Cống hiến thầm lặng cho y học

Trại chăn nuôi Suối Dầu (Khánh Hòa), thuộc Viện Vaccine và Sinh phẩm y tế (IVAC - Bộ Y tế) là nơi nuôi ngựa duy nhất tại Việt Nam phục vụ sản xuất huyết thanh.

22/03/2026 08:18

Nhân viên y tế chuẩn bị dụng cụ trích huyết thanh. (Ảnh: CỘNG TÁC VIÊN)

Tại đây, những chú tuấn mã được chăm sóc đặc biệt, ngày ngày lặng thầm dâng hiến những giọt máu quý giá, làm nên chế phẩm y tế, góp phần giành lại sự sống cho con người trên 'lằn ranh' sinh tử.

Suối Dầu sáng xuân tiết trời dịu mát. Không gian khoáng đạt và yên tĩnh. Tôi và Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh, Trưởng Trại chăn nuôi Suối Dầu thả bước giữa cánh đồng cỏ mênh mông, xanh mướt. Anh Minh chia sẻ: 'Ở đây, có 25 ha đất chuyên trồng cỏ nuôi ngựa. Cỏ được chăm sóc, chế biến theo quy trình nghiêm ngặt để bảo đảm an toàn thực phẩm. Với trang trại rộng gần 120 ha, hiện chúng tôi đang nuôi gần 400 con ngựa để sản xuất huyết thanh; cung cấp cho toàn quốc ba nhóm huyết thanh chính: SAT (phòng uốn ván), SAR (phòng bệnh dại) và các loại huyết thanh kháng nọc độc rắn như hổ mang, cạp nia, lục đuôi đỏ, chàm quạp, đáp ứng nhu cầu điều trị cấp cứu cho hàng nghìn bệnh nhân trên cả nước. Hiện tại, đây đang là trung tâm cung cấp huyết thanh ngựa lớn nhất khu vực Đông Nam Á'.

Tháng 9/1895, sau khi thành lập Phòng thí nghiệm Yersin, tiền thân của Viện Pasteur Nha Trang ngày nay, bác sĩ A.Yersin đã tính tới việc lập trại nuôi ngựa để dùng trong sản xuất huyết thanh chống dịch hạch. Năm 1914, Ông quyết định chọn vùng Suối Dầu, nơi có đất đai bằng phẳng, phì nhiêu, khí hậu ôn hòa để làm trang trại trồng trọt, chăn nuôi hoàn chỉnh. Ý tưởng của bác sĩ A.Yersin từ 130 năm trước, đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Đưa chúng tôi đi thăm khu vực chuồng trại nuôi ngựa, anh Nguyễn Long Hồ, người có thời gian chăm sóc đàn ngựa đã hơn 30 năm cho biết, tuyển chọn ngựa nuôi cho trại là quy trình rất công phu, với tiêu chuẩn ngặt nghèo. Ngựa phải trong độ tuổi từ 4 đến 6 năm; trọng lượng từ 230kg trở lên và được khám sàng lọc sức khỏe, không bị dị tật bẩm sinh, không mắc bệnh, không có ký sinh trùng đường ruột và quan trọng nhất là phải đạt các chỉ tiêu về hằng số huyết học, sinh lý và sinh hóa. Ngựa rất nhạy cảm với môi trường, cho nên, trong quá trình nuôi, thức ăn cho ngựa phải hợp vệ sinh, cỏ phải được trồng riêng trong khuôn viên trại, hệ thống nước cung cấp cho ngựa phải được kiểm soát đạt tiêu chuẩn, chuồng trại luôn thoáng mát, sạch sẽ.

Theo hồ sơ, ngựa ở Trại chăn nuôi Suối Dầu được chăm sóc theo quy trình nghiêm ngặt của hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001-2008. Ngựa được bác sĩ thú y theo dõi và kiểm tra sức khỏe thường xuyên, con nào có dấu hiệu bất thường như ủ rũ, sốt, bỏ ăn,... sẽ được cách ly để bác sĩ khám, điều trị và có phương pháp chăm sóc đặc biệt. Khi ngựa được nuôi khỏe, nhân viên y tế thực hiện nhiệm vụ tiêm kháng nguyên/vaccine vào ngựa để máu ngựa có một lượng kháng thể đủ để tinh chế huyết thanh.

Sau đó, cũng theo một quy trình nghiêm ngặt khác, máu ngựa có kháng thể được lấy ra để tinh chế huyết thanh kháng bệnh. Chẳng hạn, muốn huyết thanh làm vaccine trị rắn cắn thì tiêm vào ngựa nọc độc rắn đã làm yếu đi, cơ thể ngựa sẽ tạo kháng thể. Nói nghe đơn giản, nhưng thực tế khi tiêm kháng nguyên, ngựa đã phải chống chọi rất vất vả.

'Giai đoạn này, nhìn ngựa thương lắm, nhiều con sốt, bỏ ăn, cho nên chúng tôi chăm sóc ở một chế độ đặc biệt, cả về dinh dưỡng lẫn y tế', anh Nguyễn Long Hồ xúc động nói.

Những cá thể ngựa sau khi nuôi phát triển đạt chuẩn sẽ được đưa ra khu nuôi cách ly 6 tháng. Bác sĩ thú y lập hồ sơ theo dõi sức khỏe, tâm lý; chỉ định chế độ dinh dưỡng và đóng mã số cập nhật vào hồ sơ để quản lý và khai thác huyết thanh. Huyết thanh được IVAC tinh chế theo quy trình công nghệ cao, tạo thành những chế phẩm y tế đạt tiêu chuẩn dùng trên người. Trước khi đưa vào quy trình lấy huyết thanh, ngựa được chăm sóc đặc biệt.

