Hồi sinh xứ đảo và hành trình gìn giữ sắc xanh đại dương

Giữa làn nước trong xanh Quy Nhơn, đảo Nhơn Châu - xã đảo duy nhất của tỉnh Gia Lai - đang chứng kiến sự hồi sinh kỳ diệu của đại dương. Từ những rạn san hô từng bị suy kiệt vì khai thác quá mức đến khoảnh khắc rùa mẹ về bãi cát đẻ trứng sau nhiều năm vắng bóng, tất cả là kết quả của hành trình bền bỉ, thầm lặng 'giữ biển để nuôi người' của chính cư dân nơi đây.

20/02/2026 14:36

Hồi sinh xứ đảo duy nhất của Gia Lai

Đảo Nhơn Châu (hay còn gọi là đảo Cù Lao Xanh) cách bờ biển Quy Nhơn (Gia Lai) khoảng 24km nổi tiếng với bãi biển trong xanh, cát trắng mịn và các rạn san hô đa dạng, là điểm đến lý tưởng cho du khách yêu thiên nhiên, muốn tránh xa sự xô bồ. Nhơn Châu là xã đảo duy nhất của tỉnh Gia Lai. Hòn đảo nhỏ chỉ hơn 4km2, với 15km đường bờ biển, nơi sinh sống của hơn 2.600 cư dân.

Nhiều năm trước, cuộc sống người dân phụ thuộc hoàn toàn vào biển. Tuy nhiên do khai thác quá mức, rác thải nhựa và hoạt động du lịch thiếu kiểm soát khiến rạn san hô suy giảm, rùa biển biến mất, nguồn lợi thủy sản ít dần.

Chính quyền đã thành lập tổ cộng đồng nhằm bảo tồn rạn san hô, phục hồi hệ sinh thái biển

Để cứu biển, chính quyền địa phương đã phối hợp với ngư dân và các tổ chức bảo tồn thành lập Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Châu nhằm bảo tồn rạn san hô, phục hồi hệ sinh thái biển và bảo vệ rùa biển sinh sản. Mô hình này giúp ngăn chặn đánh bắt tận diệt, thúc đẩy du lịch sinh thái và chuyển đổi sinh kế bền vững cho người dân xã đảo.

Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Châu có 37 thành viên, phần lớn là người dân và đoàn viên thanh niên tình nguyện. Nhiệm vụ của các thành viên là lặn biển dọn rác, khoanh vùng bảo vệ rạn san hô, giám sát hoạt động du lịch, nhắc nhở ngư dân không đánh bắt trong khu vực cấm. Họ luôn tích cực thực hiện các biện pháp bảo vệ và phục hồi tài nguyên biển, giúp hệ sinh thái rạn san hô đang dần 'sống lại'.

Đảo Nhơn Châu đang hồi sinh

Anh Hồ Minh Hiếu (23 tuổi, Phó Bí thư Đoàn xã Nhơn Châu) là một trong những thành viên nhiệt huyết nhất của Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Châu. Từ nhỏ Hiếu đã say mê những dải san hô nhiều màu rực rỡ dưới làn nước trong xanh. Khi tròn 18 tuổi, anh tình nguyện tham gia Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Tranh thủ những ngày nghỉ, Hiếu cùng các thành viên trong tổ lặn biển, dọn rác, quan trắc san hô hoặc thả phao tiêu khoanh vùng cấm.

Chia sẻ với PV, anh Hiếu trải lòng: 'Công việc thầm lặng nhưng gian nan vì mỗi lần lặn xuống biển, các thành viên phải đối mặt với sóng mạnh, dòng chảy xiết, đôi khi phải lặn sâu hàng chục mét. Mình cũng từng bị cha mẹ phản đối gay gắt bởi công việc được xem là 'vác tù và hàng tổng' này. Khi đó, tôi chỉ cười rồi giải thích với cha mẹ rằng, giữ san hô, giữ biển là giữ kế sinh nhai của mình. Dần dần, cha mẹ cũng thay đổi suy nghĩ, thậm chí còn động viên tôi cố gắng'.

Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Châu ngoài bảo tồn rạn san hô, phục hồi hệ sinh thái biển còn có nhiệm vụ bảo vệ rùa biển sinh sản

Không chỉ đối mặt với rác thải, rạn san hô còn bị đe dọa bởi loài sao biển gai, sinh vật ăn san hô rất nhanh. Mỗi lần phát hiện, anh Hiếu cùng đồng đội lại lặn xuống, dùng gậy gỡ từng con. Đến nay, Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Châu đã khoanh vùng bảo vệ 22ha rạn san hô, trong đó có 2ha vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt.

