Thận trọng trong sử dụng thuốc kháng sinh

Việc lạm dụng thuốc kháng sinh gây ra hiện tượng kháng thuốc, khiến cho thời gian điều trị kéo dài, tăng tỷ lệ tử vong, ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh. Để khắc phục tình trạng này, người dân không tự ý mua và dùng kháng sinh, nhất là khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

04/01/2026 07:32

Chăm sóc, điều trị bệnh nhân kháng thuốc tại Bệnh viện đa khoa Đông Anh.

Sau gần một tuần được các y, bác sĩ Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, Bệnh viện đa khoa Đông Anh (Hà Nội) điều trị và chăm sóc, ông Chử Xuân Kỷ (75 tuổi), xã Đông Anh (thành phố Hà Nội) đã ngừng sử dụng kháng sinh và hết sốt, chỉ còn phải thở máy. Trước khi vào viện, ông bị bệnh phổi mãn tính, đái tháo đường, tăng huyết áp tình trạng nặng. Vào viện, người bệnh phải thở máy dài ngày, dùng nhiều đợt kháng sinh cho nên quá trình điều trị tương đối khó khăn, kéo dài. Đây là một trong nhiều trường hợp bị nhiễm phải vi khuẩn kháng thuốc đang được điều trị tại bệnh viện.

Lý giải về trường hợp bệnh nhân Chử Xuân Kỷ, bác sĩ chuyên khoa II Ngô Trung Hải, Trưởng khoa Hồi sức tích cực và chống độc (Bệnh viện đa khoa Đông Anh) cho biết: Tình trạng kháng thuốc xuất hiện và gia tăng chủ yếu do lạm dụng kháng sinh trong cộng đồng như việc người dân tự ý mua, dùng thuốc kháng sinh không cần thiết; sử dụng thuốc kháng sinh theo đơn của bác sĩ nhưng không đủ, đúng liều và thời gian, lây chéo trong bệnh viện... Bệnh nhân nhiễm phải vi khuẩn kháng thuốc làm kéo dài thời gian, gia tăng chi phí điều trị vì phải dùng kháng sinh liều cao kết hợp...

Để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc, các y, bác sĩ khuyến cáo và áp dụng các biện pháp, như: Thường xuyên rửa tay bằng dung dịch sát khuẩn tay nhanh hoặc xà-phòng trước và sau khi tiếp xúc với bệnh nhân; thực hiện vô khuẩn tất cả dụng cụ dùng riêng cho bệnh nhân; vệ sinh hằng ngày giường, bề mặt phòng bệnh bằng chất sát khuẩn; rác thải y tế của người bệnh được xử lý đúng quy định...

Hiện nay, kháng sinh được Tổ chức Y tế thế giới xếp vào danh sách 10 mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe toàn cầu. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ kháng kháng sinh cao trên thế giới. Đáng chú ý, tại Việt Nam đã xuất hiện nhiều loại vi khuẩn đa kháng thuốc (kháng với nhiều nhóm kháng sinh) và thậm chí là 'toàn kháng' (kháng với tất cả các loại kháng sinh).

Trong khi đó, kết quả một số nghiên cứu gần đây về tình hình sử dụng thuốc kháng sinh trong cộng đồng cho thấy, tỷ lệ người dân tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh không kê đơn lên tới 50% đến 70% ở một số vùng. Theo quy định của Bộ Y tế, kháng sinh là nhóm thuốc kê đơn, chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ và không được phép bán tự do, nhưng trên thực tế người dân vẫn dễ dàng mua được, kể cả những loại có tác dụng mạnh hoặc biệt dược mà không cần đơn thuốc.

Hậu quả của việc lạm dụng kháng sinh là làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh; đặc biệt việc sử dụng kháng sinh không đúng loại, không đủ liều hoặc thời gian điều trị sẽ khiến vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn mà còn có cơ hội thích nghi với thuốc. Khi vi khuẩn đã kháng thuốc, việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn thông thường trở nên khó khăn, phức tạp và tốn kém hơn. Nhiều trường hợp phải sử dụng các loại kháng sinh thế hệ mới, đắt tiền hơn.

Do vậy, để phòng chống kháng thuốc, các chuyên gia lĩnh vực dược khuyến nghị, mỗi người dân chỉ sử dụng thuốc kháng sinh khi được bác sĩ kê đơn; khi có chỉ định của bác sĩ cần dùng thuốc bảo đảm bốn đúng: 'Đúng liều', 'đúng thời gian', 'đúng thuốc' và 'đúng cách'. Không được chia sẻ hoặc sử dụng thuốc kháng sinh dư thừa của người khác, đồng thời ngăn ngừa nhiễm khuẩn bằng cách thường xuyên rửa tay sạch sẽ góp phần giảm bớt nguy cơ phải dùng đến thuốc. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh mà phải để bác sĩ chẩn đoán chính xác và kê đơn phù hợp.

Về phía các cơ quan quản lý, cần 'siết' việc bán thuốc kháng sinh không có đơn bằng các biện pháp như triển khai hệ thống đơn thuốc điện tử, từ đó có thể kiểm soát chặt chẽ việc bán thuốc theo đơn trên toàn quốc; tăng cường truyền thông nhận thức cộng đồng về nguy cơ của việc lạm dụng kháng sinh và tình trạng kháng thuốc. Mặt khác, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân kê đơn thuốc không đúng theo quy định của Bộ Y tế đã ban hành.

Theo Bài và ảnh: VÂN SƠN/Nhân dân