Vì yêu mà đến, vì thương mà ở lại Côn Đảo

Chiến tranh đã lùi xa 51 năm, nhưng nhiều cựu tù chính trị vẫn nguyện một lòng ở lại với Côn Đảo. Nhiều người trẻ cũng chọn đảo để yêu thương và gắn bó. Đặc khu Côn Đảo giờ đây không chỉ có di tích lịch sử mà còn có dấu ấn đậm sâu của những tình yêu với biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

04/05/2026 10:45

Sống ở nơi đồng đội đã hy sinh

Căn nhà cấp 4 của bà Huỳnh Thị Kim Loan nằm nép mình bên trại tù Phú Tường. Dù đã nghỉ hưu nhưng hàng ngày bà Loan vẫn chăm sóc di tích này. Bà kể về ba mình - cựu tù chính trị Huỳnh Văn Biện: 'Lúc má mang thai tôi thì ba đi bộ đội, sau đó bị bắt giam, rồi bị đày ra Côn Đảo. Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, ba về quê ở Cần Thơ. Sau khi thu xếp công việc ở quê nhà, ba đưa mấy má con tôi ra Côn Đảo, cùng với 152 người tù khác vực dậy sự sống từ nơi đây. Lúc đó tôi mới 12 tuổi…'.

Gạt những giọt nước mắt, bà nhớ lại: 'Sau khi ra đảo, ba tôi được bổ nhiệm làm Phó Ban Quản lý Khu Di tích Nhà tù Côn Đảo, trực tiếp hướng dẫn, thuyết minh cho mọi người về lịch sử nhà tù. Lớn lên, tôi theo nghiệp ba chăm sóc, bảo quản 19 điểm di tích, trong đó có Nghĩa trang Hàng Dương - nơi an nghỉ của hàng vạn chiến sĩ cách mạng yêu nước'.

Bà Huỳnh Thị Kim Loan nâng niu kỷ vật của ba - cựu tù chính trị Huỳnh Văn Biện

'Tôi luôn dạy con phải hiểu để yêu hòn đảo này hơn, góp sức xây dựng đảo cho xứng với ý nguyện của hàng vạn chiến sĩ cách mạng đã nằm lại nơi này', ông Nguyễn Xuân Viên (cựu tù chính trị duy nhất còn sống ở Côn Đảo) tâm sự

Hai Viên là tên gọi quen thuộc của người dân với ông Nguyễn Xuân Viên, cựu tù chính trị duy nhất còn sống ở Côn Đảo. Ở tuổi 82, ông Hai Viên lúc nhớ lúc quên nhiều thứ trong cuộc đời, nhưng dường như những ký ức về Côn Đảo vẫn còn vẹn nguyên trong tâm khảm ông. Giọng ông Hai Viên run run: 'Nhiều đêm không ngủ được, tôi lại ra nghĩa trang thắp hương. Tôi hiểu rằng, mình đang sống ở nơi mà đồng đội đã ngã xuống. Mỗi nén nhang thắp xuống chỉ để đồng đội hiểu rằng, tôi vẫn luôn ở đây và biết ơn với sự hy sinh của đồng đội'… Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, ông Hai Viên từ Côn Đảo về làm công an xã ở huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam trước đây (nay là TP Đà Nẵng). Một ngày, đồng đội ở Côn Đảo gọi điện: 'Chúng tôi cần các anh chung tay xây dựng Côn Đảo'. Thế là ông khăn gói trở ra đảo, làm hướng dẫn viên Khu di tích Nhà tù Côn Đảo, rồi làm Phó trưởng Ban Quản lý Di tích quốc gia huyện Côn Đảo. Ba người con của ông đều quay lại Côn Đảo sau khi tốt nghiệp đại học, trung cấp.

Viết tiếp câu chuyện hòa bình

Khi chiến tranh lùi xa, Côn Đảo từ vùng đất hoang sơ, hẻo lánh trở thành điểm đến du lịch đẳng cấp. Thành quả đó có máu xương của những chiến sĩ đã hy sinh, có mồ hôi, nước mắt của những người cựu tù chính trị ở lại, có những ngày tháng miệt mài của những người tình nguyện ra đảo xây dựng đời sống mới sau ngày giải phóng… Đó còn là thành quả của những người trẻ đến Côn Đảo viết tiếp câu chuyện hòa bình.

Anh Nguyễn Hoài Hận khởi nghiệp từ đặc sản hạt bàng ở Côn Đảo

Sinh ra và lớn lên ở Hậu Giang (nay là TP Cần Thơ), nhưng anh Nguyễn Hoài Hận (sinh năm 1990) chọn Côn Đảo để khởi nghiệp và xây tổ ấm. Anh yêu Côn Đảo như quê hương của mình và luôn ấp ủ ước mơ tạo ra sản phẩm độc đáo từ chính những sản vật đặc trưng ở đảo. Đầu năm 2022, anh quyết định thu mua hạt bàng trên đảo về xử lý, làm bánh. Hai tiệm bánh mang tên Hani Bakery bán các loại bánh quy hạt bàng Côn Đảo đã trở thành địa chỉ mua sắm quen thuộc của du khách.

Sản phẩm bánh quy hạt bàng của anh được công nhận là Sản phẩm nông nghiệp nông thôn tiêu biểu tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu năm 2022 và năm 2024, đoạt giải ba Cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu năm 2022. Năm 2023-2025, sản phẩm bánh quy hạt bàng và kẹo hạt bàng Hani cũng được chứng nhận là sản phẩm OCOP. Hiện nay, mỗi ngày cơ sở Hani Bakery sản xuất khoảng 400 hộp bánh quy, kẹo và mứt các loại từ hạt bàng. Du khách khi ăn bánh quy hạt bàng không chỉ thấy được vị ngon của bánh mà còn cảm nhận được tình người Côn Đảo.

Tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin, từng có việc làm với mức lương lý tưởng tại một tập đoàn nước ngoài, nhưng sau một chuyến du lịch tới Côn Đảo, năm 2018, anh Nguyễn Hoàng Phương (sinh năm 1991, sống tại An Giang) quyết định từ bỏ công việc, chọn vùng biển đảo xa xôi để làm du lịch theo cách của mình. Anh thành lập Công ty Du lịch Đảo Ngọc Travel kinh doanh đa dịch vụ: vé tàu, vé máy bay, tour du lịch trọn gói, tour trong ngày khám phá biển đảo, tour tâm linh, dịch vụ ăn uống… Anh Phương còn mở kênh YouTube và TikTok để 'khoe' vẻ đẹp của Côn Đảo, góp phần thu hút ngày càng nhiều du khách trong nước và quốc tế. 'Với tôi, Côn Đảo không chỉ là công cuộc mưu sinh mà còn là tình yêu, là duyên nợ… Tôi nguyện gắn bó lâu dài, góp phần xây dựng đảo xanh hơn, giàu hơn và đẹp hơn', anh Phương chia sẻ.

Theo QUANG VŨ/Sài Gòn Giải Phóng