Virus Nipah (NiV) là một loại nhiễm trùng lây truyền từ động vật sang người cực kỳ nguy hiểm đã nhiều lần xuất hiện tại Nam và Đông Nam Á. Hiện nay, đợt bùng phát tại Tây Bengal (Ấn Độ) đang thu hút sự chú ý toàn cầu. Virus Nipah thuộc chi Henipavirus và chủ yếu được mang bởi loài dơi ăn quả (loài Pteropus), khiến việc lây sang người qua thực phẩm bị ô nhiễm hoặc tiếp xúc trực tiếp trở thành một mối đe dọa dai dẳng.
Ở người, nhiễm Nipah dao động từ bệnh nhẹ hoặc không có triệu chứng đến suy hô hấp nặng và viêm não gây tử vong. Vì không có vắc-xin được phê duyệt hay liệu pháp kháng virus cụ thể, và tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 75% trong các đợt bùng phát trước đây, loại virus này gây ra mối lo ngại đáng kể cho sức khỏe cộng đồng ở bất cứ nơi nào nó xuất hiện.
'Một khi con người bị nhiễm bệnh, việc truyền từ người sang người cũng có thể xảy ra, thường xảy ra nhất trong các môi trường tiếp xúc gần,' Bác sĩ Neha Mishra, Chuyên gia tư vấn về Bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Manipal nói. Các trường hợp ban đầu có thể khó nhận diện, và việc phát hiện muộn này góp phần vào nguy cơ lây truyền và kết quả điều trị kém. Hiểu lý do tại sao Nipah đòi hỏi sự nhận biết sớm, từ con đường lây truyền đến mức độ nghiêm trọng về lâm sàng, là chìa khóa để chuẩn bị cho cả cộng đồng và hệ thống y tế.
Virus Nipah là gì và nó lây lan như thế nào?
Virus Nipah là một tác nhân gây bệnh lây truyền từ động vật sang người, được xác định lần đầu tiên vào năm 1998 và kể từ đó có liên quan đến các đợt bùng phát tại Bangladesh, Ấn Độ, Malaysia, Singapore và Philippines. Dơi ăn quả là vật chủ chính, và con người thường bị nhiễm bệnh khi tiêu thụ thực phẩm nhiễm nước bọt, nước tiểu hoặc phân dơi, đặc biệt là nhựa cây chà là tươi, một thói quen văn hóa ở một số vùng của Nam Á.
![]()
Virus bắt nguồn từ loài dơi
Bác sĩ Mishra giải thích: 'Một trong những thách thức với nhiễm virus Nipah là bệnh đôi khi có giai đoạn không triệu chứng. Điều này khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn và làm tăng nguy cơ lây truyền mà không được chú ý.' Việc lây lan từ người sang người cũng đã được ghi nhận, đặc biệt là trong môi trường chăm sóc tiếp xúc gần, nơi xảy ra sự tiếp xúc với các chất dịch cơ thể.
Triệu chứng: Từ nhẹ đến nặng
Nhiễm virus Nipah giai đoạn đầu thường bắt đầu với các triệu chứng không đặc hiệu, khiến việc phân biệt với các bệnh do virus thông thường trở nên khó khăn. Bệnh nhân thường xuất hiện tình trạng sốt cao, đau đầu, đau cơ (myalgia) và đau họng. Một số người có thể phát triển các triệu chứng hô hấp, bao gồm ho và khó thở, điều này làm tăng nguy cơ lây truyền từ người sang người thông qua các giọt bắn đường hô hấp.
Trong nhiều trường hợp, virus tiến triển nhanh chóng thành bệnh thần kinh nghiêm trọng, đặc biệt là viêm não (viêm não), trong vòng vài ngày. Các triệu chứng có thể bao gồm buồn ngủ, lú lẫn, co giật và hôn mê. Sự leo thang này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định sớm trước khi các biểu hiện nghiêm trọng hơn phát triển.
Sự lan rộng địa lý và kinh nghiệm của Ấn Độ
Các đợt bùng phát Nipah tại Ấn Độ đã xảy ra nhiều lần kể từ năm 2001, bao gồm các sự kiện đáng chú ý tại Tây Bengal gần đây và trước đó là ở Kerala, nơi các hệ thống giám sát tăng cường đã được ghi nhận là giúp kiểm soát đợt bùng phát hiệu quả hơn. Trong khi đợt bùng phát hiện tại ở Tây Bengal đang được đưa tin, đợt bùng phát năm 2018 tại Kerala thường được dẫn chứng vì phản ứng y tế công cộng mạnh mẽ, kết hợp giữa phát hiện ca bệnh nhanh chóng, truy vết tiếp xúc và cách ly, một mô hình hiện đang được sử dụng ở những nơi khác. Bác sĩ Mishra củng cố điều này khi lưu ý rằng việc giám sát hiệu quả và chăm sóc kịp thời là trọng tâm để hạn chế tỷ lệ tử vong trong sự kiện đó.
