Ẩn mình trong bùn đất, tấn công bất ngờ, Whitmore có thể trở nặng chỉ sau vài ngày

Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) vừa phát đi khuyến cáo về bệnh Whitmore, một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra, thường xuất hiện trong môi trường đất, bùn và nguồn nước bề mặt ô nhiễm.

22/04/2026 14:48

Mới đây, giới chức Thái Lan cảnh báo ngành y tế nước này đang bước vào 'cuộc chạy đua với thời gian' khi số ca mắc bệnh melioidosis (còn gọi là sốt đất) liên tục gia tăng. Từ đầu năm đến giữa tháng 4, cả nước đã ghi nhận 732 ca mắc, trong đó có 23 trường hợp tử vong. Diễn biến đáng lo ngại này buộc hệ thống giám sát dịch tễ phải siết chặt, các lực lượng y tế duy trì trạng thái sẵn sàng cao khi nguy cơ vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Phó phát ngôn viên Chính phủ Thái Lan Lalida Periswiwatana cho biết, Bộ Y tế đang theo dõi sát tình hình, đồng thời khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác với căn bệnh tưởng chừng hiếm gặp nhưng có thể diễn tiến nhanh, nguy hiểm nếu không được phát hiện kịp thời.

Theo giới chuyên môn, 'sốt đất' thực chất là bệnh Whitmore - một bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Loại vi khuẩn này tồn tại phổ biến trong đất, bùn và nguồn nước bề mặt bị ô nhiễm, có thể xâm nhập vào cơ thể người qua vết thương hở, đường hô hấp hoặc tiêu hóa, tiềm ẩn nguy cơ gây bệnh nặng.

Bộ Y tế cảnh báo, nguy cơ mắc bệnh có thể gia tăng sau các đợt mưa lớn, ngập lụt, bão lũ và khuyến nghị người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe.

Theo Cục Phòng bệnh, vi khuẩn gây bệnh Whitmore có thể xâm nhập vào cơ thể qua các vết trầy xước, vết thương hở trên da khi tiếp xúc với đất, bùn hoặc nước bẩn; qua đường hô hấp khi hít phải bụi hoặc giọt nước nhiễm khuẩn; hoặc qua việc sử dụng nguồn nước, thực phẩm bị ô nhiễm.

Điều đáng lo ngại là bệnh Whitmore có biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác nên việc chẩn đoán sớm gặp không ít khó khăn. Bệnh có thể tiến triển nặng với các triệu chứng như viêm phổi, áp xe tại nhiều cơ quan, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và nguy cơ tử vong cao nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Vi khuẩn gây bệnh Whitmore tồn tại tự nhiên trong đất, bùn và nguồn nước bề mặt bị ô nhiễm.

Những người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận, bệnh phổi mạn tính, suy giảm miễn dịch hoặc thường xuyên tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn được xác định là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Theo Bộ Y tế, Whitmore là bệnh ít gặp, không lây lan phổ biến từ người sang người mà chủ yếu liên quan đến phơi nhiễm từ môi trường. Bệnh được ghi nhận nhiều tại khu vực Đông Nam Á và Bắc Australia. Tại Việt Nam, mỗi năm vẫn xuất hiện một số ca mắc rải rác, đặc biệt nguy cơ tăng cao sau các đợt mưa lũ.

Để phòng bệnh, Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân hạn chế tiếp xúc trực tiếp với đất, bùn, nước đọng, đặc biệt tại khu vực ô nhiễm hoặc ngập úng sau mưa bão. Khi lao động, làm ruộng, dọn vệ sinh môi trường hoặc tiếp xúc với bùn đất, nước bẩn, người dân cần sử dụng các phương tiện bảo hộ như giày, ủng, găng tay.

Bên cạnh đó, các vết thương hở cần được che chắn cẩn thận, tránh tiếp xúc với nước bẩn, bùn đất. Người dân không nên đi chân trần ở khu vực ngập úng, hạn chế tắm hoặc bơi ở ao hồ, kênh rạch nghi ô nhiễm, đặc biệt khi cơ thể có vết thương ngoài da.

Bộ Y tế cũng nhấn mạnh việc giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với đất, bùn, nước bẩn và trước khi ăn uống; đồng thời sử dụng nguồn nước sạch, bảo đảm an toàn thực phẩm để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Đối với người có bệnh nền, nguy cơ mắc Whitmore cao hơn nên cần đặc biệt chú ý các biện pháp phòng bệnh và chủ động bảo vệ các tổn thương trên da. Nếu sau khi tiếp xúc với đất, bùn hoặc nước bẩn mà xuất hiện các dấu hiệu như sốt, ho, đau ngực, khó thở, nổi áp xe hoặc nhiễm trùng kéo dài, người dân cần đến cơ sở y tế ngay để được khám và điều trị kịp thời.

Bệnh nhân A.D, 50 tuổi, được chẩn đoán áp xe vùng cổ gáy trái và lưng do Burkholderia pseudomallei (hay còn gọi là bệnh Whitmore) điều trị tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Ảnh: Bệnh viện cung cấp

Liên quan đến căn bệnh này, PGS.TS Đỗ Duy Cường, Chủ tịch Hội đồng chuyên ngành Bệnh nhiệt đới Hệ thống Y tế Vinmec, Giám đốc Trung tâm Bệnh nhiệt đới Vinmec Times City cho biết, Việt Nam là vùng dịch tễ lưu hành Whitmore, do đó người dân không nên chủ quan.

Theo ông, người dân cần tránh tiếp xúc trực tiếp với đất, nước bẩn ứ đọng lâu ngày, nhất là khi có vết thương ngoài da hoặc mắc các bệnh nền. Việc mang dụng cụ bảo hộ khi làm nông nghiệp là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa vi khuẩn xâm nhập qua da.

'Việt Nam là vùng dịch tễ lưu hành Whitmore. Khi người bệnh bị sốt, có các ổ viêm, áp xe nhiều nơi cần nghĩ ngay đến nguy cơ mắc Whitmore, đặc biệt ở người có bệnh nền đái tháo đường. Việc phát hiện sớm vi khuẩn qua cấy bệnh phẩm có ý nghĩa rất quan trọng trong điều trị, giúp giảm nguy cơ tử vong', PGS.TS Đỗ Duy Cường nhấn mạnh.

Trước nguy cơ bệnh Whitmore gia tăng sau mưa lũ, Bộ Y tế khuyến cáo người dân không nên hoang mang nhưng tuyệt đối không chủ quan, cần chủ động phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Theo Văn Hiền/Nhà báo và Công luận