Văn hóa - động lực mới để phát triển du lịch bền vững

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới, sự gắn kết giữa văn hóa và du lịch đang mở ra hướng phát triển bền vững cho nền kinh tế sáng tạo. Từ kinh tế đêm, không gian sáng tạo đến làn sóng du lịch âm nhạc, các mô hình này đang chứng minh tiềm năng định vị Việt Nam trên bản đồ văn hóa - du lịch khu vực.

14/01/2026 10:41

'Sức mạnh mềm' cho kinh tế sáng tạo

GS-TS Đào Mạnh Hùng, Chủ tịch Liên chi hội Đào tạo du lịch Việt Nam, cho biết, Việt Nam đang đặt mục tiêu để các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030, trong đó du lịch văn hóa là một trụ cột quan trọng. 'Điều này cho thấy công nghiệp văn hóa không chỉ là lĩnh vực của sáng tạo mà còn là động cơ thúc đẩy phát triển xã hội bền vững. Du lịch lúc này vừa là kênh quảng bá, vừa là bệ đỡ để công nghiệp văn hóa lan tỏa ra cộng đồng, hình thành những giá trị kinh tế gắn với bản sắc văn hóa Việt', GS-TS Đào Mạnh Hùng nêu ý kiến.

Gần đây nhất, sau thành công của bộ phim Mưa đỏ, Thành cổ Quảng Trị bỗng trở thành 'tọa độ cảm xúc' trên bản đồ du lịch Việt Nam. Nhiều địa danh gần đó như sân bay Tà Cơn, sông Thạch Hãn, cầu Hiền Lương… trở thành điểm đến được đông đảo du khách quan tâm. Thậm chí, nhà ga Lưu Xá (Thái Nguyên) - bối cảnh chỉ xuất hiện khá ngắn trong phim - cũng thu hút đông đảo giới trẻ đến tham quan, check-in. 'Điện ảnh đã làm được một điều kỳ diệu: biến những khung hình thành khung cảnh thật, biến người xem thành du khách', bà Lưu Thị Ngọc Mai, Phó Giám đốc Trung tâm Điện ảnh văn hóa, thể thao và du lịch Việt Nam (Bộ VH-TT-DL), chia sẻ.

Khách du lịch quốc tế tham quan Hà Nội bằng xích lô (ẢNH: KHIẾU MINH)

Một trong những thành công của du lịch từ điện ảnh không thể không nhắc đến Huế. Theo ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở VH-TT TP Huế, Huế từ lâu đã là bối cảnh của nhiều bộ phim nổi tiếng trong và ngoài nước: Đông Dương, Ngọn nến hoàng cung, Trăng nơi đáy giếng, Áo lụa Hà Đông, Mắt biếc, Gái già lắm chiêu, Linh miêu... Sau mỗi tác phẩm điện ảnh gây tiếng vang, lượng khách du lịch tìm đến các địa danh xuất hiện trong phim thường tăng rõ rệt.

Điển hình, sau khi bộ phim Gái già lắm chiêu V - Những cuộc đời vương giả ra mắt, khách tham quan cung An Định (bối cảnh chính của phim) tăng hơn 73%. Nhận thấy lợi thế kích cầu du lịch rất lớn từ điện ảnh, TP Huế có nhiều chính sách khuyến khích thiết thực, hiệu quả: hỗ trợ về mặt thủ tục nhanh gọn, phát triển nguồn nhân lực tại chỗ, ưu đãi miễn phí nhiều bối cảnh quay, hỗ trợ về công tác an ninh, an toàn giao thông, quảng bá truyền thông...

Từ việc được chọn làm bối cảnh quay cho các bộ phim, loại hình 'du lịch theo dấu phim' (film tourism) cũng đã và đang được triển khai hiệu quả ở nhiều địa phương. Phú Yên - xứ sở 'hoa vàng cỏ xanh' - nhanh chóng nắm bắt cơ hội, tạo tour phim trường, tổ chức sự kiện quảng bá. Kết quả là lượng khách tăng vọt, và Phú Yên trở thành điểm đến nổi bật.

Tại Huế, các địa điểm như Cây cô đơn, quán cà phê Mắt biếc, đồi Vọng Cảnh… đã được các đơn vị lữ hành đưa vào khai thác trong các tour tham quan sau thành công của phim Mắt biếc. Hay tour khám phá non nước Cao Bằng qua lăng kính Thám tử Kiên… cũng đưa khán giả trở lại nhiều địa điểm nổi tiếng trong phim.

Concert - hướng đi mới thúc đẩy du lịch

Năm 2025, có hơn 810 sự kiện âm nhạc lớn, nhỏ đã được diễn ra hoặc công bố tại Việt Nam. Sự phát triển, tăng số lượng các buổi hòa nhạc (concert) và đại nhạc hội, siêu lễ hội âm nhạc ở nhiều tỉnh, thành phố như Hà Nội, TPHCM, Quảng Ninh, Huế, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Phú Quốc (An Giang)… phản ánh sự trỗi dậy của ngành công nghiệp biểu diễn trong nền kinh tế sáng tạo.

Nhu cầu trải nghiệm trực tiếp của khán giả kéo theo làn sóng đầu tư vào hạ tầng sân khấu, kỹ thuật trình diễn chuyên nghiệp. Đồng thời làn sóng đầu tư hạ tầng không gian nghĩ dưỡng, tiện ích giải trí… tạo ra hiệu ứng du lịch tốt đối với người dân, du khách trong và ngoài nước.