Các đợt bùng phát thường trùng khớp với các hành vi theo mùa của dơi ăn quả và các thói quen ăn uống văn hóa như tiêu thụ nhựa cây chà là tươi, đặc biệt là vào mùa đông và mùa xuân. Thực tế là một số cá nhân bị nhiễm bệnh có thể không biểu hiện triệu chứng sớm làm phức tạp thêm các nỗ lực giám sát.
![]()
Đây không phải lần đầu dịch bùng phát tại Ấn Độ
Tỷ lệ tử vong cao và các lựa chọn điều trị hạn chế
Tỷ lệ tử vong của virus Nipah cao một cách đáng báo động: về mặt lịch sử, các đợt bùng phát cho thấy tỷ lệ tử vong từ 40% đến 75%, với một số ổ dịch đạt tỷ lệ tử vong gần như hoàn toàn ở những nơi thiếu thốn nguồn lực. Con số thống kê rõ rệt này khiến Nipah khác biệt với nhiều loại nhiễm trùng do virus thông thường và làm tăng tính cấp bách của việc phát hiện và chăm sóc sớm.
Bác sĩ Mishra nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng về lâm sàng: 'Bệnh thường biểu hiện với sốt cao, đau đầu, đau cơ và suy hô hấp. Trong nhiều trường hợp, nó nhanh chóng tiến triển gây ảnh hưởng đến não, dẫn đến viêm não.' Cô nói thêm rằng bệnh nhân có thể bị co giật, rơi vào hôn mê và gặp các biến chứng thần kinh nghiêm trọng.
Hiện tại không có vắc-xin nào được phê duyệt để chống lại virus Nipah, và việc điều trị chỉ giới hạn ở chăm sóc hỗ trợ tích cực. Các thuốc kháng virus như remdesivir và ribavirin đã được thử nghiệm nhưng vẫn đang trong quá trình nghiên cứu mà không có hiệu quả xác lập trong sử dụng định kỳ.
Phòng ngừa là then chốt: Những biện pháp đơn giản giúp cứu sống con người
Khi không có các liệu pháp hoặc vắc-xin cụ thể, phòng ngừa vẫn là chiến lược hiệu quả nhất. Tránh tiêu thụ nhựa cây chà là tươi và các loại trái cây tiếp xúc với dơi, thực hiện vệ sinh tay nghiêm ngặt và sử dụng đồ bảo hộ khi xử lý động vật có thể làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng.
Bác sĩ Mishra nhấn mạnh: 'Phòng ngừa vẫn là chiến lược hiệu quả nhất. Tránh tiêu thụ nhựa cây chà là tươi, sử dụng các biện pháp bảo vệ khi xử lý động vật và thực hành vệ sinh tay tốt có thể làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng.' Chuyên gia lưu ý rằng một khi nhiễm trùng xảy ra, quỹ đạo lâm sàng có thể diễn ra nhanh chóng và không khoan nhượng.
Tầm quan trọng của việc chăm sóc y tế sớm Vì các triệu chứng ban đầu có thể giống với các bệnh do virus thông thường, việc đánh giá y tế kịp thời đối với các triệu chứng sốt và hô hấp là cực kỳ quan trọng, đặc biệt là ở những vùng có hoạt động của Nipah đã được ghi nhận. Một mức độ nghi ngờ cao là rất quan trọng khi các triệu chứng xuất hiện sau các nguy cơ tiếp xúc đã biết, chẳng hạn như tiêu thụ nhựa cây chà là tươi hoặc tiếp xúc với những người có triệu chứng.
![]()
Phòng ngừa là then chốt trong công tác phòng chống dịch Nipah
Chẩn đoán sớm bằng phương pháp PCR và phát hiện kháng thể có thể giúp việc chăm sóc hỗ trợ được bắt đầu sớm hơn và thúc đẩy các hành động y tế công cộng thiết yếu như cách ly và truy vết tiếp xúc.
Virus Nipah vẫn là một tác nhân gây bệnh có tỷ lệ tử vong cao và khó lường, không có vắc-xin hay phương pháp điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt. Phát hiện sớm, nhận thức về các con đường lây truyền và chăm sóc y tế ngay lập tức là chìa khóa để giảm thiểu tỉ lệ tử vong.
Những hiểu biết của Bác sĩ Neha Mishra nhắc nhở chúng ta rằng việc nhận biết các triệu chứng sớm và hành động nhanh chóng có thể tạo ra sự khác biệt sống còn đối với kết quả, không chỉ cho bệnh nhân mà còn cho sức khỏe cộng đồng rộng lớn hơn.
Copy link
Quay lại
