Nâng cao năng lực khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền

Y học cổ truyền Việt Nam là kết tinh của trí tuệ dân tộc qua hàng nghìn năm lịch sử, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe của nhân dân.

22/02/2026 10:00

Đội ngũ Y, bác sĩ Học viện Y- Dược học cổ truyền Việt Nam và Bệnh viện Tuệ Tĩnh khám, tư vấn về sức khỏe cho người dân trên địa bàn xã Kiều Phú.

Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh, việc phát triển y học cổ truyền trong giai đoạn mới là 'đòn bẩy' đưa y học cổ truyền song hành với y học hiện đại trong khám, chữa bệnh cho người dân.

Thời gian qua, lĩnh vực y học cổ truyền ở nước ta đã có những bước tiến đáng ghi nhận. Hệ thống khám, chữa bệnh được đầu tư cả ở tuyến Trung ương và tuyến cơ sở; nhiều phương pháp điều trị như châm cứu, phục hồi sau tai biến, chấn thương, dưỡng sinh cùng nhiều bài thuốc cổ phương đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Đáng chú ý, nhiều bệnh viện y học cổ truyền đã chủ động kết hợp chặt chẽ y học hiện đại trong quá trình chẩn đoán, điều trị bệnh, chăm sóc sức khỏe cho người dân mang lại hiệu quả điều trị cao, ít tác dụng phụ.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, mạng lưới cơ sở khám, chữa bệnh y học cổ truyền tiếp tục được củng cố với 65 bệnh viện y học cổ truyền công lập, gồm: 5 bệnh viện tuyến Trung ương và 60 bệnh viện tuyến tỉnh; gần 90% số bệnh viện y học hiện đại có khoa hoặc tổ y học cổ truyền; 83,2% số xã triển khai khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền... Đối với hệ thống ngoài công lập, cả nước có 8 bệnh viện y học cổ truyền tư nhân và 6.028 phòng chẩn trị, phòng khám chuyên khoa y học cổ truyền (5 phòng có yếu tố nước ngoài); 471 phòng chẩn trị sử dụng phương pháp, bài thuốc gia truyền và 3.084 loại hình hành nghề khác.

Số lượt người bệnh sử dụng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh bằng y học cổ truyền chiếm khoảng 11,1% tổng số lượt sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh ở tuyến tỉnh và khoảng 24,4% ở tuyến xã. Tỷ lệ điều trị nội trú bằng y học cổ truyền, kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại chiếm 9,8% và tỷ lệ điều trị ngoại trú bằng y học cổ truyền, kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại lần lượt là 13,7% ở tuyến tỉnh và 25,6% ở tuyến xã…

Tuy nhiên, nhìn một cách toàn diện, y học cổ truyền vẫn chưa phát huy hết tiềm năng, thế mạnh vốn có. Thực tế thời gian qua cho thấy, việc đầu tư còn dàn trải, thiếu trọng tâm; nhiều phương pháp, bài thuốc quý chưa được nghiên cứu bài bản; cơ chế chính sách chưa thật sự 'mở đường' cho y học cổ truyền phát triển tương xứng với vai trò được kỳ vọng. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Lê Tuấn, Chủ tịch Hội Quân dân y Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, với sự phát triển nhanh chóng của y học hiện đại, người bệnh thường ưu tiên điều trị bằng phương pháp hiện đại, mặc dù có một số bệnh đạt hiệu quả khi điều trị bằng y học cổ truyền. Đáng chú ý, nhiều bài thuốc y học cổ truyền có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác triệt để, một số nghiên cứu chưa tuân thủ đúng nguyên tắc khoa học, chất lượng vị thuốc không đồng đều… dẫn đến kết quả chưa được công nhận rộng rãi; thậm chí, một số bài thuốc gia truyền chưa được nghiên cứu, phát triển kịp thời.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên, đầu tư cho y học cổ truyền không phải là đầu tư song song, mà là để tối ưu hóa hiệu quả chung của cả hệ thống y tế. Do vậy, Chỉ thị 25/CT-TTg xác định rõ việc đẩy mạnh phát triển nền y học cổ truyền trong giai đoạn mới chính là đổi mới mạnh mẽ về tư duy phát triển y học cổ truyền từ bảo tồn là chính sang bảo tồn đi đôi với phát triển, ứng dụng và hội nhập. Một trong những điểm nhấn quan trọng của chỉ thị này là yêu cầu rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù y học cổ truyền, trong đó có việc nghiên cứu mở rộng phạm vi thanh toán bảo hiểm y tế đối với thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và dịch vụ khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền... Đây là những vấn đề có ý nghĩa then chốt khi quyền lợi người bệnh được bảo đảm thông qua cơ chế bảo hiểm y tế, y học cổ truyền mới thật sự đi vào đời sống một cách bền vững, bình đẳng với y học hiện đại.

Từ thực tế hiện nay, việc nghiên cứu mở rộng phạm vi thanh toán bảo hiểm y tế đối với thuốc cổ truyền, dược liệu và dịch vụ khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền là bước ngoặt, mang tính quyết định. Khi hiệu quả điều trị của y học cổ truyền được thừa nhận thông qua cơ chế bảo hiểm y tế, người dân sẽ có thêm lựa chọn điều trị phù hợp, đặc biệt là những người cao tuổi, mắc bệnh mạn tính, ở khu vực nông thôn, miền núi.

Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh vào đầu tư xây dựng nâng cấp các cơ sở khám chữa bệnh y học cổ truyền; phấn đấu mỗi tỉnh, thành phố có ít nhất một bệnh viện hiện đại kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại. Đến năm 2030, 100% các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sẽ có bệnh viện đa khoa y học cổ truyền hoặc bệnh viện đa khoa y học cổ truyền kết hợp phục hồi chức năng tuyến tính; 95% bệnh viện đa khoa và bệnh viện chuyên khoa sẽ có giường bệnh hoặc khoa y, dược học cổ truyền; 100% trạm y tế xã, phường, thị trấn và các đơn vị tương đương sẽ triển khai hoạt động tư vấn sử dụng y, dược cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe hoặc tổ chức khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền… Việc tiếp tục xây dựng hướng dẫn chẩn đoán, phác đồ điều trị kết hợp, đặc biệt với các phương pháp không dùng thuốc chính là con đường để y học cổ truyền 'đi cùng' chứ không 'đi sau' y học hiện đại.

Hiện nay, Bộ Y tế đã và đang ban hành các bộ mã dùng chung thuật ngữ y học cổ truyền để chuẩn hóa dữ liệu, phục vụ triển khai bệnh án điện tử, liên thông khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế và sổ sức khỏe điện tử; tập trung xây dựng các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh, chuẩn hóa tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, theo đó các chương trình, đề án trọng điểm về y học cổ truyền tiếp tục được đẩy mạnh. Những mục tiêu trên hướng đến việc khẳng định vai trò quan trọng của y học cổ truyền trong hệ thống y tế, đồng thời nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Theo THANH MAI/Nhân dân