'Quả cầu pha lê' ngoài vũ trụ hé lộ khoảnh khắc 'hấp hối' của một ngôi sao

Các nhà thiên văn học vừa công bố hình ảnh ngoạn mục của 'Tinh vân Quả cầu Pha lê' - khối khí phát sáng hình cầu được tạo nên từ một hệ sao đôi đang suy tàn, nằm cách Trái Đất khoảng 1.500 năm ánh sáng.

25/05/2026 08:50

Hình ảnh 'Tinh vân Quả cầu Pha lê'. Ảnh: NSF NOIRLab

Một hình ảnh mới được chụp từ kính viễn vọng Gemini North 8,1m trên đỉnh Maunakea ở Hawaii đã hé lộ vẻ đẹp kỳ ảo của 'Tinh vân Quả cầu Pha lê' với độ chi tiết hiếm thấy: Một khối cầu khí phát sáng, lồi lõm được tạo hình bởi một cặp sao đang ở giai đoạn cuối vòng đời.

Tinh vân này nằm cách Trái Đất khoảng 1.500 năm ánh sáng trong chòm sao Kim Ngưu, gần rìa chòm Perseus. Tên chính thức của nó là NGC 1514, được nhà thiên văn học gốc Đức - Anh William Herschel phát hiện từ năm 1790.

Hình ảnh mới được chụp bằng thiết bị Gemini Multi-Object Spectrograph (GMOS) trên kính viễn vọng Gemini North, thuộc Đài quan sát Gemini quốc tế do NOIRLab vận hành với sự tài trợ một phần từ Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ.

Theo các nhà thiên văn học của NOIRLab, NGC 1514 được xếp vào nhóm 'tinh vân hành tinh' – thuật ngữ do chính nhà thiên văn học Herschel đặt ra vào thế kỷ XVIII vì hình dạng tròn của các đám mây khí khiến ông liên tưởng đến các hành tinh.

Tuy nhiên, tinh vân hành tinh thực tế không liên quan đến hành tinh.

Các nhà khoa học cho biết loại tinh vân này hình thành khi một ngôi sao có khối lượng thấp hoặc trung bình bắt đầu phóng ra những lớp vật chất bên ngoài vào cuối vòng đời, tạo thành đám mây khí gần như hình cầu bao quanh lõi sao.

Điểm đặc biệt của 'Tinh vân Quả cầu Pha lê' là lớp khí bao quanh không mịn và đối xứng như thông thường mà mang cấu trúc gồ ghề, lồi lõm.

Khi lớp lõi bên trong lộ ra, bức xạ từ ngôi sao sẽ nung nóng đám khí lên nhiệt độ cực cao khiến nó phát sáng rực rỡ. Theo ước tính của NOIRLab, nhiệt độ của tinh vân này vào khoảng gần 14.700 độ C.

Các nhà thiên văn học cho biết ông Herschel từng vô cùng kinh ngạc trước vật thể này.

Trước đó, ông tin rằng các tinh vân thực chất là tập hợp những ngôi sao ở quá xa nên không thể quan sát riêng lẻ. Tuy nhiên, điểm sáng rõ rệt ở trung tâm NGC 1514 đã khiến ông thay đổi nhận định.

Trong một ghi chép năm 1791, Herschel viết rằng ông tin đám mây phát sáng này không phải do 'bản chất của một ngôi sao' tạo thành.

Dù hình ảnh mới cho thấy dường như chỉ có một nguồn sáng ở trung tâm tinh vân, các nhà khoa học xác nhận thực tế đây là một hệ sao đôi.

Hai ngôi sao này quay quanh nhau với chu kỳ khoảng 9 năm – được xem là chu kỳ dài nhất từng được ghi nhận đối với một cặp sao đôi nằm trong tinh vân hành tinh.

TIN LIÊN QUAN