Cân lại 'tấm vé vàng' IELTS trong cuộc đua vào đại học

Đề xuất cộng tối đa 1,5 điểm cho chứng chỉ IELTS trong Dự thảo Quy chế tuyển sinh đại học 2026 đang đặt lại một câu hỏi không mới nhưng chưa bao giờ hết nóng: Nên đánh giá năng lực ngoại ngữ của thí sinh như thế nào để vừa khuyến khích học thật, vừa bảo đảm công bằng trong tuyển sinh?

08/02/2026 09:00

Theo dự thảo, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) chia điểm cộng trong tuyển sinh thành ba nhóm: Điểm thưởng cho thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia, Olympic quốc tế nhưng không sử dụng quyền xét tuyển thẳng; điểm xét thưởng cho thí sinh có thành tích đặc biệt, năng khiếu; và điểm khuyến khích dành cho thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế.

Với chứng chỉ IELTS, thí sinh chỉ được lựa chọn một trong hai cách sử dụng: hoặc quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, hoặc cộng điểm thưởng với mức tối đa 1,5 điểm.

Các cơ sở đào tạo không được phép áp dụng đồng thời cả hai cách cho cùng một chứng chỉ.

Đề xuất cộng tối đa 1,5 điểm IELTS đang làm 'nóng' dư luận tuyển sinh đại học 2026. Ảnh: Phenikaa

Quy định này ngay lập tức tạo ra những luồng ý kiến trái chiều. Một bên lo ngại 'giảm giá trị' của chứng chỉ quốc tế; bên còn lại cho rằng đây là bước điều chỉnh cần thiết để chấm dứt tình trạng một thành tích được tính hai lần, gây mất cân bằng trong xét tuyển.

PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng Ban Tuyển sinh – Hướng nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội chỉ ra bất cập đã tồn tại nhiều năm qua.

Theo ông Hải, thí sinh có IELTS 7.0 thường được quy đổi thành điểm tối đa môn Tiếng Anh, sau đó lại tiếp tục được cộng điểm thưởng, trong khi học sinh đạt giải quốc gia môn Toán hoặc các môn khác chỉ được hưởng một lần ưu tiên ở mức thành tích cao nhất.

'Một thành tích nhưng được hưởng lợi gấp đôi rõ ràng là không công bằng', ông Hải thẳng thắn nhận định.

Từ góc nhìn chính sách, TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Đại học, Cao đẳng Việt Nam, cho rằng việc điều chỉnh mức cộng điểm IELTS là phù hợp với xu hướng đánh giá toàn diện năng lực học sinh.

Theo ông, ngoại ngữ quan trọng, nhưng không nên trở thành 'đòn bẩy' quá lớn làm lu mờ kết quả học tập phổ thông.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh một yếu tố then chốt: Sự ổn định của chính sách. Bất kỳ thay đổi nào trong tuyển sinh đều tác động trực tiếp đến kế hoạch dài hạn của học sinh và nhà trường, do đó cần lộ trình rõ ràng và nhất quán.

Lý giải thêm về định hướng điều chỉnh, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT), cho biết việc sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học đã được triển khai từ năm 2017.

Ngoại ngữ hiện là chuẩn đầu ra bắt buộc của hầu hết chương trình đào tạo đại học, song thực tế cho thấy không ít sinh viên chậm tốt nghiệp vì không đạt chuẩn này.

Trong bối cảnh hội nhập, ngoại ngữ vẫn là công cụ quan trọng để học tập và mở rộng cơ hội nghề nghiệp, vì vậy việc duy trì xét tuyển bằng chứng chỉ ngoại ngữ là yêu cầu khách quan.

Theo ông Thảo, điểm mới của dự thảo là đảm bảo nguyên tắc công bằng và khai thác đúng năng lực ngoại ngữ của thí sinh. Nếu chứng chỉ ngoại ngữ được dùng để quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, trọng số không vượt quá 1/3 tổng điểm theo thang 30. Ngược lại, nếu dùng để cộng điểm thưởng, mức tối đa là 1,5 điểm.

'Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được sử dụng một lần, hoặc để thay thế môn ngoại ngữ, hoặc để cộng điểm khuyến khích', ông Thảo nhấn mạnh, đồng thời cho biết từ năm 2026 Bộ GD&ĐT sẽ hướng dẫn quy đổi thống nhất trong toàn hệ thống.

ELTS vẫn được thừa nhận nhưng lợi thế không còn 'nhân đôi'. Ảnh: Phenikaa

Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến từ bạn đọc cho thấy tranh luận xung quanh IELTS không chỉ là câu chuyện kỹ thuật tuyển sinh, mà còn chạm đến triết lý đánh giá năng lực.

Độc giả Trần Đức Chí (Hà Nội) cho rằng thí sinh đạt IELTS 6.5 'một cách thực chất' hoàn toàn có khả năng đạt điểm cao trong kỳ thi Tiếng Anh THPT nếu ôn luyện đúng hướng.

Tuy nhiên, ông Chí cũng chỉ ra sự khác biệt căn bản giữa hai hình thức đánh giá, khi IELTS được thiết kế để phân hóa mạnh, còn kỳ thi tốt nghiệp phải gánh quá nhiều mục tiêu, khó đạt độ phân loại như một bài thi chuẩn hóa quốc tế.

Trong khi đó, độc giả Hoàng Hải (Ninh Bình) ủng hộ việc hạ mức cộng điểm IELTS, bởi chi phí học và thi chứng chỉ này quá cao, dễ tạo bất lợi cho học sinh vùng khó khăn.

'Việc cộng điểm lớn cho IELTS vô tình khoét sâu khoảng cách điều kiện kinh tế, thay vì phản ánh đúng năng lực. Thậm chí, ông đề xuất loại bỏ hoàn toàn các chứng chỉ quốc tế khỏi hệ thống xét tuyển, chỉ giữ lại kỳ thi chung hoặc các kỳ đánh giá năng lực do trường đại học tổ chức', anh Hải bày tỏ.

Một quan điểm dung hòa được độc giả Nguyễn Thanh Tâm (TP Hồ Chí Minh) đưa ra: 'Nên để các trường tự quyết mức quy đổi IELTS thành điểm môn Tiếng Anh, nhưng không cộng thêm điểm thưởng vượt quá thang 10'.

Bởi lẽ, trong xét tuyển, tổng thể năng lực học tập vẫn phải được đặt lên hàng đầu, tránh tình trạng điểm Tiếng Anh 'đội' tổng điểm lên mức phi lý so với các môn cốt lõi.

Rõ ràng, câu chuyện điểm cộng IELTS không đơn thuần là cộng bao nhiêu điểm, mà là lựa chọn cách đánh giá nào để vừa khuyến khích học sinh đầu tư nghiêm túc vào ngoại ngữ, vừa không biến một chứng chỉ thành 'đường tắt' quá rộng trong cuộc đua vào đại học.

Dự thảo Quy chế tuyển sinh 2026, với những điều chỉnh đang được lấy ý kiến, vì thế được kỳ vọng sẽ là bước cân chỉnh lại chiếc 'cán cân' công bằng trong tuyển sinh – nơi mỗi thành tích chỉ được ghi nhận đúng giá trị của nó, không hơn, không kém.

Theo Văn Hiền/Nhà báo và Công luận