Dự báo thời tiết không phải chỉ để tham khảo

Trong bối cảnh thời tiết cực đoan gia tăng, câu chuyện 'dự báo có lúc chưa sát' được dư luận nêu ra, đặc biệt trên mạng xã hội. Việc hiểu và sử dụng thông tin dự báo như thế nào cho hiệu quả?

19/03/2026 13:06

Nhân Ngày Khí tượng Thế giới (23-3), ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng - thủy văn quốc gia, đã trao đổi với báo chí những vấn đề này, sáng 19-3.

TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng - thủy văn quốc gia

* Xin ông thông tin rõ hơn về ý nghĩa chủ đề của Ngày Khí tượng Thế giới năm 2026: 'Quan trắc hôm nay, bảo vệ ngày mai'?

Ông MAI VĂN KHIÊM: Chủ đề này do Tổ chức Khí tượng Thế giới phát động, mang thông điệp rất rõ ràng: quan trắc hôm nay là nền tảng để bảo vệ tương lai. Đối với dự báo viên, hệ thống quan trắc chính là điểm khởi đầu của một quy trình dự báo. Mọi phân tích, dữ liệu đầy đủ, kịp thời và tin cậy sẽ là một phần rất quan trọng quyết định chất lượng dự báo.

Nhiệm vụ của chúng tôi là trên các số liệu quan trắc xử lý, phân tích và chuyển hóa khối dữ liệu đó thành thông tin hữu ích, thành cảnh báo có giá trị hành động. Có thể nói, dự báo viên chính là cầu nối giữa khoa học khí tượng và đời sống xã hội.

* Vì sao trong thực tế có những thời điểm dự báo chưa sát diễn biến thời tiết?

Trong các tình huống bão mạnh hoặc thiên tai diễn biến phức tạp, áp lực thể hiện rõ trên nhiều phương diện. Trước hết là áp lực về độ chính xác trong điều kiện bất định cao.

Dự báo viên phải liên tục phân tích, so sánh sản phẩm từ nhiều nguồn và lựa chọn kịch bản tối ưu trong thời gian rất ngắn. Mỗi quyết định điều chỉnh quỹ đạo vài chục km hay thay đổi cấp gió đều có thể kéo theo hệ quả tác động lớn.

Các dự báo viên thuộc Trung tâm Dự báo khí tượng - thủy văn quốc gia đang phân tích dữ liệu truyền về từ mạng lưới quan trắc. Ảnh: Cục Khí tượng - thủy văn

* Theo ông, người dân nên hiểu và sử dụng thông tin dự báo như thế nào?

Thông tin dự báo là cơ sở để kích hoạt toàn bộ hệ thống ra quyết định. Dự báo viên là những chuyên gia phân tích rủi ro dựa trên xác suất.

Việc điều chỉnh bản tin theo diễn biến mới là biểu hiện của tính khoa học và trách nhiệm.

Ứng dụng thiết bị quan trắc tự động để nâng chất lượng dữ liệu khí tượng. Ảnh: Cục Khí tượng - thủy văn

* Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được ứng dụng ra sao trong dự báo của ngành khí tượng - thủy văn Việt Nam?

Hiện nay, AI không còn là khái niệm thử nghiệm mà đã trở thành một 'trợ lý số' hỗ trợ trực tiếp cho dự báo viên.

AI được sử dụng để hỗ trợ chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn, tự động rà soát lỗi chính tả, lỗi số liệu, định dạng bản tin; đồng thời giúp điều chỉnh văn phong theo hướng dễ hiểu hơn với người dân nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác khoa học.

Về kỹ thuật, AI hỗ trợ xử lý dữ liệu, phân tích đồng thời nhiều kịch bản từ các mô hình dự báo quốc tế, đánh giá xác suất và đề xuất kịch bản có khả năng cao nhất để dự báo viên tham khảo.

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI không thay thế vai trò của dự báo viên, mà giúp giảm bớt các thao tác lặp lại để tập trung vào các tình huống khí tượng nguy hiểm.

* Theo ông, áp lực lớn nhất đối với dự báo viên khi có bão mạnh là gì?

Ngoài áp lực về độ chính xác trong điều kiện bất định cao, dự báo viên còn chịu áp lực thời gian. Trong cao điểm bão, dự báo viên làm việc theo chế độ trực 24/24 giờ, cập nhật bản tin 1-3 giờ/lần.

Cùng với đó là áp lực từ dư luận. Trong bối cảnh mạng xã hội lan truyền nhanh, mọi sai lệch nhỏ hoặc điều chỉnh dự báo đều có thể bị soi xét. Với dự báo viên, chúng tôi rất sợ câu nói: 'Nhà nước trả tiền nuôi thế mà lại dự báo sai, không bằng các dự báo trên mạng'.

Cán bộ Trung tâm Dự báo khí tượng - thủy văn quốc gia theo dõi những yếu tố tác động một cơn bão. Ảnh: BÁO NNMT

* Vậy xã hội cần nhìn nhận ngành dự báo như thế nào?

Tôi mong xã hội nhìn nhận ngành dự báo không chỉ là đơn vị cung cấp bản tin thời tiết mà là trụ cột khoa học - kỹ thuật trong hệ thống quản trị rủi ro thiên tai quốc gia.

Dự báo cần được xem là tuyến phòng ngừa đầu tiên. Thông tin dự báo là cơ sở để kích hoạt toàn bộ hệ thống ra quyết định.

* Ông muốn gửi thông điệp gì tới cộng đồng?

Thời tiết và khí hậu không chỉ là thông tin để tham khảo, mà là dữ liệu để hành động. Mỗi bản tin dự báo là một cơ hội để chúng ta chuẩn bị sớm hơn, giảm thiểu rủi ro tốt hơn, bảo vệ an toàn cho chính mình và cộng đồng.

Theo PHÚC HẬU/Sài Gòn Giải Phóng