Cảnh giác biến chứng nặng khi dịch tay-chân-miệng bùng phát

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 ghi nhận số ca mắc tay-chân-miệng tăng cao trong những ngày đầu hè với nhiều diễn biến phức tạp, có trẻ đe doạ biến chứng thần kinh và tim mạch.

22/04/2026 10:40

Trẻ dưới 5 tuổi là đối tượng có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Trẻ dưới 5 tuổi là đối tượng có nguy cơ cao mắc tay-chân-miệng

Bệnh tay-chân-miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus đường ruột gây ra, phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Trong đó, chủng EV71 chính là thủ phạm thường xuyên gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, viêm cơ tim và phù phổi cấp. Bệnh lây lan rất nhanh qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp. Trẻ dưới 5 tuổi là đối tượng có nguy cơ cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Trong các ca tay-chân-miệng nhập Khoa Nhi, có trường hợp bệnh nhi N.M.C (12 tháng tuổi), khởi phát sốt 39,3 độ C, không co giật, không giật mình, có rét run, ho húng hắng, ho khan, chảy mũi dịch trong, nôn 3 lần/ngày, ăn uống kém và ban da rải rác mụn nước, một vài nốt ở lòng bàn chân, lòng bàn tay.

Trẻ được chẩn đoán tay-chân-miệng độ 2A, chỉ số mạch 152 lần/phút, nhịp thở 32 lần/phút, nguy cơ biến chứng tuần hoàn, dễ chuyển sang độ 3 nếu không được theo dõi sát.

Trẻ được theo dõi monitor liên tục để đánh giá dấu hiệu mạch-nhiệt độ-nhịp thở-SPO2 (độ bão hòa oxy máu), bệnh nhi được xử trí điều trị hiệu quả, kết hợp môi trường chăm sóc bảo đảm kiểm soát nhiễm khuẩn, hiện tại trẻ ổn định.

Môi trường là yếu tố quan trọng trong điều trị cho trẻ, không gian rộng thoáng, được cách ly ở buồng bệnh khu điều trị truyền nhiễm riêng biệt, tránh lây nhiễm chéo.

Các mốc thời gian theo dõi tình trạng của trẻ. Giai đoạn ủ bệnh (3-7 ngày), trẻ thường không có triệu chứng rõ rệt; Giai đoạn khởi phát (1-2 ngày): Trẻ bắt đầu sốt nhẹ, đau họng, biếng ăn, mệt mỏi và có thể bị tiêu chảy; Giai đoạn toàn phát (3-10 ngày): Đây là lúc các triệu chứng điển hình xuất hiện như: Loét miệng, lợi, lưỡi gây đau đớn, chảy nước bọt nhiều, trẻ bỏ ăn/bú; phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông.

Lưu ý 4 cấp độ của bệnh

Theo thạc sĩ Lê Minh Ngọc, Điều dưỡng trưởng Khoa Nhi, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, bệnh tay-chân-miệng được chia thành 4 cấp độ. Việc nhận biết con đang ở độ nào giúp cha mẹ có hướng xử lý đúng đắn. Ở độ 1, trẻ chỉ có phát ban hoặc loét miệng. Ở độ 2A, trẻ bắt đầu giật mình (dưới 2 lần/30 phút), sốt trên 39 độ C, nôn nhiều, lừ đừ, quấy khóc vô cớ. Ở độ 2B, trẻ giật mình trên 2 lần/30 phút, ngủ gà, mạch nhanh (>130 lần/phút), run chi, yếu liệt chi, lác mắt.

Độ 3, trẻ đã có biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp nặng: Mạch rất nhanh (>170 lần/phút), thở gấp, vã mồ hôi, da nổi vân tím, chi lạnh. Và khi ở độ 4, trẻ sẽ sốc, ngưng thở, phù phổi cấp (nguy cơ tử vong rất cao). Giật mình chới với khi nằm là dấu hiệu sớm của biến chứng thần kinh. Nếu thấy trẻ có biểu hiện này, ngay cả khi đang ngủ, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Trong bối cảnh dịch bệnh đang bùng phát, việc vệ sinh và chăm sóc đúng cách là lá chắn tốt nhất cho trẻ.

Theo đó, các bác sĩ khuyến cáo gia đình cần cho trẻ rửa tay bằng xà phòng thường xuyên (cả trẻ và người chăm sóc); tắm cho trẻ hàng ngày bằng nước sạch; sử dụng nước muối sinh lý để súc miệng cho trẻ.

Về chế độ ăn uống, cha mẹ lưu ý cho trẻ uống nhiều nước, ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu, chia nhỏ bữa ăn; tránh các thức ăn cay, nóng làm đau vết loét miệng. Cha mẹ chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp chườm ấm và mặc quần áo thoáng mát.

Nhiều phụ huynh vẫn chủ quan cho rằng trẻ chỉ bị sốt phát ban thông thường hoặc chờ các nốt phỏng mọc rõ mới đi khám. Thực tế, biến chứng của chủng EV71 có thể tiến triển rất nhanh chỉ trong vài giờ.

Vì thế, bác sĩ khuyến cáo nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu: Sốt cao liên tục không đáp ứng thuốc hạ sốt; giật mình chới với, hốt hoảng; đi đứng loạng choạng, run tay chân; nôn nhiều, lừ đừ, mệt mỏi quá mức; khó thở, tim đập nhanh.

Theo THIÊN LAM/Nhân dân