Xét nghiệm đang tạo ra thay đổi lớn trong phát hiện bệnh, phân tầng nguy cơ và cá thể hóa điều trị

Trong y học hiện đại, xét nghiệm không còn là một bộ phận kỹ thuật đứng sau lâm sàng. Xét nghiệm hiện diện ở hầu hết các điểm quyết định quan trọng: phát hiện nguy cơ, chẩn đoán, phân tầng bệnh, lựa chọn điều trị, theo dõi đáp ứng, tiên lượng, giám sát dịch bệnh và đánh giá kết quả chăm sóc.

18/09/2026 13:50

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: MẠNH DƯƠNG)

Ngày 18/9, Viện Xét nghiệm Y học, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức Hội nghị khoa học lần thứ I với sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia lĩnh vực xét nghiệm của nhiều cơ sở y tế trên cả nước.

Hội nghị có bảy phiên khoa học chuyên ngành về: Huyết học-Truyền máu, Hóa sinh, Giải phẫu bệnh-Tế bào học, Vi sinh, Dị ứng-Miễn dịch lâm sàng và Xét nghiệm độc chất, Gen trị liệu-Tế bào gốc, cùng các nội dung chuyên sâu về tiểu cầu và đông cầm máu.

Các đại biểu cũng thảo luận sâu về các nội dung: làm thế nào để chuẩn hóa mà không làm mất động lực đổi mới; đầu tư công nghệ nào thực sự tạo giá trị; quản trị dữ liệu và mẫu bệnh phẩm ra sao; kết nối xét nghiệm với lâm sàng bằng cơ chế nào; và bằng cách nào để thành tựu khoa học đi được đến người bệnh nhanh hơn nhưng vẫn an toàn…

Phó giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai. (Ảnh: MẠNH DƯƠNG)

Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, xét nghiệm y học phải đúng người bệnh, đúng chỉ định, đúng mẫu, đúng thời điểm; được kiểm soát toàn bộ quá trình trước xét nghiệm, trong xét nghiệm và sau xét nghiệm; có thời gian trả kết quả phù hợp với cấp độ khẩn cấp; liên thông với bệnh án điện tử và dữ liệu lâm sàng...

Trong y học chính xác, xét nghiệm là một trong những yếu tố then chốt. Dữ liệu xét nghiệm không chỉ phục vụ từng ca bệnh. Khi được chuẩn hóa, quản trị và bảo vệ đúng cách, đó là nguồn tài nguyên khoa học đặc biệt quan trọng để hình thành các đoàn hệ bệnh, ngân hàng mẫu, cơ sở dữ liệu y sinh; từ đó xây dựng mô hình dự báo, đánh giá hiệu quả điều trị và chuyển kết quả nghiên cứu vào thực hành.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ cho biết: Trong chiến lược phát triển Bệnh viện Bạch Mai với hai cơ sở vận hành như một chỉnh thể thống nhất, cho nên bệnh viện sẽ xây dựng hệ thống quản trị chất lượng thực chất và tiến tới chuẩn quốc tế. Phải chuẩn hóa từ chỉ định, lấy mẫu, vận chuyển, tiếp nhận, phân tích, xác nhận đến trả và diễn giải kết quả; lượng hóa sai sót, thời gian trả kết quả và mức độ hài lòng của lâm sàng. Do vậy, bệnh viện sẽ tập trung tổ chức lại danh mục kỹ thuật theo nhu cầu lâm sàng và giá trị mang lại cho người bệnh; xây dựng chiến lược xét nghiệm hợp lý; giảm xét nghiệm trùng lặp, không cần thiết; phát triển xét nghiệm chuyên sâu có giá trị quyết định; đồng thời hình thành cơ chế tư vấn xét nghiệm và hội chẩn liên chuyên khoa.

Mặt khác phát triển khoa học công nghệ theo mô hình chuyển dịch từ bàn xét nghiệm đến giường bệnh và trở lại; xây dựng các nhóm nghiên cứu liên ngành với lâm sàng, hồi sức, truyền nhiễm, tim mạch, ung bướu và các lĩnh vực mũi nhọn; ưu tiên những câu hỏi xuất phát từ nhu cầu thật của người bệnh Việt Nam.

Bên cạnh xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành, sẽ tập trung mở rộng mạng lưới kết nối, hỗ trợ đào tạo, kiểm chuẩn, chuyển giao kỹ thuật và tư vấn quản lý chất lượng cho các cơ sở y tế; giúp đồng nghiệp làm chủ kỹ thuật, vận hành hệ thống an toàn và nâng chuẩn bền vững.

