- TS VŨ MINH ĐỨC, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD-ĐT):
Giữ chân đội ngũ chuyên gia đầu ngành
Dự thảo Thông tư quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn tuyển giáo viên ở các trường học. Đây là lần đầu tiên nhà giáo sau khi nghỉ hưu được quy định hợp đồng toàn thời gian, bảo đảm tính ổn định, gắn bó lâu dài với đơn vị công tác, đồng thời chuẩn hóa công tác quản lý nhân sự, tạo cơ sở pháp lý cho tuyển dụng, bố trí, phân công nhiệm vụ, đánh giá và sử dụng đội ngũ.
![]()
Học sinh Trường THPT Lê Thị Hồng Gấm (phường Xuân Hòa, TPHCM) trong một giờ học. ẢNH: THU TÂM
Điểm mới của dự thảo là quy định nhà giáo nghỉ hưu được tham gia nhận xét, đánh giá, khen thưởng, xử lý kỷ luật người học theo quy định pháp luật và quy chế tổ chức hoạt động của cơ sở giáo dục. Điều này giúp xác lập quyền hạn chuyên môn đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu tương đương nhà giáo cơ hữu. Trước đây, giáo viên/giảng viên sau nghỉ hưu làm việc theo hình thức hợp đồng chỉ được xem là đội ngũ 'hỗ trợ' lực lượng cơ hữu hoặc tham gia giảng dạy thuần túy.
Đặc biệt, quy định về xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; xét, phong tặng danh hiệu nhà giáo nhân dân, nhà giáo ưu tú đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu là điểm mới mang tính đột phá. Quy định nhằm tận dụng tối đa 'chất xám' của đội ngũ nhà giáo giàu kinh nghiệm, khuyến khích nhà giáo giỏi tiếp tục nghiên cứu, công bố khoa học và dìu dắt thế hệ trẻ. Trước đây, nhiều nhà giáo tâm huyết, có công trình nghiên cứu xuất sắc nhưng vì đã nghỉ hưu nên gặp khó khăn khi làm hồ sơ xét các danh hiệu này. Quy định góp phần giải quyết bài toán thiếu hụt nhân sự chất lượng cao, giúp các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp giữ chân đội ngũ chuyên gia đầu ngành để đảm bảo các chỉ tiêu về chất lượng và mở ngành đào tạo.
- TS HOÀNG NGỌC VINH, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT):
Ngăn ngừa lạm dụng chính sách
Sử dụng nhà giáo thỉnh giảng và nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu là nhu cầu có thật của các cơ sở giáo dục nhưng còn khoảng trống pháp lý. Quy định mới nhằm đưa hoạt động vào khuôn khổ quản lý rõ ràng hơn về tiêu chuẩn, hợp đồng, trách nhiệm và quản trị chất lượng. Điểm tích cực của dự thảo là nhìn đúng nhu cầu thật, cho phép tận dụng chất xám và kinh nghiệm của những người còn khả năng giảng dạy sau nghỉ hưu. Mặt khác, quy định giúp các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong việc mời người dạy ở các lĩnh vực, môn học còn thiếu giáo viên/giảng viên, thuận tiện hơn trong công tác kiểm định và minh bạch hóa dữ liệu đội ngũ giảng dạy.
Tuy nhiên, dự thảo Thông tư còn hạn chế ở chỗ chưa có hàng rào ngăn ngừa lạm dụng chính sách. Nếu không quy định chặt, nhiều nơi có thể dùng lực lượng này như giải pháp thay thế lâu dài cho đội ngũ cơ hữu. Ngoài ra, tiêu chí đánh giá chất lượng đầu ra của hoạt động thỉnh giảng và hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu còn nặng về quản lý hồ sơ mà nhẹ về chất lượng thực dạy. Rủi ro của chính sách là có thể giúp các cơ sở giáo dục hợp thức hóa việc thiếu hụt nhân lực thay vì đầu tư phát triển đội ngũ. Cùng với đó, nếu không có tiêu chí tuyển dụng công khai có thể dẫn đến thiếu minh bạch, thậm chí xảy ra tiêu cực trong sử dụng đội ngũ. Đặc biệt, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ, không phải nhà giáo có kinh nghiệm nào cũng cập nhật tốt phương pháp giảng dạy, đáp ứng yêu cầu sử dụng công nghệ. Vì vậy, nếu quy định không chặt, không đánh giá kỹ lưỡng tác động, cái được hợp thức hóa không chỉ là nguồn lực mà cả sự dễ dãi trong quản lý nhân lực.
- ThS LÊ NGỌC ĐIỆP, nguyên Trưởng phòng Giáo dục tiểu học (Sở GD-ĐT TPHCM):
Kho tài nguyên kinh nghiệm cho giáo viên trẻ
Tôi cho rằng việc Bộ GD-ĐT lấy ý kiến về quy định nhà giáo nghỉ hưu được ký hợp đồng giảng dạy toàn thời gian là vấn đề đặt ra rất đúng lúc. Thực tế hiện nay cho thấy, nhiều trường ngoài công lập đã mời nhà giáo nghỉ hưu tiếp tục phụ trách công tác quản lý, giảng dạy, góp phần củng cố uy tín, thương hiệu cho cơ sở giáo dục ngoài công lập. Đây là cách nhằm tiếp tục phát huy kinh nghiệm, kỹ năng sư phạm, kiến thức chuyên môn của đội ngũ nhà giáo sau nhiều năm cống hiến cho môi trường sư phạm. Trong bối cảnh giáo dục cả nước đang đối mặt với bài toán thiếu hụt nguồn tuyển giáo viên, đây là giải pháp rất kịp thời để bổ sung.
Kinh nghiệm sau nhiều năm đứng trên bục giảng của người thầy đã nghỉ hưu chính là kho tài nguyên quý giá giúp đội ngũ giáo viên trẻ học hỏi, hoàn thiện kỹ năng, kiến thức chuyên môn. Giáo dục hiện nay không chỉ là truyền thụ tri thức mà còn rèn đạo đức, nhân cách cho học trò, vì vậy đội ngũ nhà giáo lớn tuổi sẽ làm rất tốt nhiệm vụ này.