Vì sao Na Uy thống trị Thế vận hội mùa đông?

Na Uy khép lại Thế vận hội mùa đông Milano Cortina 2026 với kỷ lục 18 HCV và tổng cộng 41 huy chương, đồng thời củng cố vị thế quốc gia thành công nhất lịch sử Olympic mùa đông. Từ Pyeongchang 2018 đến Bắc Kinh 2022 và giờ là Italia 2026, người Na Uy liên tục đứng trên đỉnh cao.

23/02/2026 18:27

Giờ đây, đó không còn là bất ngờ, mà là một thực tế khó phủ nhận: ở Thế vận hội mùa đông, Na Uy gần như không có đối thủ.

Na Uy là một quốc gia chỉ có khoảng 5,5 triệu dân, lại liên tục vượt qua những cường quốc đông dân như Trung Quốc (1,4 tỉ), Mỹ (342 triệu), Đức (84 triệu), Italia (59 triệu) hay Canada (40 triệu). Rõ ràng, họ đang làm điều gì đó đúng đắn.

VĐV Johannes Høsflot Klæbo (HCV), Martin Løwstrøm Nyenget (HCB) và Emil Iversen (HCĐ) ở nội dung 50 km xuất phát đồng loạt nam đều là vận động viên Na Uy

Không chỉ là quốc gia của tuyết

Việc một quốc gia Bắc Âu mạnh ở các môn thể thao mùa đông có thể không quá ngạc nhiên. Nhưng điều khiến Na Uy nổi bật là sự vượt trội trong thời gian dài và ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Những năm gần đây, Na Uy còn sản sinh các nhà vô địch Olympic ở bóng chuyền bãi biển, những ngôi sao điền kinh đẳng cấp thế giới, một chương trình ba môn phối hợp được ca ngợi là hàng đầu toàn cầu.

Viktor Hovland nằm trong nhóm golfer xuất sắc nhất thế giới. Casper Ruud từng vươn lên vị trí số 2 bảng xếp hạng ATP. Erling Haaland trở thành một trong những tiền đạo đáng sợ nhất của 'môn thể thao vua', còn Ada Hegerberg từng giành Quả bóng vàng nữ.

Thành công ấy không phải ngẫu nhiên. Có nhiều yếu tố góp phần tạo nên sức mạnh thể thao Na Uy, nhưng điểm chung xuyên suốt là sự chú trọng vào niềm vui và sự hứng thú, ngay từ cấp cơ sở.

Tại Na Uy, cho đến năm 12 tuổi, trẻ em tham gia thể thao không được ghi bảng điểm hay xếp hạng giải đấu. Áp lực thành tích gần như được loại bỏ. Không có sự thúc ép chuyên môn hóa quá sớm. Trẻ em được khuyến khích thử sức ở nhiều môn khác nhau.

Nếu một em nhận cúp, tất cả đều nhận cúp. Mục tiêu không phải là loại bỏ, mà là giữ chân càng nhiều trẻ em quay lại mùa giải tiếp theo càng tốt.

Giữ chân các VĐV hàng đầu

Với một quốc gia dân số khiêm tốn như vậy, Na Uy không thể để vuột mất những vận động viên mà năng lực thực sự có thể chỉ bộc lộ rõ vào cuối tuổi thiếu niên. Các huấn luyện viên tại đây vì thế rất thận trọng, không vội vàng đánh đồng những người phát triển thể chất sớm với những tài năng bền vững về lâu dài.

Tore Øvebrø – một chuyên gia thể thao Na Uy – cho rằng nhiều hệ thống lớn tập trung vào tuyển chọn sớm, mà thực chất là loại bỏ sớm. Trong khi đó, Na Uy có số lượng hạn chế, nên phải chăm sóc tất cả.

Erling Haaland từng tập luyện trong một nhóm phát triển gồm 39 nam và một nữ tại Bryne FK cho đến năm 16 tuổi. Nhóm không bị chia thành đội một, đội hai hay đội ba. Không ai bị loại bỏ. Và từ nhóm ấy, một số người đã trở thành cầu thủ chuyên nghiệp.

Johannes Høsflot Klæbo từng tin rằng mình sẽ trở thành cầu thủ bóng đá. Nhưng sau đó, anh nhận ra tiềm năng thật sự nằm ở trượt tuyết băng đồng. Tại Milano Cortina 2026, Klæbo giành 6 HCV, nâng tổng số HCV Olympic mùa đông lên 11 và trở thành vận động viên thành công nhất lịch sử đại hội. Đáng chú ý, 3 người từng giữ kỷ lục 8 HCV trước đó đều là người Na Uy.

Hệ thống của họ không tập trung vào việc phát hiện sớm rồi thúc ép thành tích, mà tạo điều kiện để vận động viên tự khám phá năng lực của mình. Khi họ bước vào chương trình đào tạo đỉnh cao, họ đã sẵn sàng cả về thể chất lẫn tâm lý.

Hợp tác, giao tiếp và quan tâm

Geir Jordet, Giáo sư tâm lý học và bóng đá tại Trường Khoa học Thể thao Na Uy ở Oslo, tóm gọn thành công của đất nước mình trong ba từ: 'Hợp tác, giao tiếp và quan tâm'.

Sau khi xác định được các vận động viên ưu tú, Na Uy hỗ trợ họ bằng hệ thống khoa học, công nghệ và tâm lý học hiện đại. Trung tâm Thể thao Olympic quốc gia nằm sát Đại học Thể thao, tạo nên sự liên kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và thực tiễn.

Văn hóa chia sẻ trong giới thể thao Na Uy rất mạnh. Các môn khác nhau cùng tập luyện, trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau. Khoảng cách giữa khoa học và thể thao gần như được xóa nhòa.

Triết lý của Na Uy có thể gói gọn trong tinh thần 'nước lên thuyền lên'. Các vận động viên, chương trình và môn thể thao hợp tác với nhau càng lâu càng tốt, chỉ cạnh tranh khi thực sự cần thiết.

Theo chuyên gia Tore Øvebrø, đến năm 25 tuổi, 93% dân số Na Uy từng tham gia một hình thức thể thao có tổ chức. Con số này cho thấy nền tảng thể thao của họ rộng lớn đến mức nào.

Từ nền tảng ấy, một hệ sinh thái thể thao được xây dựng trên niềm vui, sự bao dung và hợp tác đã sản sinh ra những nhà vô địch Olympic. Và khi mùa đông đến, quốc gia nhỏ bé 5,5 triệu dân ấy lại tiếp tục làm điều mà thế giới đã quen thuộc: chiến thắng.

Theo CNN

Theo N.THANH/baovanhoa.vn