Nhận diện sớm những bất thường tâm lý, hành vi ở trẻ để ngăn hậu quả đáng tiếc

Những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều áp lực và trải nghiệm trong cuộc sống. Theo Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân, việc nhận diện sớm các dấu hiệu, đồng hành và hỗ trợ kịp thời có thể giúp trẻ vượt qua khó khăn trước khi vấn đề trở nên nghiêm trọng.

08/09/2026 11:00

Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân khám, tư vấn cho bệnh nhân. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Đừng bỏ qua những thay đổi bất thường ở trẻ

Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân - Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện đa khoa Phương Đông cho hay, các biểu hiện bất thường ở trẻ có thể thuộc hai nhóm chính.

Về cảm xúc, trẻ có thể buồn bã, lo âu, dễ kích thích, thất vọng, cảm giác quá tải hoặc khó thích nghi.

Về hành vi, trẻ có thể có những thay đổi hành vi rõ rệt, chống đối, xung đột, bốc đồng hoặc vi phạm các chuẩn mực xã hội.

Về nhận thức và chức năng, trẻ có thể khó tập trung, suy nghĩ tiêu cực, giảm khả năng học tập/làm việc hoặc khó duy trì các mối quan hệ.

Theo Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân, 'phản ứng với stress trầm trọng và rối loạn sự thích ứng - các rối loạn hỗn hợp về hành vi và cảm xúc' là một chẩn đoán chuyên môn thuộc nhóm phản ứng với stress và rối loạn sự thích ứng, chứ không có nghĩa người được chẩn đoán sẽ có hành vi bạo lực.

Tình trạng này có thể xuất hiện khi trẻ gặp những áp lực hoặc biến cố mà tại thời điểm đó chưa đủ khả năng thích nghi và điều chỉnh. Với thể rối loạn hỗn hợp về hành vi và cảm xúc, trẻ có thể vừa buồn bã, lo âu, căng thẳng, dễ tức giận, vừa có những thay đổi về hành vi như bốc đồng, chống đối hoặc khó kiểm soát bản thân.

Chuyên gia này nhấn mạnh, điểm quan trọng là không thể chẩn đoán từ một biểu hiện đơn lẻ. Cần xem xét mối liên hệ với tác nhân gây căng thẳng, thời điểm khởi phát, diễn biến, tiền sử và mức độ suy giảm chức năng.

Theo chuyên gia, thông thường không có một nguyên nhân duy nhất khiến trẻ gặp phải rối loạn thích ứng và những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Có thể liên quan đến đặc điểm tâm lý, khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ, những khó khăn trong gia đình, quan hệ bạn bè, áp lực học tập, bắt nạt hoặc những trải nghiệm khiến trẻ bị tổn thương.

Bên cạnh đó, môi trường internet cũng đáng lưu ý, nhất là khi trẻ đang có khó khăn tâm lý mà lại thường xuyên tiếp xúc với nội dung bạo lực, tiêu cực hoặc kích động.

Phát hiện sớm để kịp thời hỗ trợ trẻ

Theo Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân, phòng ngừa phải bắt đầu từ việc người lớn nhận ra những thay đổi của trẻ càng sớm càng tốt.

Cha mẹ nên quan tâm đến cảm xúc, các mối quan hệ và những điều con đang trải qua, chứ không chỉ quan tâm đến điểm số hay việc con có ngoan hay không.

Với Internet, cũng không nên chỉ cấm đoán mà cần đồng hành, giúp trẻ biết nhận diện nội dung độc hại, lời kích động và biết tìm người hỗ trợ khi gặp vấn đề.

Khi trẻ có những thay đổi bất thường kéo dài, hoặc có dấu hiệu muốn làm tổn thương bản thân hay người khác, gia đình và nhà trường cần tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn sớm.

Chuyên gia này cũng cho hay, điều đáng lưu ý là nếu những khó khăn này kéo dài mà không được phát hiện, hỗ trợ, khả năng điều chỉnh cảm xúc và hành vi của trẻ có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng có vấn đề sức khỏe tâm thần không đồng nghĩa với nguy hiểm hay bạo lực.

Về việc tình trạng này có gia tăng hay không, chuyên gia nhấn mạnh chưa nên khẳng định nếu không có số liệu đầy đủ. Nhưng rõ ràng trẻ ngày nay đang phải đối diện với nhiều áp lực hơn, trong đó có học tập, các mối quan hệ và môi trường internet. Với những trẻ đang dễ tổn thương, việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung tiêu cực, bạo lực hoặc kích động có thể trở thành một yếu tố tác động đến nhận thức và hành vi.

Khi xảy ra những vụ việc đáng tiếc liên quan đến trẻ em, chuyên gia cho rằng việc bảo vệ danh tính, hình ảnh và đời tư của các em cũng rất quan trọng. Việc để trẻ trở thành đối tượng bị cộng đồng mạng phán xét có thể gây thêm những tổn thương tâm lý.

Theo THIÊN LAM/Nhân dân