'Ăn rừng, ngủ lán' canh giữ 'báu vật sống' giữa đại ngàn Tây Nguyên

Giữa đại ngàn Tây Nguyên nắng gió, quần thể trắc quý hiếm ở Rừng đặc dụng Đăk Uy, xã Đăk Mar (Quảng Ngãi) được bảo vệ nghiêm ngặt ngày đêm bằng hàng rào, thép gai và những con người ngày đêm 'ăn rừng, ngủ lán'. Không chỉ giữ rừng, họ đang giữ một 'báu vật sống' - nơi từng mầm xanh được đánh đổi bằng mồ hôi và sự hy sinh thầm lặng.

03/04/2026 07:30

Dựng hàng rào, vây thép gai thay nhau canh giữ quần thể trắc quý hiếm

Những năm qua, Rừng đặc dụng Đăk Uy hiện lên như một 'báu vật sống' mà thiên nhiên còn lưu giữ. Trên diện tích hơn 530ha, cánh rừng ấy không chỉ là nơi chứa nhiều loài thực vật quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam mà còn sở hữu quần thể cây trắc lớn nhất và quý hiếm nhất Việt Nam với hơn 3.500 cây.

Quần thế trắc quý hiếm nằm trong khu rừng Đặc dụng Đăk Uy

Ngoài những cây trắc cổ thụ hơn 100 năm tuổi với đường kính hơn 1m, dưới tán rừng già hàng nghìn cây trắc con vẫn bền bỉ vươn lên đón nắng, như một lời khẳng định rằng đại ngàn này vẫn đang hồi sinh từng ngày.

Ông Trần Thanh Tân - Phó Giám đốc Ban Quản lý Rừng đặc dụng Đăk Uy, cho biết: 'Do sở hữu quần thể trắc cổ thụ nên hơn 530ha này được xếp vào rừng đặc dụng. Diện tích trải dài hơn 5km dọc theo Quốc lộ 14. Bao quanh cánh rừng là khu dân cư sinh sống đông đúc. Do giáp đường lớn, gần khu dân cư nên rừng trắc luôn tiềm ẩn nguy cơ bị các đối tượng lén lút xâm nhập để khai thác trái phép'.

Khu rừng hiện có hơn 1.200 cây gỗ trắc hơn 100 năm tuổi

Theo ông Tân, trắc thuộc nhóm IIA, là loài cây gỗ quý hiếm, trên thị trường hiện nay, gỗ trắc được mua với giá 100.000 - 800.000 đồng/kg. Chính vì giá trị kinh tế rất cao nên trắc luôn được thương lái săn lùng, thu mua với giá đắt đỏ trên thị trường.

Nhiều năm trước, lâm tặc thường dùng những thủ đoạn tinh vi và sẵn sàng chống trả để khai thác trắc trái phép. Nhằm bảo vệ rừng trắc cổ thụ này, năm 2016 tỉnh Kon Tum cũ (nay là tỉnh Quảng Ngãi) đã đầu tư gần 27 tỷ đồng để xây dựng hơn 5km tường rào bê tông cao trên 1,8m, phía trên lắp đặt dây kẽm gai, bao quanh khu rừng trắc. Tại những đoạn chưa có tường bê tông, lực lượng chức năng tiếp tục dựng cọc bê tông kết hợp kéo dây kẽm gai để bảo vệ hơn 530ha rừng đặc dụng.

Nhằm bảo vệ rừng cây trắc quý hiếm trên, lực lượng chức năng đã dựng hàng rào, vây thép gai thay nhau canh giữ quần thể trắc quý hiếm

Việc xây dựng hệ thống rào chắn này nhằm hỗ trợ lực lượng chức năng ngăn chặn các đối tượng xâm nhập trái phép, gây khó khăn cho các đối tượng tẩu thoát. Đây cũng được xem như 'lá chắn' kiên cố, răn đe những hành vi xâm hại rừng trắc quý hiếm.

Diện tích quản lý rộng nhưng chủ rừng - Ban Quản lý Rừng đặc dụng Đăk Uy chỉ có 10 cán bộ, trong đó 5 người là lực lượng chuyên trách, túc trực ngày đêm để bảo vệ rừng trắc. Chính vì vậy công tác quản lý bảo vệ rừng nơi đây càng gặp nhiều khó khăn, vất vả.

Công trình bảo tồn và phát triển cây trắc quý hiếm tại rừng Đặc dụng Đăk Uy

Trước số lượng lớn cây trắc quý, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kon Tum cũ (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi) đã yêu cầu lực lượng kiểm lâm và các chủ rừng lân cận tăng cường thêm 18 người, luân phiên hỗ trợ Ban Quản lý Rừng đặc dụng Đăk Uy bảo vệ rừng. Đến nay, tổng cộng có 28 người được bố trí luân phiên túc trực tại rừng trắc này.

