Cận tết, tiểu thương tìm đường lên 'chợ số'

Khi những chợ đầu mối và khu phố kinh doanh từng sầm uất của Hà Nội dần thưa vắng, nhiều tiểu thương phải thay đổi để thích nghi. Từ việc ngồi bán trực tiếp tại ki ốt sang livestream bán hàng trên mạng xã hội, từ chợ truyền thống lên sàn thương mại điện tử, một cuộc dịch chuyển diễn ra âm thầm nhưng ngày càng rõ nét.

10/02/2026 08:49

Không còn là 'mùa vàng'

Những ngày cuối năm Ất Tỵ, tại các chợ truyền thống của Hà Nội như Ninh Hiệp, Đồng Xuân hay các tuyến phố Hàng Ngang, Hàng Đào, không khí mua bán không còn nhộn nhịp như trước. Dòng người vẫn qua lại, nhưng giao dịch phát sinh ngày càng ít hơn.

Dù chưa đến 10 ngày nữa là Tết Nguyên đán Bính Ngọ nhưng theo ghi nhận của phóng viên Báo SGGP tại 'thủ phủ vải vóc, thời trang' Ninh Hiệp (Hà Nội), hoạt động buôn bán kém sôi động so với nhiều năm trước. Không khó để nhìn thấy những ki ốt treo biển cho thuê, cửa hàng chỉ mở cửa cầm chừng, thậm chí có nơi cửa cuốn hạ quá nửa. Theo nhiều tiểu thương, việc cơ quan quản lý tăng cường kiểm tra nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, hóa đơn, thuế... khiến không ít hộ kinh doanh lựa chọn trạng thái 'nửa đóng, nửa mở' nhằm hạn chế rủi ro.

Phiên Mega Live 'Chở xuân về nhà' đã bán hơn 5.000 chậu hoa, kiểng tại Đồng Tháp đến người tiêu dùng toàn quốc qua TikTok Shop

Chị Hoàng Thị Mai (58 tuổi), tiểu thương bán quần áo tại chợ Ninh Hiệp, cho biết: 'Trước đây, mỗi ngày tôi tiếp vài chục mối khách sỉ (mua buôn), nhưng nay có hôm chỉ lác đác vài người vào hỏi. Tôi không dám nhập nhiều hàng vì sợ tồn kho'. Thu nhập bình quân hàng tháng của chị hiện chỉ bằng một nửa so với cùng kỳ các năm trước, trong khi chi phí thuê ki ốt, điện, nước, nhân công ngày càng tăng.

Tại chợ Đồng Xuân - nơi nổi tiếng là đầu mối bán buôn các loại hàng hóa tiêu dùng khu vực phía Bắc - những ngày này, lượng người ra - vào vẫn đông, song không khí mua bán trầm lắng hơn các mùa tết trước. Từ sáng đến trưa, khu vực bán quần áo, giày dép ở các tầng trong chợ và dãy ki ốt xung quanh chỉ lác đác khách hỏi hàng. Người mua thường xem nhanh, so giá rồi rời đi, ít phát sinh các đơn hàng lớn. Anh Hồ Văn Viên, chủ một ki ốt trong chợ Đồng Xuân, cho hay. Chi phí nhân công và vận chuyển tăng trong khi sức mua suy giảm khiến lợi nhuận dịp tết không còn là 'mùa vàng' như trước.

Trên các trục phố trung tâm như Hàng Ngang, Hàng Đào..., lượng người qua lại những ngày giáp tết khá đông, nhưng phần lớn là khách tham quan, chụp ảnh, khách du lịch. Số người thực sự vào cửa hàng mua sắm quần áo, giày dép không tương xứng với mật độ người đi bộ. Nhiều cửa hàng treo biển khuyến mãi, mở nhạc tết rộn ràng nhưng bên trong chỉ lác đác vài khách.

Theo nhiều tiểu thương, việc người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, cùng với thói quen mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến, khiến không ít mối khách sỉ chuyển sang đặt hàng qua các sàn thương mại điện tử hoặc nhập trực tiếp từ nhà sản xuất. Vai trò trung gian của chợ đầu mối và phố buôn truyền thống vì thế bị thu hẹp rõ rệt.

Chuyển hướng livestream bán hàng

Trong bối cảnh chợ truyền thống trầm lắng, hoạt động bán hàng qua livestream trên các nền tảng mạng xã hội lại diễn ra sôi động. Không chỉ tiểu thương hay người kinh doanh nhỏ lẻ, mà cả nông dân, nhà sản xuất cũng lần lượt mở gian hàng trên TikTok, Shopee để tìm đầu ra.

Chuyên nhập quần áo từ chợ Ninh Hiệp và hàng Quảng Châu (Trung Quốc) để bán trực tuyến, chị Lê Thị Thu Quyên (Phú Thọ), chia sẻ, nhiều tiểu thương hiện 'ngán' việc ôm hàng vì tồn kho lớn, sức mua chậm. 'Tôi thường đăng ảnh mẫu hoặc chỉ nhập 1-2 sản phẩm để livestream. Khi khách chốt đơn mới đặt thêm theo số lượng thực tế, tránh ôm hàng', chị Quyên nói. Dịp cao điểm bán áo dài tết, mỗi tháng chị thu về vài chục triệu đồng, song phải trừ khoảng 20% cho phí sàn và chi phí vận hành.

Theo Báo cáo Digital Việt Nam 2025, mạng xã hội ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hành vi mua sắm của người tiêu dùng, khiến livestream trở thành một 'cửa ngõ' tiếp cận khách hàng hiệu quả. Vừa qua, TikTok Shop phối hợp Trung tâm Phát triển thương mại điện tử và công nghệ số (Bộ Công thương) tổ chức các chiến dịch livestream quy mô lớn, góp phần tiêu thụ hàng ngàn sản phẩm nông nghiệp. Thế nhưng, sau các chương trình này, phần lớn người bán nhỏ lẻ gặp khó khăn trong việc duy trì doanh số nếu không có độ nhận diện và tiềm lực tài chính.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế quốc dân), nhận định, bán hàng trực tuyến đã trở thành xu hướng nổi bật, xuất phát từ sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, thương mại điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thương mại truyền thống vẫn còn 'đất sống' vì một bộ phận người cao tuổi hoặc những người quen mua bán trực tiếp vẫn có nhu cầu đi chợ, trải nghiệm sản phẩm. Về dài hạn, thương mại điện tử sẽ dần thay thế một phần lớn thương mại truyền thống, nhưng quá trình này diễn ra song song và kéo dài.

Cuộc đua livestream vì thế không chỉ phản ánh sự chuyển dịch phương thức kinh doanh, mà còn đặt ra yêu cầu về một cuộc 'tái thiết' chợ truyền thống - từ quản lý, quy hoạch đến đầu tư hạ tầng - để thích ứng với bối cảnh tiêu dùng mới, thay vì bị bỏ lại phía sau trong làn sóng chuyển dịch số.

Trong nhiều nhóm Facebook chuyên về livestream, các dịch vụ tăng mắt xem, tăng bình luận được chào mời công khai. Một quản trị viên nhóm cho biết, để có đơn đều, người bán thường phải sử dụng phần mềm hỗ trợ và 'nuôi' thêm nhiều tài khoản phụ nhằm tạo tương tác ổn định cho mỗi phiên livestream. Tuy vậy, hiệu quả chốt đơn vẫn phụ thuộc vào uy tín kênh, kỹ năng bán hàng, chất lượng sản phẩm và khả năng chăm sóc khách.

Theo TIẾN CƯỜNG - HÀ NGUYỄN/Sài Gòn Giải Phóng