Cuối năm 2025, sự kiện đại nhạc hội Y-Concert diễn ra tại 'thành phố du lịch' Ocean City nằm tại khu vực phía Đông Hà Nội và một phần Hưng Yên đã thu hút gần 95.000 lượt khán giả từ nhiều tỉnh, thành phố. Hơn 50 nghệ sĩ trình diễn từ 14 giờ ngày 20-12 tới 0 giờ 25 ngày 21-12 tạo nên concert quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại Việt Nam.

Trước đó, nơi đây từng đón hơn 230.000 khán giả đến tham gia 3 đêm nhạc trong chuỗi concert 'Anh trai vượt ngàn chông gai'. Khác với chuyện đi xem ca nhạc rồi về trước đây, rất đông khán giả đến xem concert đã dành thời gian trải nghiệm các tiện ích trong khu vực, như nghỉ dưỡng tại các homestay, khách sạn, tham gia vui chơi, ăn uống, mua sắm…

Các concert cá nhân của một số nghệ sĩ cũng góp phần tăng lượng khách du lịch cho địa phương. Có thể kể đến như Live concert 'See the Light' của Mỹ Tâm tại sân vận động Mỹ Đình quy tụ hơn 40.000 khán giả; 'Soobin Live Concert: All-rounder The Final' của Soobin tổ chức 3 đêm tại Hà Nội và TPHCM thu hút khoảng 15.000-20.000 khán giả mỗi đêm; concert 'Sketch A Rose Concert' của Hà Anh Tuấn tại TPHCM có hơn 20.000 khán giả…

Ngoài ra, Việt Nam cũng đang dần trở thành điểm đến mới của nghệ sĩ quốc tế, như tour diễn 'Übermensch World Tour' của G-Dragon với gần 100.000 khán giả, hay 'Asia - Europe International New Music Festival 2025' với hơn 300 nghệ sĩ quốc tế tham gia…

Từ những kỷ vật đến hào khí tiếp nối

Không chỉ các sự kiện giải trí quy mô lớn, những thiết chế văn hóa truyền thống như bảo tàng, di tích lịch sử cũng đang tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị của du lịch văn hóa. Tại Bảo tàng TPHCM, không gian trưng bày 'Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại Sài Gòn' là một ví dụ tiêu biểu cho cách kể lịch sử bằng trải nghiệm, giúp công chúng - đặc biệt là người trẻ - tiếp cận ký ức dân tộc một cách sinh động.

Một trong những tư liệu gây xúc động mạnh là hình ảnh Tráng đoàn Lê Lai thuộc tổ chức Thanh niên Tiền phong tiến chiếm Dinh Khâm sai (nay là Bảo tàng TPHCM), bắt giữ Khâm sai Nguyễn Văn Sâm lúc 22 giờ ngày 24-8-1945. Lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên nóc dinh giữa biển người cách mạng đã trở thành biểu tượng cho thắng lợi trọn vẹn của cuộc tổng khởi nghĩa.

Sức hút của các di tích lịch sử - văn hóa được thể hiện rõ qua những con số cụ thể. Theo số liệu từ Sở Du lịch TPHCM, trong 4 ngày nghỉ lễ Tết Dương lịch 2026, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa đạo Củ Chi thu hút khoảng 32.950 lượt khách, tăng hơn 40% so với cùng kỳ năm 2025. Những con số này cho thấy, các không gian di sản, di tích lịch sử tiếp tục là điểm đến hấp dẫn trong xu hướng du lịch trải nghiệm gắn với tìm hiểu lịch sử, văn hóa.

Từ những concert quốc tế, các sản phẩm điện ảnh, không gian sáng tạo đô thị đến từng hiện vật lặng lẽ trong bảo tàng và di tích lịch sử, có thể thấy một điểm chung: văn hóa chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với con người và đời sống đương đại. Từ đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành trụ cột tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.

Vở hát bội thể nghiệm không lời Sanh vi tướng - Tử vi thần (tác giả: NSƯT Hữu Danh - Anh Kiệt, đạo diễn: NSND Trần Ngọc Giàu) được đánh giá là 'cú hích' đặc biệt, đáp ứng được nhu cầu tổ chức sân khấu phục vụ du khách.

Các trình thức biểu diễn của nghệ sĩ đã giảm bớt những vũ đạo cầu kỳ, đẩy nhanh tiết tấu câu chuyện; âm nhạc, ánh sáng, phục trang cũng được thay đổi theo hướng hiện đại hơn, vừa giữ được bản sắc nghệ thuật hát bội, vừa tạo sự sinh động, gần gũi và hấp dẫn với người xem, nhất là các du khách quốc tế.

Mới đây, chương trình Sắc ấn ngọc Nam Phương (tác giả: Quỳnh Xuân - Binh Hùng, đạo diễn: Binh Hùng) được Sở VH-TT TPHCM chỉ đạo Nhà hát Nghệ thuật hát bội TPHCM thực hiện, trở thành sản phẩm văn hóa chủ lực phục vụ du khách. Vở diễn được đầu tư dàn dựng công phu, trình diễn nhiều loại hình nghệ thuật như hát bội, múa bóng rỗi…, giới thiệu khái quát về sự hình thành và phát triển của hát bội trong đời sống xã hội. Vở đã phục vụ hơn 3.000 khán giả qua 8 suất diễn trong dịp cuối năm 2025, đầu năm 2026.

Theo NHÓM PV/Sài Gòn Giải Phóng