Thứ trưởng Thường trực Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: MẠNH DƯƠNG)

Phát biểu ý kiến tại hội nghị, Thứ trưởng Thường trực Y tế Vũ Mạnh Hà khẳng định: Xét nghiệm y học là một bộ phận rất quan trọng của hệ thống khám bệnh, chữa bệnh. Chất lượng xét nghiệm ảnh hưởng trực tiếp đến chẩn đoán, điều trị, theo dõi và tiên lượng bệnh; đồng thời có vai trò quan trọng trong giám sát dịch bệnh và ứng phó với các tình huống y tế khẩn cấp.

Những năm gần đây, lĩnh vực xét nghiệm phát triển rất nhanh với tự động hóa, sinh học phân tử, giải trình tự gen, khối phổ, giải phẫu bệnh số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Những tiến bộ này đang tạo ra những thay đổi rất lớn trong phát hiện bệnh, phân tầng nguy cơ và cá thể hóa điều trị. Điều quan trọng nhất vẫn là kết quả xét nghiệm phải chính xác, kịp thời, an toàn và thực sự phục vụ quyết định lâm sàng.

Từ nội dung hội nghị và yêu cầu phát triển của lĩnh vực xét nghiệm trong giai đoạn mới, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà đề nghị Bệnh viện Bạch Mai và Viện Xét nghiệm Y học cần xác định lấy chất lượng xét nghiệm và an toàn người bệnh làm yêu cầu xuyên suốt. Phải quản lý chặt chẽ toàn bộ quy trình từ chỉ định, lấy mẫu, vận chuyển, phân tích đến trả và sử dụng kết quả; tăng cường nội kiểm, ngoại kiểm, quản trị rủi ro và từng bước tiếp cận các chuẩn mực tiên tiến.

Thực hiện kỹ thuật xét nghiệm tại Khoa Hóa sinh, Viện Xét nghiệm Y học, Bệnh viện Bạch Mai. (Ảnh: MẠNH DƯƠNG)

Hệ thống thông tin xét nghiệm cần được kết nối với hồ sơ bệnh án điện tử và các hệ thống liên quan; bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu. Đồng thời, phải khai thác hiệu quả dữ liệu xét nghiệm để phục vụ điều trị, quản trị bệnh viện, nghiên cứu khoa học và giám sát dịch bệnh.

Tập trung phát triển các kỹ thuật chuyên sâu, công nghệ mới có giá trị thực tiễn. Đầu tư phải gắn với nhu cầu chuyên môn, hiệu quả và khả năng vận hành bền vững; đi đôi với đào tạo đội ngũ có đủ năng lực làm chủ, vận hành, bảo trì thiết bị và kiểm soát chất lượng.

Xét nghiệm không chỉ là khâu cung cấp kết quả mà cần tham gia sâu hơn vào quá trình lựa chọn xét nghiệm, xây dựng chiến lược chẩn đoán, diễn giải kết quả và hội chẩn. Đồng thời, cần sử dụng xét nghiệm hợp lý, hạn chế chỉ định không cần thiết và rút ngắn thời gian trả kết quả.

Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cũng đề nghị Bệnh viện Bạch Mai phát huy vai trò tuyến cuối trong đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn cho tuyến dưới; đồng thời thúc đẩy các nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, nghiên cứu đa trung tâm, liên ngành và tăng cường hợp tác quốc tế thực chất.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đặng Dũng báo cáo tại hội nghị khoa học. (Ảnh: THANH BÌNH)

Báo cáo tại phiên chuyên đề về Gen trị liệu-Tế bào gốc, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đặng Dũng, Chủ nhiệm Bộ môn Miễn dịch (Học viện Quân Y), Cố vấn cao cấp Hệ thống Y tế Chuyên sâu Y học tái tạo và Trị liệu tế bào Mescells|MSC cho biết: Tế bào gốc không chỉ là một kỹ thuật y tế đơn thuần mà là một trong những nhóm công nghệ mũi nhọn và chiến lược quốc gia theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Việc vượt qua các thách thức lâm sàng và làm chủ quy trình công nghệ sản xuất đạt chuẩn chính là chìa khóa then chốt để đưa lĩnh vực này phát triển an toàn, hiệu quả và bền vững tại Việt Nam.

Tuy nhiên, để đưa tế bào gốc vào lâm sàng an toàn còn đối mặt với rào cản lớn về hạ tầng kỹ thuật: quy trình sản xuất đạt chuẩn GMP, nghiên cứu tương tác vi môi trường, thử nghiệm lâm sàng Pha III chặt chẽ, cùng những đòi hỏi nghiêm ngặt về phòng vô khuẩn, thiết bị hiện đại, đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và kỹ thuật bảo quản-vận chuyển đặc biệt cho tế bào sống.

Theo Minh Hoàng/Nhân dân