Đồng bằng sông Cửu Long: Vì sao sụt lún, sạt lở giữa mùa khô?

Chỉ trong tháng 4-2026, trên địa bàn các tỉnh Tây Ninh, Đồng Tháp, Cà Mau và TP Cần Thơ đã xảy ra hơn 30 vụ sụt lún, sạt lở kè, đường giao thông gây thiệt hại nặng nề về tài sản, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống sinh hoạt, đi lại, giao thương của người dân. Điều bất thường là tình trạng này xảy ra trong mùa khô.

22/04/2026 06:54

Liên tiếp xảy ra sụt lún,sạt lở

Rạng sáng 21-4, một vụ sạt lở nghiêm trọng xảy ra khu vực cặp kênh xáng Cà Mau - Bạc Liêu (tuyến lộ tẻ Cống Chùa, khóm 13, phường Tân Thành, tỉnh Cà Mau) làm hư hỏng nhiều nhà cửa và tài sản của người dân. Tại hiện trường ghi nhận, phía trong bờ nhiều mảng đất bị sạt lở, trượt xuống lòng kênh, kéo theo 4 căn nhà bị nhấn chìm xuống kênh xáng Cà Mau - Bạc Liêu và thiệt hại hoàn toàn. Còn 2 căn nhà lân cận, phần nền cũng rạn nứt nên nguy cơ sạt lở tiếp tục là rất cao.

Cũng tại tỉnh Cà Mau, gần nửa tháng qua, việc sinh hoạt, đi lại, giao thương hàng hóa của hàng trăm hộ dân ở xã Cái Nước gặp nhiều khó khăn, do tuyến đường kênh xáng Đông Hưng đoạn qua ấp Khánh Tư bị sụt lún, sạt lở trên đoạn dài. 'Giờ muốn qua bên kia khu vực sạt lở phải đi bộ, còn vận chuyển hàng hóa, đưa con đi học bằng xe máy, ô tô phải đi đường vòng cả chục kilomet, mất nhiều thời gian, chi phí', bà Nguyễn Kiều Thơ, nhà gần điểm sạt lở, lo ngại. Trước đó, tuyến đường bị sụt lún, sạt lở hôm 9-4, tuy nhiên đến nay chính quyền địa phương chỉ gia cố tạm bằng cọc gỗ và lắp biển báo nguy hiểm, chưa khắc phục kiên cố vì chưa có vốn.

Đoạn đường trên tuyến kênh xáng Đông Hưng (xã Cái Nước, tỉnh Cà Mau) bị sạt lở nghiêm trọng, phải tạm dừng lưu thông đối với ô tô ẢNH: TẤN THÁI

Tại tỉnh Đồng Tháp, ngày 12-4, tuyến đê ngăn triều Phú An, cũng là đường giao thông nông thôn ở xã Bình Phú bị sụt lún, toàn bộ thân đê dài 75m chìm xuống sông. Hiện khu vực xung quanh xuất hiện nhiều vết nứt, có nguy cơ tiếp tục bị lún, sạt, đe dọa khoảng 500ha vườn sầu riêng đã cho trái. Tại xã Vĩnh Hưng (tỉnh Tây Ninh), một đoạn đường bờ đông sông Lò Gạch (ấp Xóm Mới) cũng bị sụt lún, sạt lở vào ngày 13-4. Mặt đường một đoạn dài 60m bị nứt toác, trượt dài về phía sông…

Lý giải nguyên nhân sạt lở vào mùa khô, ông Trần Quang Vinh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Tây Ninh, nhận định, vùng đất ven sông nhiều nơi là đất bồi tích (cát pha, bùn sét), kết cấu rời rạc, dễ mất ổn định khi thay đổi tải trọng và độ ẩm, do đó, khi bị khô, nứt, giảm liên kết, dễ sụt lún.

Một số chuyên gia về địa chất cũng nhận định, ở ĐBSCL, hệ thống giao thông, đặc biệt là giao thông nông thôn nằm dọc theo các sông, kênh, rạch nên dễ bị tác động khi xảy ra hạn hán. Nắng nóng gay gắt kéo dài làm mực nước trên các sông, kênh, rạch giảm nhanh, thậm chí khô cạn, làm mất phản áp nước lên thành bờ gây ra hiện tượng sạt lở, sụt lún, hư hỏng các công trình giao thông nông thôn và nhà ở ven sông; đồng thời làm gia tăng tình trạng rò rỉ, xói đáy cống và mất ổn định các công trình.

Do khai thác cát trên hệ thống sông Tiền và sông Hậu?

Một vấn đề đáng quan tâm khác là tình trạng khai thác cát quá mức trên hệ thống sông Mê Công (bao gồm sông Tiền, sông Hậu và các sông nhánh) cũng góp phần gây sụt lún, sạt lở đất. Hệ thống sông Mê Công là một dòng chảy nối nhau nên việc khai thác ở một khu vực vẫn có thể tác động đến khu vực khác.

Các nghiên cứu cho thấy, sông Tiền và sông Hậu nhiều đoạn hiện bị hạ thấp 4-5m so với khoảng 10 năm trước. Khi đáy sông chính bị hạ thấp, đáy của các sông nhánh cũng bị rút theo. Cát và phù sa trên sông Mê Công ngày càng ít dần do lượng nước đổ về ngày càng thấp. Thiếu cát và phù sa, bờ sông càng dễ bị sạt lở.

Tuyến đê bao kết hợp đường dân sinh tại xã Vĩnh Hưng, tỉnh Tây Ninh sụt lún nghiêm trọng dù chỉ vừa hoàn thành ẢNH: QUANG VINH

Trước tình trạng trên, ông Nguyễn Đức Thịnh, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Đồng Tháp, cho hay, đối với các khu vực xảy ra sạt lở, sở đã đề nghị chính quyền cơ sở duy trì lực lượng tại chỗ hướng dẫn, cảnh báo nguy hiểm, không để xảy ra thiệt hại về người. Đồng thời tham mưu UBND tỉnh khẩn trương có phương án khắc phục kiên cố; đẩy nhanh tiến độ các dự án cụm, tuyến dân cư để kịp thời bố trí chỗ ở ổn định cho người dân trong vùng sạt lở.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử cho biết, tỉnh đã phê duyệt kế hoạch thực hiện Đề án phòng, chống sạt lở bờ sông đến năm 2030. Về giải pháp công trình, tỉnh ưu tiên đầu tư các công trình phòng, chống sạt lở tại các khu vực dân cư tập trung để bảo vệ hạ tầng bên trong với tổng chiều dài khoảng 104km, dự kiến kinh phí thực hiện khoảng 7.000 tỷ đồng.

Cùng với đó, tỉnh cũng đang tập trung điều tra, xây dựng bản đồ cảnh báo vùng, địa bàn có nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất để tổ chức di dời nhà cửa, công trình. Tăng cường kiểm tra, ngăn chặn, xử lý việc xây dựng công trình, nhà cửa hoặc thực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh trái phép, sai phép làm ảnh hưởng hoặc gây sạt lở bờ sông, bờ biển.

Nhiều chuyên gia cho rằng, các địa phương vùng ĐBSCL cần nghiêm túc đánh giá lại hoạt động khai thác cát trên hệ thống sông Tiền và sông Hậu, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Để chủ động ứng phó với sụt lún đất, sạt lở, hạn chế thiệt hại, hàng năm, ngành môi trường các địa phương trong vùng cần 'siêu âm đáy sông', cập nhật biến động để cảnh báo người dân và có biện pháp kịp thời.

Theo Nhóm PV/Sài Gòn Giải Phóng