Chiều 23-7, tại Trung tâm ICISE (tỉnh Gia Lai) diễn ra buổi nói chuyện đại chúng của GS Đàm Thanh Sơn (Đại học Chicago, Mỹ) với chủ đề 'Liên đới lượng tử: Một tính chất kỳ lạ và hữu ích', thu hút hơn 100 học sinh, sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ trong cả nước.
'Mặt trời mới' của vật lý hiện đại
Mở đầu bài nói chuyện, GS Đàm Thanh Sơn, người đoạt Huy chương Dirac 2018, khái quát lịch sử hơn 100 năm phát triển của thuyết lượng tử, lồng ghép nhiều câu chuyện và dẫn chứng sinh động, giúp học sinh, sinh viên và các nhà nghiên cứu trẻ dễ tiếp cận các khái niệm của vật lý hiện đại.
![]()
Giáo sư Đàm Thanh Sơn chia sẻ, truyền cảm hứng về khoa học lượng tử cho các em học sinh, nhà khoa học trẻ
GS Đàm Thanh Sơn nhắc lại thời khắc được ví như 'mặt trời mới' của vật lý hiện đại, khi nhà vật lý lý thuyết người Đức Werner Heisenberg (1901-1976), chủ nhân Giải Nobel Vật lý năm 1932, đặt nền móng cho cơ học lượng tử.
Từ nền tảng đó, sau hơn một thế kỷ phát triển, cơ học lượng tử đã tạo ra nhiều công nghệ mang tính đột phá, như điện thoại thông minh, pin mặt trời, laser và điện hạt nhân…
GS Đàm Thanh Sơn dành nhiều thời gian phân tích về liên đới lượng tử (quantum entanglement) - một tính chất đặc biệt của vật chất, được xem là nền tảng của cuộc cách mạng lượng tử lần thứ hai và có thể mở ra những hiểu biết mới về tự nhiên, từ vật lý hố đen đến vật lý chất rắn.
![]()
GS Đàm Thanh Sơn trình bày những điều kỳ thú, hấp dẫn về vật lý lượng tử
GS Đàm Thanh Sơn kết luận, liên đới lượng tử là tính chất quan trọng của vật chất, liên quan từ vật lý hố đen đến vật lý chất rắn và có thể trở thành nền tảng cho nhiều công nghệ đột phá trong tương lai.
Làm gì để làm chủ công nghệ lượng tử?
Tại buổi nói chuyện, GS Đàm Thanh Sơn giải đáp nhiều câu hỏi và khuyên học sinh, sinh viên muốn học vật lý lượng tử cần nắm vững nền tảng vật lý cổ điển, cơ học, điện từ học cùng các kiến thức cốt lõi như phương trình Schrödinger và nguyên tử hydro.
![]()
Giáo sư Đàm Thanh Sơn tận tình trả lời, giải thích nhiều câu hỏi học sinh, nhà khoa học tại sự kiện
GS Đàm Thanh Sơn khuyến khích người trẻ gắn việc học, nghiên cứu với những vấn đề cộng đồng và xã hội quan tâm, bởi điều đó giúp công việc trở nên ý nghĩa hơn.
Trả lời câu hỏi của em Nguyễn Xuân Triều (Đại học Bách khoa TPHCM) về hướng phát triển máy tính lượng tử và định hướng của Việt Nam, GS Đàm Thanh Sơn cho biết, nhiều quốc gia đang theo đuổi các kiến trúc qubit khác nhau. Tuy nhiên, ông đánh giá cao hướng phát triển qubit tô pô (topological qubit).
![]()
Học sinh tại Gia Lai, Đắk Lắk đặt nhiều câu hỏi gửi đến GS Đàm Thanh Sơn
GS Đàm Thanh Sơn cho rằng, muốn phát triển công nghệ lượng tử, Việt Nam cần đầu tư cho khoa học cơ bản, xây dựng đội ngũ nghiên cứu về vật lý lượng tử, khoa học vật liệu, quang tử và vật lý nguyên tử; đồng thời nhấn mạnh nghiên cứu cơ bản giúp khám phá sâu hơn những bí ẩn của tự nhiên.
![]()
Các học sinh, nghiên cứu trẻ, công chúng giao lưu, chụp hình lưu niệm cùng GS Đàm Thanh Sơn
GS Đàm Thanh Sơn (SN 1969, quê Hà Nội) là một trong những nhà vật lý lý thuyết gốc Việt có tầm ảnh hưởng trên thế giới, với nhiều nghiên cứu về lý thuyết dây, vật lý hạt nhân, vật lý chất ngưng tụ và vật lý nguyên tử.
Ông nhận bằng tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân Moskva (Nga) năm 1995 và trở thành giáo sư Đại học Chicago (Mỹ) từ năm 2012. Năm 2014, ông được bầu làm thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ và Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Mỹ.
Năm 2018, ông được trao Huy chương Dirac - một trong những giải thưởng danh giá nhất trong lĩnh vực vật lý lý thuyết.