NASA phát hiện dấu vết cổ xưa nhất về nước trên sao Hỏa

Sử dụng radar xuyên đất, tàu thăm dò Perseverance của NASA đã phát hiện tàn tích ngầm của một vùng châu thổ sông cổ đại trên sao Hỏa. Đây được xem là một trong những bằng chứng lâu đời nhất cho thấy nước từng chảy trên bề mặt hành tinh láng giềng của Trái đất.

20/03/2026 09:21

Tàu thám hiểm Perseverance của NASA trên sao Hỏa. Ảnh: NASA

Các nhà nghiên cứu cho biết chiếc xe tự hành sáu bánh này đã phát hiện các đặc điểm địa chất ở độ sâu tới 115 feet (35m) dưới lòng đất, khi di chuyển quãng đường 3,8 dặm (6,1 km) trong miệng núi lửa Jezero – khu vực ở bán cầu bắc sao Hỏa từng được cho là bị ngập nước và chứa một hồ cổ đại.

Tàu Perseverance xác định được các lớp trầm tích và bề mặt bị xói mòn, cho thấy môi trường châu thổ, vùng trầm tích hình quạt lớn hình thành nơi một con sông đổ vào hồ.

Các nhà khoa học ước tính châu thổ bị chôn vùi này có niên đại khoảng 3,7 – 4,2 tỉ năm trước. Sao Hỏa, cũng như Trái đất, hình thành cách đây khoảng 4,5 tỉ năm, cho thấy cấu trúc này xuất hiện rất sớm trong lịch sử hành tinh.

Theo các nhà nghiên cứu, châu thổ này hình thành trước một đặc điểm tương tự gần đó, gọi là châu thổ phía Tây, có niên đại khoảng 3,5 – 3,7 tỉ năm trước.

Thiết bị radar RIMFAX trên tàu thăm dò phát các xung xuống dưới bề mặt và ghi nhận tín hiệu dội lại, từ đó lập bản đồ ba chiều lớp đất ngầm. Những phát hiện mới dựa trên dữ liệu sâu nhất mà RIMFAX thu thập được từ tháng 9.2023 - 2.2024, tương đương 250 ngày sao Hỏa.

Vì nước được coi là yếu tố then chốt cho khả năng tồn tại sự sống trong quá khứ, nên các bằng chứng về nước trên sao Hỏa đặc biệt được quan tâm. Hành tinh này hiện lạnh và khô, nhưng trong quá khứ từng có khí quyển dày hơn và khí hậu ấm hơn, cho phép nước lỏng tồn tại trên bề mặt.

'Dựa trên các đặc điểm do RIMFAX lập bản đồ, chúng tôi tin rằng miệng núi lửa Jezero từng chứa môi trường giàu nước cổ đại, có khả năng bảo tồn dấu hiệu sinh học tồn tại trước khi hình thành châu thổ phía Tây,' Emily Cardarelli, nhà khoa học hành tinh tại UCLA và là tác giả chính của nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances, cho biết.

Dấu ấn sinh học là các bằng chứng hóa học hoặc vật lý cho thấy sự sống trong quá khứ hoặc hiện tại.

Trên Trái đất, các vùng châu thổ sông thường tập trung trầm tích và tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật phát triển.

Năm ngoái, các nhà khoa học cho biết một mẫu đá do tàu Perseverance thu thập tại Jezero chứa dấu hiệu sinh học tiềm năng, dù các khoáng chất trong mẫu cũng có thể hình thành từ các quá trình phi sinh học. Mẫu đá này có niên đại khoảng 3,2 – 3,8 tỉ năm.

Từ năm 2021, tàu Perseverance đã thăm dò miệng núi lửa Jezero, nơi các nhà khoa học tin rằng từng có sông chảy vào và hình thành hồ nước.

'Thật thú vị khi RIMFAX cung cấp cái nhìn chi tiết về các trầm tích này, giúp giải mã nguồn gốc của chúng,' nhà khoa học hành tinh David Paige (UCLA), đồng tác giả nghiên cứu, cho biết. Theo ông, điều này cho thấy radar xuyên đất là công cụ rất giá trị trong nghiên cứu địa chất hành tinh.

Trước đó, các nhà khoa học Trung Quốc cũng cho biết radar trên tàu thăm dò Zhurong đã phát hiện dấu vết giống các bãi biển cổ đại ở vùng đồng bằng phía bắc sao Hỏa.

'Ngày càng có nhiều bằng chứng về nước lỏng trên sao Hỏa, từ các kênh chảy, hồ miệng núi lửa đến các trầm tích châu thổ – cả lộ thiên lẫn bị chôn vùi,' Cardarelli nói.

'Sao Hỏa rất đa dạng, và mỗi sứ mệnh thám hiểm lại hé lộ thêm một phần về quá khứ bí ẩn và sự hình thành ban đầu của hành tinh này,' bà nói.

TIN LIÊN QUAN