Cẩn trọng những sai lệch khi ứng dụng AI trong dịch thuật

AI mở ra nhiều khả năng hỗ trợ dịch thuật và giảng dạy ngoại ngữ, nhưng những sai lệch về thuật ngữ, văn hóa và ngữ cảnh pháp lý vẫn đòi hỏi sự kiểm chứng của con người.

04/09/2026 12:15

PGS.TS Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Luật TPHCM, phát biểu khai mạc hội thảo.

Sáng 4-9, Trường ĐH Luật TPHCM tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia 'Ngôn ngữ và khoa học liên ngành trong kỷ nguyên số – lần 1', do Khoa Ngoại ngữ pháp lý phụ trách chuyên môn.

Hội thảo có phiên toàn thể về chính sách ngôn ngữ và tiếp cận liên ngành trong không gian số, cùng ba phiên chuyên đề về ngôn ngữ Anh chuyên ngành, ngôn ngữ Đông Á và khoa học xã hội trong kỷ nguyên số.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Luật TPHCM, nhấn mạnh những biến đổi về công nghệ và đời sống xã hội đang làm thay đổi cách con người giao tiếp, học tập, tiếp cận và sử dụng thông tin, đặt ra yêu cầu mới đối với nghiên cứu, giảng dạy ngôn ngữ.

Theo PGS.TS Trần Việt Dũng, kết nối ngôn ngữ với giáo dục, truyền thông, công nghệ và các lĩnh vực khoa học xã hội góp phần mở rộng hướng nghiên cứu, đổi mới giảng dạy. Hội thảo hướng tới nhận diện xu hướng nghiên cứu liên ngành, phân tích cơ hội, thách thức từ công nghệ số và đề xuất giải pháp có khả năng ứng dụng trong đào tạo.

Về khả năng và giới hạn của AI trong dịch thuật, nhóm tác giả ThS Nguyễn Văn Khải, ThS Đinh Nguyễn Mộng Duyên và ThS Nguyễn Việt Linh, Trường ĐH Tôn Đức Thắng, nghiên cứu việc dịch 328 thành ngữ tiếng Anh sang tiếng Việt, với ngữ liệu từ các tập phim thuộc 7 bộ phim hài tình huống.

Theo kết quả nhóm tác giả công bố, trong bộ ngữ liệu khảo sát, bản dịch của ChatGPT 5 có tính nhất quán và độ chính xác cao hơn các bản dịch phụ đề của con người được đưa vào đối chiếu. Tuy nhiên, thành ngữ gắn với đặc trưng văn hóa vẫn là thách thức; lỗi gây mơ hồ là loại lỗi phổ biến nhất.

Đại biểu trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: CÔNG CHƯƠNG

Với văn bản pháp lý, yêu cầu kiểm soát chất lượng bản dịch càng được đặt ra chặt chẽ. TS Vũ Đoàn Liên Khê, Khoa Đông phương học, Trường ĐH KHXH-NV, ĐHQG TPHCM, khảo sát việc sử dụng ChatGPT và DeepL để dịch sang tiếng Việt 50 điều khoản thuộc pháp luật dân sự và thương mại Nhật Bản.

Nghiên cứu nhận diện ba nhóm lỗi chính: thuật ngữ chuyên ngành; cú pháp và cấu trúc ngữ cảnh; văn hóa – pháp lý. Những khác biệt giữa các hệ thống pháp luật và đặc trưng ngữ cảnh đặt ra thách thức đối với công cụ dịch tự động.

Tác giả đề xuất quy trình kiểm soát chất lượng kết hợp công cụ dịch máy với chuyên gia ngôn ngữ và luật học, nhằm tận dụng hiệu suất công nghệ nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác của bản dịch.

Ở góc độ đào tạo, TS Trần Trương Huỳnh Lê, Khoa Ngoại ngữ Pháp lý, Trường ĐH Luật TPHCM, nghiên cứu việc dùng ChatGPT hỗ trợ đánh giá bản dịch Việt – Trung trong lĩnh vực pháp lý do người học thực hiện. Các bản dịch được giảng viên nhận xét, chấm điểm trước khi đưa vào ChatGPT để nhận diện, giải thích lỗi và chấm điểm đối chiếu.

Nghiên cứu ghi nhận AI có tiềm năng hỗ trợ phát hiện lỗi, nâng cao hiệu quả đánh giá, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn giảng viên. Tác giả đề xuất tích hợp AI như công cụ hỗ trợ trong mô hình đánh giá kết hợp.

Trong tham luận về giảng dạy tiếng Nhật, ThS Nguyễn Vũ Pha Phim và ThS Nguyễn Kim Ngân, Trường ĐH Luật TPHCM, nhấn mạnh sự chuyển dịch vai trò giảng viên từ truyền thụ kiến thức sang thiết kế trải nghiệm học tập, định hướng người học và giám sát đạo đức học thuật. Nhóm tác giả đề xuất nâng cao năng lực số cho giảng viên, đổi mới kiểm tra, đánh giá và hướng dẫn người học sử dụng AI có trách nhiệm.

Theo CÔNG CHƯƠNG/Sài Gòn Giải Phóng