Anh Nguyễn Văn Minh cho biết thêm, ở trại có đội ngũ bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật trực tiếp theo dõi sức khỏe từng cá thể. Mỗi lần gây miễn dịch, mỗi lần lấy máu là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chuyên môn, kinh nghiệm và tinh thần trách nhiệm, với mục tiêu cao nhất là thu được những giọt máu chất lượng cao, đồng thời bảo đảm phúc lợi và an toàn cho đàn ngựa.

Theo anh Nguyễn Văn Minh, định kỳ, khi lượng kháng thể trong máu đạt đỉnh, mỗi cá thể ngựa khỏe mạnh có thể hiến từ 5 đến 8 lít máu/lần. Trung bình mỗi cá thể ngựa cung cấp khoảng 60 lít huyết thanh/năm. Chính những những giọt máu quý giá này đã góp phần giành lại sự sống cho con người ở những 'lằn ranh' sinh tử. Theo số liệu từ IVAC, nguồn huyết thanh từ ngựa Suối Dầu đã cung ứng cho khắp các bệnh viện từ tuyến trung ương đến địa phương. Nhiều ca bệnh uốn ván ác tính hay vết cắn từ loài rắn độc nhất thế giới đều được hóa giải nhờ những giọt máu quý giá này.

Theo số liệu từ IVAC, nguồn huyết thanh từ ngựa Suối Dầu đã cung ứng cho khắp các bệnh viện từ tuyến trung ương đến địa phương. Nhiều ca bệnh uốn ván ác tính hay vết cắn từ loài rắn độc nhất thế giới đều được hóa giải nhờ những giọt máu quý giá này.

Gắn bó với đàn ngựa suốt hơn 30 năm qua, anh Nguyễn Long Hồ chia sẻ: 'Chúng tôi có thể cảm nhận được cá tính, thậm chí tâm trạng vui, buồn, tính nết từng con ngựa. Khi ngựa ốm đau, tôi và đồng nghiệp túc trực theo dõi nhiệt độ, sức khỏe giúp ngựa sớm phục hồi sức khỏe. Ít người biết, ngựa là loài vật rất giàu tình cảm, có khả năng cảm nhận và biết biểu hiện cảm xúc với con người. Để có được một đàn ngựa khỏe là công sức miệt mài và tình thương của một tập thể gắn bó'.

Mỗi năm, Trại chăn nuôi Suối Dầu cung cấp 8.000-11.000 lít huyết thanh kháng uốn ván; 4.500 lít huyết thanh kháng dại; 1.000 lít huyết thanh kháng nọc rắn hổ mang; 300 lít huyết thanh kháng nọc rắn lục; 200 lít huyết thanh kháng nọc rắn chàm quạp và 200 lít huyết thanh kháng nọc rắn cạp nia. Từ nguồn huyết thanh thô này, mỗi năm, IVAC bào chế hàng triệu sản phẩm huyết thanh thành phẩm, kịp thời đến với bệnh nhân trên khắp cả nước, gồm: 2 triệu ống huyết thanh kháng uốn ván, 350.000 lọ huyết thanh kháng dại, 15.000 lọ huyết thanh kháng nọc rắn hổ mang và 50.000 lọ huyết thanh kháng nọc rắn lục,...

Thạc sĩ Nguyễn Văn Minh xúc động nói: 'Thông thường, ngựa có thể sống đến 30 năm. Nhưng những chú ngựa cho huyết thanh dù được chăm sóc đặc biệt cũng chỉ có quãng đời ngắn ngủi, từ 5 đến 6 năm, do phải liên tục chống chọi với độc tố tiêm vào cơ thể. Suốt cuộc đời phục vụ, một chú ngựa có thể hiến hàng trăm lít máu. Đó là sự cống hiến thầm lặng, đáng trân quý. Anh em ở đây đều nhận thức được điều đó, cho nên dành cho đàn ngựa của mình tình cảm yêu thương cũng như tinh thần trách nhiệm rất cao. Bởi vì, nhờ những giọt máu quý giá của ngựa, nhiều bệnh nhân được cứu sống'.

Chúng tôi đến viếng mộ bác sĩ A.Yersin, gần Trại chăn nuôi Suối Dầu. Ngôi mộ giản dị nằm trên một ngọn đồi nhỏ, chỉ ghi duy nhất dòng chữ: 'Alexandre Yersin - 1863-1943'. Còn nhớ, trong di chúc, ông viết: 'Khi tôi chết, tôi ước muốn được chôn cất ở Suối Dầu. Hãy giữ tôi lại với Nha Trang, đừng cho ai lấy tôi đi'. Cảm kích trước di nguyện thiêng liêng đó, trong cuốn Xứ Trầm Hương, nhà thơ Quách Tấn viết: 'Tuy là người ngoại quốc, nhưng Yersin sống ở Nha Trang gần 50 năm và lấy Khánh Hòa làm nơi 'sống gởi nạc, thác gởi xương'. Tình thâm, đức hậu của ông khiến người Khánh Hòa luôn luôn nhớ đến công ơn'.

Theo PHONG NGUYÊN/Nhân dân