Người 'đọc' sự sống phía sau lâm sàng

Không trực tiếp cầm dao mổ và hiếm khi xuất hiện trước người bệnh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Hương Lan, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên chọn đứng ở phía sau lâm sàng, phân tích chính xác từng chỉ số xét nghiệm và đưa ra chỉ định đúng để cứu người bệnh.

03/04/2026 18:01

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Hương Lan hướng dẫn cán bộ, nhân viên mới cách vận hành máy xét nghiệm HbA1C.

'Đọc bệnh' trước triệu chứng

Một buổi sáng đầu tuần, tại phòng xét nghiệm, hầu hết các kết quả sinh hóa không quá bất thường, chỉ có một chỉ số chưa rõ ràng, còn băn khoăn và người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường, chưa có biểu hiện lâm sàng rõ rệt. Nhưng với kinh nghiệm của mình, cần làm rõ chỉ số chưa rõ ràng nên bác sĩ Hương Lan yêu cầu kiểm tra thêm một số xét nghiệm chuyên sâu khác và chạy lại mẫu. Chính từ những phát hiện 'đi trước triệu chứng' như vậy, nhiều bệnh lý được nhận diện sớm, giúp bác sĩ điều chỉnh phác đồ kịp thời, giảm nguy cơ cho người bệnh.

Đó cũng là cách mà Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Hương Lan và các đồng nghiệp trong lĩnh vực sinh hóa lâm sàng âm thầm góp phần cứu người, không bằng những can thiệp tức thời, mà bằng sự chính xác tuyệt đối của từng chỉ số.

Là Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, Trưởng khoa Sinh hóa và Phó Trưởng bộ môn Hóa sinh Trường đại học Y Dược Thái Nguyên, bác sĩ Hương Lan đã dành phần lớn sự nghiệp cho lĩnh vực theo dõi những biến đổi âm thầm của cơ thể con người thông qua xét nghiệm sinh hóa. Trong thực tế lâm sàng, không ít người bệnh vẫn cảm thấy khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường, nhưng bằng xét nghiệm, các chỉ số đã bắt đầu thay đổi, lệch khỏi ngưỡng an toàn, lặng lẽ hé lộ những nguy cơ bệnh tật còn đang ẩn nấp trong cơ thể con người.

Từ cách tiếp cận ấy, suốt gần ba thập kỷ qua, bà Hương Lan cùng các cộng sự kiên trì triển khai nhiều nghiên cứu trong các lĩnh vực từ ung thư, tim mạch, đái tháo đường, suy thận… đến bệnh truyền nhiễm hay sốc nhiễm khuẩn. Các kết quả nghiên cứu không chỉ phục vụ giảng dạy, công bố khoa học, mà được đưa trực tiếp vào thực hành lâm sàng, góp phần giúp bác sĩ chẩn đoán sớm hơn, điều trị chính xác hơn và tiên lượng bệnh hiệu quả hơn.

Dấu ấn nổi bật của bà trong hành trình ấy là các công trình chẩn đoán trước sinh các bệnh lý di truyền bằng kỹ thuật Sinh học phân tử giúp các gia đình sinh con khỏe mạnh; sàng lọc tiền sản giật sớm ngay từ quý I thai kỳ. Việc phát hiện nguy cơ khi thai phụ chưa có biểu hiện lâm sàng đã mở ra cơ hội phòng ngừa sớm cho những thai kỳ nguy cơ cao, góp phần giảm biến chứng cho cả mẹ và con, đồng thời giúp nhiều cặp vợ chồng yên tâm hơn trong hành trình làm cha mẹ.

Từ phòng xét nghiệm, nhóm nghiên cứu do Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Hương Lan làm chủ nhiệm đã ghi nhận những người tưởng chừng khỏe mạnh nhưng lại mang gen bệnh teo cơ tủy sống (SMA). Nghiên cứu này đã mở đường cho công tác tư vấn di truyền và chẩn đoán trước sinh, giúp nhiều gia đình chủ động phòng ngừa, từng bước chấm dứt bi kịch di truyền kéo dài qua nhiều thế hệ.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Công Hoàng, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên, khi đại dịch Covid-19 bùng phát, trong bối cảnh nguồn lực còn nhiều khó khăn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Hương Lan cùng đồng nghiệp nhanh chóng triển khai kỹ thuật phát hiện Covid-19 bằng kỹ thuật Realtime PCR, đồng thời áp dụng phương pháp gộp mẫu xét nghiệm quy mô lớn. Cách làm này góp phần rút ngắn thời gian sàng lọc, giảm chi phí và bảo vệ cộng đồng trong những giai đoạn căng thẳng nhất của dịch bệnh.

Người thầy đứng sau bảng điểm

Bên cạnh cương vị lãnh đạo, quản lý, ngoài phòng xét nghiệm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Hương Lan còn là giảng viên, người thầy tận tâm của nhiều thế hệ Thạc sĩ, bác sĩ nội trú, bác sĩ chuyên khoa II. Bà đã tham gia biên soạn, chủ biên 10 giáo trình chuyên ngành, trực tiếp hướng dẫn hàng chục đề tài nghiên cứu khoa học, trong đó nhiều học viên tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc.

Thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II Trần Thị Tố Quyên, Phó Trưởng khoa Nội tim mạch (Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên), một trong rất nhiều người học trò luôn bày tỏ sự kính trọng, biết ơn và tự hào khi được nói về người thầy của mình. Chị chia sẻ: Trong quá trình học, cô Hương Lan luôn nhấn mạnh với chúng tôi, điều quan trọng nhất không phải là số lượng bài báo hay danh mục công bố, mà là trách nhiệm với từng kết quả xét nghiệm mang chữ ký của mình. Chỉ một con số sai, người bệnh có thể phải trả giá bằng cả một phác đồ điều trị không chuẩn. Một lời nhắc ngắn gọn nhưng là nguyên tắc nghề nghiệp mà chúng tôi ghi nhớ suốt cả quá trình làm nghề của mình.

Trong kỷ nguyên y học công nghệ cao, khi sinh học phân tử, giải trình tự gen và y học chính xác mở ra nhiều hướng tiếp cận mới, vai trò của hóa sinh lâm sàng càng trở nên quan trọng. Tại 'hậu trường' ấy, bà Hương Lan vẫn lặng lẽ, bền bỉ với công việc quen thuộc: chuẩn hóa quy trình, kiểm soát chất lượng xét nghiệm và triển khai kỹ thuật mới, để từng kết quả đưa ra trở thành cơ sở đáng tin cậy cho những quyết định quan trọng của các bác sĩ lâm sàng.

Nhờ những tiến bộ này, y học không còn một phác đồ cho tất cả, mà mỗi phương pháp điều trị, mỗi chiến lược phòng bệnh đều được cá nhân hóa theo gen, sinh học và đặc điểm riêng của từng người. Không ồn ào, không phô trương, nhưng chính những người như Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Hương Lan đang âm thầm giữ cho y học hiện đại đi đúng hướng, an toàn và luôn đặt con người là trung tâm.

Theo THẾ BÌNH-MINH TÂM/Nhân dân