiều hạn chế. Ông Lương Quang Nhật Minh, chuyên viên Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường An Đông, thành viên nhóm xây dựng phần mềm, cho biết, người dân có thể đăng ký hoặc gia hạn sử dụng tạm thời vỉa hè ngay trên điện thoại mà không cần đến trụ sở UBND phường. Hệ thống này hoạt động trực tuyến, không phụ thuộc giờ hành chính hay ngày nghỉ, đồng thời tích hợp thanh toán không tiền mặt để minh bạch quy trình, hạn chế phát sinh tiêu cực hay chi phí ngoài quy định.

Phần mềm 'Cấp phép lòng đường, vỉa hè An Đông' không chỉ giúp giảm áp lực quản lý cho địa phương mà còn hướng đến việc sắp xếp hoạt động sử dụng lòng đường, vỉa hè quy củ hơn, tạo sự công bằng giữa các hộ kinh doanh và góp phần hình thành diện mạo đô thị gọn gàng, văn minh hơn. 'Địa phương kỳ vọng hiệu quả cốt lõi mà sáng kiến này đạt được chính là sự thay đổi về nhận thức và hành vi xã hội. Thay vì tiếp tục vòng lặp 'phạt để dẹp', phần mềm sẽ đóng vai trò như một công cụ mềm dẻo để điều chỉnh thói quen sử dụng lòng đường, vỉa hè nói riêng và không gian công cộng nói chung vào đúng mục đích. Đích đến cuối cùng là thiết lập lại kỷ cương, kiến tạo một nền văn minh đô thị an toàn và mang lại lợi ích chung cho cộng đồng', ông Lương Quang Nhật Minh nói.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Công an TPHCM đã tổ chức hơn 24.000 lượt tuần tra, kiểm soát, xử lý tình trạng lấn chiếm, sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè. Lập biên bản xử lý hơn 33.000 trường hợp vi phạm, với số tiền xử phạt hơn 28 tỷ đồng; chuyển hóa hơn 1.200/1.765 tuyến đường, địa điểm phức tạp về trật tự công cộng; tổ chức 35.879 lượt tuyên truyền, vận động 34.129 cơ sở ký cam kết không buôn bán lấn chiếm lòng đường, vỉa hè.

Theo CẨM NƯƠNG - TRÚC GIANG/Sài Gòn Giải Phóng