Phát huy sự chủ động của chính quyền cơ sở nhằm thích ứng, chống chọi thiên tai

Năm 2025, việc thay đổi mô hình vận hành theo chính quyền hai cấp đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác phòng chống thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, chính quyền địa phương, nhất là cấp cơ sở cần phát huy vai trò chủ động, linh hoạt, xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với tình hình mới.

02/01/2026 08:01

Ngày 30/9, tại xã Nông Cống (Thanh Hóa), hàng nghìn hộ dân đang bị cô lập trong biển nước. (Ảnh: THANH TRÀ)

Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), năm 2025, thiên tai diễn ra dồn dập, khốc liệt, trên phạm vi rộng, mang nhiều yếu tố bất thường, vượt mức lịch sử. Trong đó, các cơn bão di chuyển nhanh, cường độ mạnh, trái quy luật.

Ngay đầu mùa, bão đã đổ bộ vào khu vực Trung Bộ, cuối năm vẫn tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến Bắc Bộ. Bên cạnh đó, mưa lớn cực đoan, lũ vượt lịch sử tại hơn 18 tuyến sông ở Bắc Bộ và Trung Bộ, gây ngập lụt nghiêm trọng tại nhiều đô thị và vùng trũng thấp từ miền núi phía bắc đến Nam Trung Bộ,… nhiều địa phương phải hứng chịu thiên tai kép, bão chồng bão, lũ chồng lũ, lũ quét, sạt lở đất, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản của nhân dân và Nhà nước.

Tính đến ngày 30/12/2025, thiên tai trên cả nước đã làm 468 người chết, mất tích, 741 người bị thương; 4.179 nhà bị sập, đổ, trôi, 348.834 nhà bị hư hỏng, tốc mái; 545.395ha lúa, hoa màu bị ngập úng, thiệt hại; 1.070km đê, kè, kênh mương bị thiệt hại; 140km bờ sông, bờ biển bị sạt lở... Tổng thiệt hại ước tính trên 98.677 tỷ đồng. Những con số nêu trên cho thấy mức độ nghiêm trọng của thiên tai, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường năng lực chống chịu, ứng phó kịp thời và hiệu quả hơn nữa.

Theo chuyên viên Phòng Phòng chống thiên tai, Chi cục Thủy lợi tỉnh Gia Lai Nguyễn Tường Vĩ, trong đợt mưa lớn vừa qua, trên địa bàn tỉnh ngập sâu diện rộng, gây thiệt hại lớn về nhà, tài sản của người dân. Nguyên nhân chính khiến thiệt hại nặng nề là tỉnh chưa có dữ liệu về vết lũ để theo dõi, đánh giá, dẫn đến gặp khó khăn cho ứng phó lũ lụt, cảnh báo sớm.

Rút kinh nghiệm từ thực tế này, để hạn chế thiệt hại, tỉnh đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa Chi cục thủy lợi và chính quyền cấp xã, nhằm phát huy vai trò chủ động của chính quyền cơ sở trong việc bảo vệ, duy tu và khai thác hiệu quả dữ liệu vết lũ. Với việc chủ động của cấp xã, hoạt động quan trắc ngập cộng đồng từng bước được duy trì chặt chẽ, có tính hệ thống trong quản lý rủi ro thiên tai tại Gia Lai.

Trong đợt mưa lớn vừa qua, trên địa bàn tỉnh ngập sâu diện rộng, gây thiệt hại lớn về nhà, tài sản của người dân. Nguyên nhân chính khiến thiệt hại nặng nề là tỉnh chưa có dữ liệu về vết lũ để theo dõi, đánh giá, dẫn đến gặp khó khăn cho ứng phó lũ lụt, cảnh báo sớm. Rút kinh nghiệm từ thực tế này, để hạn chế thiệt hại, tỉnh đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa Chi cục thủy lợi và chính quyền cấp xã, nhằm phát huy vai trò chủ động của chính quyền cơ sở trong việc bảo vệ, duy tu và khai thác hiệu quả dữ liệu vết lũ. Ông Nguyễn Tường Vĩ, Chuyên viên Phòng Phòng chống thiên tai, Chi cục Thủy lợi Tỉnh Gia Lai

Trong tháng 11 vừa qua, thành phố Huế xảy ra mưa lớn kỷ lục, chỉ trong 1 tháng đã 4 lần ngập sâu, gây thiệt hại lớn về tài sản cho người dân. Theo Chi cục Thủy lợi và Biến đổi khí hậu thành phố, mặc dù được cảnh báo lũ khá sớm, nhưng thông tin cảnh báo đôi khi khó hiểu với người dân và chính quyền cấp xã. Việc tiếp cận, truyền tin đôi khi chưa kịp thời và không diễn giải hết các tình huống cực đoan, bất thường.

Do vậy, chính quyền cấp xã và người dân cần được tập huấn, trang bị kiến thức, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin cảnh báo sớm, truy cập thông tin mưa, mực nước, độ sâu ngập theo thời gian thực… Đến thời điểm hiện tại, người dân và chính quyền trên địa bàn đã được tiếp cận thông tin, các trang thiết bị cảnh báo sớm thiên tai được tích hợp vào hệ thống chính thức của thành phố.

Do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, tình hình thiên tai sẽ ngày càng phức tạp, khó lường, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân và sự phát triển của đất nước.

Theo Phó Trưởng phòng Chính sách-Pháp chế, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Đào Hải Hà, thời gian tới cần phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của Chính phủ cũng như các bộ, cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương, các cơ quan liên ngành sao cho phù hợp với năng lực triển khai của mỗi cấp. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai; kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm tính thống nhất trong chỉ đạo, điều hành về phòng chống thiên tai. Cần nêu cao trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và người dân trong phòng ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai, hướng đến thay đổi nhận thức, hành vi.

Thêm vào đó, cần tập huấn, phổ biến kiến thức cho cộng đồng, nâng cao năng lực, kỹ năng phòng ngừa, ứng phó hậu quả thiên tai cho cán bộ thôn, bản, nhất là địa bàn vùng sâu, vùng xa cùng các kỹ năng nhận biết tình huống khẩn cấp và biện pháp phòng ngừa.

Theo TIẾN ĐẠT/Nhân dân