Theo kết quả khảo sát gần đây, độ phủ san hô ở khu vực này phục hồi hơn 30%. Con số ấy chưa phải là con số lớn, nhưng đây là tín hiệu khả quan về sự hồi sinh của rạn san hô. Sự phục hồi này là kết quả của việc quản lý, giám sát và bảo vệ môi trường biển tại khu vực, mang lại niềm hy vọng lớn cho cư dân ven biển.

Hành trình bảo vệ rùa biển – linh hồn của đại dương

Nếu san hô được ví như 'hoa của biển', thì rùa biển chính là linh hồn của đại dương. Ở Nhơn Châu, hình ảnh rùa bò lên bãi cát đẻ trứng từng là ký ức đẹp của bao thế hệ. Mới đây, vào một đêm trăng thanh tháng 8/2025, người dân phát hiện một ổ trứng rùa biển vừa nở tại Bãi Đông. Nhiều rùa con đã tự bò ra biển, bãi cát vẫn còn in rõ dấu chân.

Tất cả 11 con rùa được nở thành công tại bãi biển Nhơn Châu

Phát hiện rùa biển con vừa nở, người dân xã đảo Nhơn Châu đã cùng nhau đào tìm, thả 11 con rùa trở lại biển an toàn. Tất cả rùa biển con được tìm thấy đều được người dân mang thả về biển. Trong ổ chỉ còn 3 quả trứng hỏng, số còn lại đều nở thành công.

Từ đó, mỗi mùa sinh sản đến, người dân lại cắt cử người trực đêm, theo dõi dấu vết rùa, dọn sạch bãi cát, giữ ánh sáng yên tĩnh để rùa mẹ yên tâm lên đẻ trứng. Bãi Nam dần trở thành 'ngôi nhà an toàn' cho những chuyến trở về của rùa biển sau bao năm vắng bóng.

Người dân xã đảo thả những chú rùa con về với biển

Ông Nguyễn Văn Bé - Phó Chủ tịch UBND xã Nhơn Châu cho biết: 'Để khôi phục môi trường sinh sản cho rùa, chính quyền xã đã ban hành các quy định nghiêm cấm cắm trại, tổ chức ăn uống, hát hò, xả rác tại Bãi Nam và giảm ánh sáng ban đêm, giúp rùa an toàn lên bờ đẻ trứng. Người dân được vận động không săn bắt, không mua bán trứng rùa.

Cùng với đó, tổ cộng đồng đảm nhận nhiệm vụ theo dõi dấu vết rùa mẹ, bảo vệ ổ trứng và tổ chức các đợt thả rùa con về biển khi trứng nở. Những năm gần đây, nhiều rùa mẹ tìm về Nhơn Châu đẻ trứng, tập trung ở Bãi Nam và Bãi Đông. Nhận thức bảo vệ rùa biển của ngư dân đã thay đổi rõ rệt: không săn bắt, không giết thịt, rùa mắc lưới cũng được thả lại đại dương'.

Bãi Nam dần trở thành 'ngôi nhà an toàn' cho những chuyến trở về của rùa biển sau bao năm vắng bóng

Theo Chi cục Thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, nhờ môi trường biển trong lành và hệ sinh thái được quản lý bảo vệ tốt, những năm gần đây, tỉnh liên tiếp đón rùa mẹ lên bãi đẻ trứng.

Từ năm 2016 đến nay, ngư dân Gia Lai đã cứu hộ, thả về biển 46 cá thể rùa và bảo vệ thành công 14 ổ trứng, đưa 674 rùa con trở lại đại dương. Riêng hai năm 2024-2025, xã đảo Nhơn Châu liên tục ghi nhận rùa sinh sản, minh chứng rõ cho nỗ lực bảo tồn biển và đa dạng sinh học của địa phương.

Hiện trên thế giới chỉ có 7 loài rùa biển quý hiếm, Việt Nam ghi nhận 5 loài. Rùa biển có vòng đời đặc biệt dài, có loài mất đến 30 năm mới trưởng thành và trong hàng nghìn rùa con, chỉ khoảng 1 con sống sót đến tuổi sinh sản. Điều kỳ diệu là chúng luôn trở về đúng nơi chào đời để đẻ trứng, vượt hàng nghìn km từ vùng kiếm ăn về bãi sinh sản.

Theo Trần Hiền/Nhà báo và Công luận