Kiến trúc Pháp cổ ở phía Đông TPHCM

Cổ kính, mang đậm phong cách kiến trúc châu Âu là những dấu ấn đặc trưng của những công trình kiến trúc cổ của Pháp tồn tại hơn 100 năm qua ở khu vực phía Đông TPHCM. Trong đó, nhiều công trình kiến trúc đến nay đã trở thành biểu tượng của địa phương.

25/01/2026 07:38

Những di sản độc đáo

Trong những di sản tạo nên sức cuốn hút cho du lịch ở khu vực phía Đông TPHCM hiện nay (Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây), các công trình kiến trúc mang phong cách Pháp có giá trị đặc biệt.

Ngọn Hải đăng không chỉ làm nhiệm vụ chỉ dẫn cho tàu thuyền hàng hải ra vào vịnh Gềnh Rái an toàn mà nhiều năm qua đã trở thành biểu tượng của Vũng Tàu. ẢNH: KHAFLYCAM

Theo ông Phạm Chí Thân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Bà Rịa - Vũng Tàu, trước đây địa phương có hàng trăm công trình kiến trúc kiểu Pháp trên 100 năm tuổi, qua thời gian hiện chỉ còn hơn 20 ngôi nhà kiểu kiến trúc Pháp, chủ yếu ở dạng biệt thự PO (Pavillon des officiers - dinh thự cho sĩ quan). Những công trình kiến trúc Pháp còn hiện hữu như: di tích lịch sử Bạch Dinh trên núi Lớn; ngọn hải đăng trên núi Nhỏ; khách sạn Grand (đường Nguyễn Du); nhà truyền thống Cách mạng Vũng Tàu (đường Ba Cu); trụ sở làm việc của UBND phường Vũng Tàu (đường Lý Thường Kiệt); Xí nghiệp Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro, Công ty Khí PV Gas (đường Lê Lợi)…

Kiến trúc sư (KTS) Nguyễn Đức Lập, Chủ tịch Hội KTS Bà Rịa - Vũng Tàu, thông tin, công trình kiến trúc Pháp được xây dựng ở Vũng Tàu khởi đầu cho quá trình đô thị hóa của người Pháp tại đây. Mỗi công trình đều mang nét đặc trưng riêng, hết sức ấn tượng, độc đáo, tồn tại cùng với thời gian và sự biến đổi của lịch sử. Dáng dấp của các công trình kiến trúc cổ Pháp tại khu vực phía Đông TPHCM là minh chứng cho quá trình hình thành một đô thị mang dáng dấp châu Âu hòa trộn cùng văn hóa đặc trưng bản địa.

Về kiến trúc, các công trình kiến trúc Pháp cổ có bố cục rõ ràng, tường dày 30 phân; mạch đứng phân vị mạch lạc; thường có vòm cuốn ở các cửa sổ; hành lang rộng và thoáng… Để phù hợp với khí hậu và văn hóa Việt Nam, các công trình kiến trúc Pháp thời này có điểm chung là sử dụng hệ thống mái có 2 lớp, trên mái ngói, dưới có trần, phần mái được thiết kế nhô ra để có thể chống chọi trước những cơn mưa lớn hay ánh nắng mặt trời gay gắt ở Việt Nam. 'Với đặc điểm này, các công trình kiến trúc Pháp về mùa hè thì mát mẻ, mùa đông lại rất ấm áp và còn có lợi thế chắc, bền', KTS Nguyễn Đức Lập nhận xét. Những ngôi biệt thự cổ trên từng được sử dụng làm thư viện, phòng trưng bày, trụ sở của các cơ quan, đơn vị, bảo tàng, thậm chí một số còn được tận dụng làm quán cà phê… Nét độc đáo của kiến trúc Pháp giữa lòng phố biển đã tạo nên mối lương duyên vô cùng hòa hợp, gần gũi và quyến rũ, rất hiếm đô thị biển nào có được.

Biểu tượng đặc sắc

Không chỉ có giá trị về mặt lịch sử, một số công trình kiến trúc Pháp cổ còn trở thành biểu tượng của vùng đất phía Đông TPHCM hôm nay. Trong đó có Di tích lịch sử Bạch Dinh, ngọn hải đăng, Nhà truyền thống cách mạng... Tiêu biểu nhất là Bạch Dinh, công trình mang đậm kiến trúc kiểu Pháp thế kỷ XIX. Tòa nhà có chiều cao 15m, dài 28m, rộng 15m, gồm 3 tầng: tầng hầm, tầng trệt và tầng lầu. Mặt ngoài của Bạch Dinh được trang trí hoa văn cổ xưa và những hình vẽ chân dung các vị thánh thời cổ Hy Lạp, cùng những gương mặt phụ nữ châu Âu xinh đẹp. Hoa cúc, hoa hướng dương viền từng mảng quanh ngôi nhà làm cho Bạch Dinh thêm lộng lẫy. Đôi chim công màu xanh ngọc, điểm xuyết những chấm bạc lấp lánh, đang xòe cánh múa làm cho dáng dấp ngôi nhà mang nét thanh thoát.

Việc gìn giữ và bảo tồn các kiến trúc Pháp cổ tại địa bàn phường Vũng Tàu là rất cần thiết, một mặt những tòa nhà này mang dấu ấn lịch sử về văn hóa, kinh tế, xã hội; mặt khác, các công trình từ lâu đã trở thành một nét văn hóa độc đáo, là điểm tham quan du lịch hấp dẫn du khách. Dĩ nhiên, việc gìn giữ và bảo tồn các kiến trúc Pháp này cần sự hỗ trợ chuyên môn về kiến trúc, lịch sử … Ông Vũ Hồng Thuấn, Chủ tịch UBND phường Vũng Tàu

Ngọn hải đăng Vũng Tàu cũng là một công trình kiến trúc cổ đẹp và trở thành biểu tượng của Vũng Tàu suốt nhiều năm qua. Công trình này được người Pháp xây dựng vào năm 1862, nằm ở độ cao 149m so với mực nước biển. Đến năm 1913, người Pháp xây dựng lại ngọn hải đăng, dời độ cao từ 149m lên 170m so với mực nước biển. Hải đăng Vũng Tàu được xem là một trong những hải đăng cổ xưa nhất Việt Nam và Đông Nam Á. Suốt nhiều năm qua, không chỉ là một công trình kiến trúc thông thường, ngọn hải đăng còn làm nhiệm vụ chỉ dẫn cho tàu thuyền hàng hải ra vào vịnh Gành Rái an toàn.

Nhà truyền thống cách mạng Vũng Tàu (số 1 đường Ba Cu, phường Vũng Tàu) từng là trụ sở Ủy ban Việt Minh, là một biệt thự đồ sộ 2 tầng thoáng mát, đủ tiện nghi, nằm sát biển ở khu Bãi Trước. Năm 1991, tòa nhà được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia và đổi tên thành Nhà truyền thống cách mạng Vũng Tàu. Ngày nay, nơi đây trở thành địa điểm tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch của TPHCM.

Theo QUANG VŨ/Sài Gòn Giải Phóng