'Ngoài dựng tường rào, vây thép gai canh giữ từng cây trắc cổ thụ quý hiếm còn sót lại ở Tây Nguyên. Đơn vị đã xây dựng 6 nhà bảo vệ rừng và 17 lán tạm tại các vị trí trọng điểm, đặc biệt ở những nơi có cây trắc đường kính lớn', ông Tân cho biết.

Túc trực ngày đêm bảo vệ 'kho báu' độc nhất ở Tây Nguyên

Theo ghi nhận của PV, nhiều cây trắc cổ thụ trong rừng đặc dụng Đăk Uy được quấn tôn phủ kín từ gốc đến ngọn nhằm ngăn chặn nguy cơ bị lâm tặc xâm hại. Bên cạnh tôn, cây trắc còn được quấn thêm lớp thép gai quanh thân, đặc biệt ở vị trí sát gốc, nơi lâm tặc thường ra tay khai thác.

Lớp tôn này được ví như 'áo giáp' sắt, khi có tác động sẽ phát ra tiếng động, giúp lực lượng bảo vệ rừng kịp thời phát hiện, ngăn chặn. Lo ngại lâm tặc len lỏi vào cưa trộm, lực lượng bảo vệ rừng còn dựng thêm lán tạm sát gốc để túc trực ngày đêm.

Quần thể trắc quý hiếm được bảo vệ nghiêm ngặt ngày đêm bằng thép gai quấn từ thân cây đến ngọn

Gắn bó với rừng trắc suốt 8 năm qua, ông Phan Đăng Nhâm (SN 1973, trú xã Bờ Y, tỉnh Quảng Ngãi) chưa có đêm nào được ngủ tròn giấc. Nghe tiếng động, ông đều phải lọ mọ tìm đến tận nơi để kiểm tra. Nhà cách khu rừng hơn 50km, nhưng mỗi tháng ông Nhâm chỉ được nghỉ phép 2 ngày để về thăm nhà.

'Ở đây gần như không có đêm nào anh em được ngủ trọn giấc. Dù ngày hay đêm, lúc nào cũng phải cảnh gác, chỉ cần nghe tiếng động là phải đi kiểm tra ngay. Những ngày mưa gió hay nắng gắt kéo dài khiến việc tuần tra càng thêm vất vả', ông Nhâm nói.

Những gốc trắc cổ thụ ở rừng Đặc dụng Đăk Uy

Tương tự, ông A Thoa (xã Đăk Nông, Quảng Ngãi) cũng có hơn 8 năm 'ăn rừng, ngủ lán' để bảo vệ rừng trắc. 'Cuộc sống trong những căn lán tạm lụp xụp giữa rừng trắc cũng vô cùng thiếu thốn, nhưng nhiều năm qua tôi và các anh em cũng đã quen. Điều khiến chúng tôi lo lắng nhất là những đêm mưa bão, khi nguy cơ cây rừng gãy đổ luôn rình rập. Nghề lâm nghiệp ở đâu cũng phải đối mặt với vất vả, nguy hiểm nên anh em trong tổ luôn động viên nhau, tăng cường tuần tra để bảo vệ từng cây trắc, không để xảy ra tình trạng bị xâm hại', ông Thoa chia sẻ.

Nhiều cây trắc vẫn được 'khoác áo giáp' bằng tôn và thép gai, kín từ gốc đến thân. Khi có tác động, lớp 'áo giáp' ấy sẽ phát ra âm thanh – như một lời báo động giữa rừng sâu, để những người nuôi rừng phù hợp với thời gian có mặt. Không chỉ vậy, gần 30 chú chó cũng được nuôi dưỡng, trở thành những 'người bạn đồng hành' trung thành, cùng lực lượng bảo vệ rừng tuần tra, phát hiện dấu hiệu bất ngờ.

Những nhân viên của Ban quản lý rừng Đặc dụng Đăk Uy túc trực ngày đêm bảo vệ 'kho báu' độc nhất ở Tây Nguyên

Gắn bó với rừng suốt nhiều năm, những người như ông Nhâm hay ông Thoa đã quen với cuộc sống 'ăn rừng, ngủ lán'. Xa gia đình, mỗi tháng chỉ vài ngày trở về, họ chấp nhận đổi những tiện nghi đời thường để giữ lấy sự an yên cho cánh rừng. Những đêm mưa bão, nhưng chưa bao giờ họ rời bỏ vị trí của mình. Chính sự bền bỉ và hy sinh thầm lặng ấy đã tạo nên một 'lá chắn sống' kiên cường. Hơn 7 năm qua, khu rừng vẫn được giữ nguyên vẹn, không xảy ra bất kỳ vụ xâm hại nào.

Giữa đại ngàn rộng lớn, rừng trắc không chỉ là tài nguyên quý hiếm, mà còn là biểu tượng của sự sống được giữ bằng mồ hôi, công sức và cả những đêm dài không ngủ của lực lượng bảo vệ rừng.

Theo Bài và ảnh: Trần Hiền/Nhà báo và Công luận